ทุเรียนส่งจีนถูกตรวจแคดเมียมและสี BY2 ชาวสวนต้องเตรียมอะไร

คำตอบเร็ว: ทุเรียนส่งจีนต้องแนบผลตรวจจากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการยอมรับว่าไม่พบสี BY2 และแคดเมียมไม่เกิน 0.05 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (BY2 บังคับตั้งแต่ 10 ม.ค. 2568) ชาวสวนคุมได้ตั้งแต่เก็บเกี่ยวตามอายุผล ขึ้นทะเบียน GAP จดบันทึกปัจจัยการผลิต และเลือกล้งที่ขึ้นทะเบียน แต่สาเหตุของแคดเมียมในทุเรียนยังไม่มีข้อสรุปทางการ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

เกิดอะไรขึ้นกับทุเรียนไทยที่จีน และสองเรื่องนี้ต่างกันอย่างไร

ชาวสวนหลายคนเรียกรวมกันว่า "ปัญหาสารตกค้างในทุเรียน" แต่แคดเมียมกับ BY2 เป็นคนละเรื่อง ผมแยกให้ชัดเพราะวิธีป้องกันต่างกันมาก

• BY2 (Basic Yellow 2) เป็นสีย้อมอุตสาหกรรมที่ไม่อนุญาตในอาหารหรือผลไม้สด ข่าวฐานเศรษฐกิจรายงานว่าใช้ย้อมผ้า กระดาษ หนัง และสีทาบ้าน ปัญหามาจากการใช้สารนี้กับผลทุเรียนหลังเก็บเกี่ยว เป็นเรื่องของการจัดการในโรงคัดบรรจุและตลาดรวบรวม ไม่ใช่การปนเปื้อนในสวนโดยธรรมชาติ
• แคดเมียม เป็นโลหะหนัก เกณฑ์ที่กรมวิชาการเกษตรกล่าวถึงว่าจีนกำหนดคือไม่เกิน 0.05 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ปัญหานี้เกี่ยวกับต้นทาง คือผลทุเรียน ดิน น้ำ และปัจจัยการผลิต

ข่าวไทยพีบีเอสวันที่ 29 ส.ค. 2567 รายงานว่า ตั้งแต่ 11 มี.ค. 2567 จีนแจ้งเตือนพบแคดเมียมในทุเรียนไทย 6 ครั้ง รวม 16 ชิปเมนต์ จากโรงคัดบรรจุ 12 ราย และสวน 15 แห่ง กรมวิชาการเกษตรสั่งระงับการส่งออกของโรงคัดบรรจุและสวนที่เกี่ยวข้อง และเก็บตัวอย่างทุเรียน ดิน น้ำ ปัจจัยการผลิต เบื้องต้นพบตัวอย่างที่ปนเปื้อนแต่ไม่เกินเกณฑ์ ซึ่งแปลว่าสาเหตุจริงยังหาไม่เจอในตอนนั้น

ส่วน BY2 จีนบังคับให้ทุกล็อตแนบผลตรวจตั้งแต่ 10 ม.ค. 2568 ฐานเศรษฐกิจ (14 ม.ค. 2568) รายงานว่าภายใน 3 วันแรก มีตู้ทุเรียนไทยกว่า 50 ตู้ถูกตีกลับ คิดมูลค่ารวมกว่า 200 ล้านบาท (ตู้ละประมาณ 4 ล้านบาท ตามข่าว) ส่วนภาพรวมการส่งออกและกฎทั่วไปไปอ่านใน ข้อกำหนด GACC สำหรับทุเรียนส่งจีน บทความนี้จะเน้นสิ่งที่ชาวสวนต้องเตรียม

ข้อกำหนดตรวจสอบที่ยืนยันแล้ว

หมายเหตุเรื่องแหล่งที่มา หน้า SGS เป็นเว็บของห้องปฏิบัติการเชิงพาณิชย์ ผมใช้ยืนยันรายละเอียดข้อกำหนดที่ตรงกับข่าวของสื่อ แต่ผู้อ่านควรตรวจประกาศต้นฉบับกับกรมวิชาการเกษตรอีกครั้ง ก่อนตัดสินใจ

มาตรการกรมวิชาการเกษตรฤดูผลิต 2569

ฐานเศรษฐกิจรายงานการประชุมของอธิบดีกรมวิชาการเกษตรเมื่อ 12 ก.พ. 2569 สรุปมาตรการที่ชาวสวนควรรู้

• มาตรการ 4 ไม่ ไม่อ่อน ไม่หนอน ไม่สวมสิทธิ์ และไม่มีสีหรือสารต้องห้าม เน้นตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่แปลง โรงคัดบรรจุ การตรวจคุณภาพ การออกใบรับรอง จนถึงส่งออก
• ตรวจก่อนตัด ถ้าจำเป็นต้องเก็บก่อนวันที่กำหนด ต้องนำผลผลิตเข้ารับการตรวจเปอร์เซ็นต์น้ำหนักเนื้อแห้งก่อน เพื่อยืนยันความสุก วันที่คาดว่าเริ่มเก็บเกี่ยวภาคตะวันออกในปี 2569 คือ กระดุม 20 มี.ค. ชะนีและพวงมณี 10 เม.ย. หมอนทองและก้านยาว 15 เม.ย.
• Big Cleaning และ Set Zero ทำความสะอาดสายพาน เครื่องชั่ง ตะกร้า พาเลท ในโรงคัดบรรจุ และไม่ใช้สารเคมีอันตรายหรือสีในกระบวนการคัดบรรจุ
• ห้องปฏิบัติการ มี 14 แห่งที่ขึ้นทะเบียนกับ GACC รองรับการตรวจ BY2 และแคดเมียม

บทลงโทษที่ผ่านมา ได้แก่ ระงับส่งออกล้ง 26 แห่ง และฝังกลบทุเรียนปนเปื้อน BY2 จำนวน 64.67 ตัน มูลค่ากว่า 12 ล้านบาท (กรุงเทพธุรกิจ ข่าวรอบ ก.พ. 2568) และกรมวิชาการเกษตรสั่งให้ด่านตรวจพืชตรวจคุณภาพทางกายภาพทุเรียนทุกชิปเมนต์อีกครั้งก่อนอนุญาตส่งออก

ชาวสวนต้องเตรียมอะไร เช็กลิสต์ก่อนฤดูหน้า

ผมไม่ได้บอกว่าชาวสวนต้องรับผิดชอบเรื่องผลตรวจเองทั้งหมด เพราะการตรวจต่อตู้เป็นเรื่องของผู้ส่งออก แต่ถ้าสวนอยู่ในห่วงโซ่นี้ ก็ต้องมีหลักฐานของตัวเองให้ล้งใช้ได้ ตามนี้

1. ตรวจสถานะแปลง GAP ดูว่าใบรับรองยังไม่หมดอายุ ชื่อเจ้าของ แปลง และพื้นที่ตรงกับของจริง กรมวิชาการเกษตรเน้นตรวจสอบย้อนกลับจากแปลง GAP
2. เก็บบันทึกการใช้ปัจจัยการผลิต จดวันที่ ชื่อผลิตภัณฑ์ตามฉลาก ปริมาณ และใบเสร็จของปุ๋ย สารปรับปรุงดิน ปูน และสารเคมี เพราะเมื่อมีการสอบสวน เจ้าหน้าที่เก็บตัวอย่างดิน น้ำ และปัจจัยการผลิต
3. ซื้อปัจจัยการผลิตจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ มีใบเสร็จ มีเลขทะเบียนตามที่กฎหมายกำหนด เก็บฉลากไว้
4. ไม่ให้ใครใช้สีหรือสารแต่งผิวทุเรียนในสวนหรือจุดรวบรวม BY2 ไม่ควรมีในกระบวนการใดเลย
5. เก็บเกี่ยวตามอายุผลและกำหนดการ ถ้าจะตัดก่อนวันที่กำหนด ให้ขอตรวจเนื้อแห้งก่อน ตัดสินใจเรื่องนี้ก่อนทำสัญญากับล้ง
6. เลือกล้ง ถามว่าล้งขึ้นทะเบียนโรงคัดบรรจุกับกรมวิชาการเกษตรหรือไม่ ใช้ห้องปฏิบัติการใด ตรวจต่อตู้หรือไม่ และเงื่อนไขในสัญญาหากผลตรวจไม่ผ่านใครรับผิดชอบ
7. ขอสำเนาผลตรวจ ถ้าล้งเก็บตัวอย่างจากสวนของคุณ ขอผลตรวจไว้เป็นหลักฐาน
8. ติดตามคำสั่งก่อนเริ่มฤดูกาล กรมวิชาการเกษตรและ สวพ. 6 จัดประชุมโรงคัดบรรจุก่อนฤดูกาลทุกปี (ปี 2569 วันที่ 12 มี.ค. ที่จันทบุรีตามข่าว) ถามเกษตรอำเภอว่าปีหน้าจัดเมื่อไหร่

ถ้าล้งหรือเจ้าหน้าที่ถามที่มาของผลผลิตแล้วสวนไม่มีสมุดจดการใส่ปุ๋ยและพ่นสาร ก็ต้องไล่หาหลักฐานย้อนหลังซึ่งทำได้ยาก การจดสั้น ๆ ทุกครั้งที่ใส่ปุ๋ยหรือฉีดพ่นจึงคุ้มกว่าที่คิด

ตัวอย่างต้นทุนการตรวจที่ควรรู้ และข้อควรระวังเรื่องตัวเลข

ตัวเลขต่อไปนี้เป็นตัวอย่างจากข่าว ไม่ใช่อัตราปัจจุบัน ใช้เพื่อประเมินขนาดค่าใช้จ่ายเท่านั้น

เมื่อเทียบกันแล้ว ค่าตรวจไม่กี่พันบาทต่อตัวอย่างเทียบกับมูลค่าตู้ละหลายล้าน แสดงว่าความเสี่ยงอยู่ที่การถูกตีกลับมากกว่าค่าตรวจ แต่ใครจ่ายค่าตรวจในสัญญาของคุณ ต้องดูที่ข้อตกลงกับล้ง ผมไม่พบประกาศอัตราค่าตรวจกลางของปีนี้

ผลกระทบต่อภาพรวมการส่งออก

ไทยพีบีเอสรายงาน (26 ม.ค. 2569) ว่าปี 2568 ส่งออกทุเรียนไปจีน 58,015 ตู้ ปริมาณ 938,949.53 ตัน มูลค่า 150,160.77 ล้านบาท (ข้อมูลถึง 29 ธ.ค. 2568 จากสำนักควบคุมพืชและวัสดุการเกษตร) ตัวเลขนี้แสดงว่าจีนยังเป็นตลาดหลัก และเป็นเหตุผลที่ต้องรักษาความเชื่อมั่น ราคารับซื้อหน้าสวนปี 2569 ผมไม่พบแหล่งที่ลงวันที่ครบถ้วน จึงไม่ใส่ตัวเลข ถ้าอยากรู้เกณฑ์ที่ชาวสวนควรเตรียมแบบกว้างและเรื่องสุขอนามัยพืช อ่านต่อใน มาตรฐานการส่งออกทุเรียน และ การตรวจสอบย้อนกลับ QR ทุเรียนส่งจีน

สิ่งที่ยังไม่มีคำตอบ และวิธีรับมือ

• สาเหตุของแคดเมียมในทุเรียนที่ถูกจีนแจ้งเตือน ผมไม่พบข้อสรุปจากหน่วยงานรัฐ จึงไม่แนะนำตัวยาหรือปุ๋ยเฉพาะ ให้ถามเกษตรอำเภอหรือ สวพ. เรื่องการตรวจดินและน้ำในสวน
• เกณฑ์แคดเมียมและรายชื่อห้องปฏิบัติการที่จีนยอมรับ เปลี่ยนได้ ตรวจกับกรมวิชาการเกษตรก่อนฤดู
• ข่าวบางชิ้นกล่าวถึงจีนเพิ่มการตรวจสารตกค้างอีกหลายชนิดในปี 2569 ผมไม่ได้เปิดอ่านรายละเอียดจึงไม่ยืนยันรายการสาร

ความผิดพลาดที่พบบ่อย

• คิดว่า BY2 กับแคดเมียมเป็นเรื่องเดียวกัน แล้วแก้ผิดจุด BY2 แก้ที่ล้งและตลาดรวบรวม ส่วนแคดเมียมต้องดูตั้งแต่สวน
• ขายตัดสวนให้ล้งโดยไม่ถามว่าล้งขึ้นทะเบียนและตรวจอะไร
• ไม่จดการใช้ปุ๋ยและปัจจัยการผลิต พอมีปัญหาไม่มีหลักฐาน
• ปล่อยให้ใบรับรอง GAP หมดอายุหรือข้อมูลแปลงไม่ตรงกับของจริง
• เร่งตัดก่อนกำหนดโดยไม่ตรวจเนื้อแห้ง ทำให้ทุเรียนอ่อนเสี่ยงตีกลับ
• เชื่อข่าวลือว่าแคดเมียมมาจากปุ๋ยชนิดใดชนิดหนึ่งโดยเฉพาะ ทั้งที่ยังไม่มีข้อสรุปทางการ

ถ้าสวนอยู่ในกระบวนการตรวจสุขอนามัยพืชที่ด่าน ผมแยกเรื่องนี้ไว้ที่ การตรวจสุขอนามัยพืชทุเรียนส่งจีน

สรุป

ทุเรียนส่งจีนต้องมีผลตรวจว่าไม่พบ BY2 และแคดเมียมไม่เกิน 0.05 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ชาวสวนมีบทบาทที่ควบคุมได้คือ GAP ที่ยังใช้ได้ บันทึกปัจจัยการผลิต เก็บเกี่ยวตามอายุผล และเลือกล้งที่ขึ้นทะเบียน สาเหตุแคดเมียมยังไม่มีข้อสรุปทางการ จึงควรถามเกษตรอำเภอและกรมวิชาการเกษตรก่อนฤดูหน้า ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄ไทยพีบีเอส ข่าวจีนพบทุเรียนไทยปนเปื้อนแคดเมียม (29 ส.ค. 2567) — การแจ้งเตือน 6 ครั้ง 16 ชิปเมนต์ เกณฑ์ 0.05 มก./กก. และค่าตรวจ 800-1,200 บาท https://www.thaipbs.or.th/news/content/343652
• 📄ฐานเศรษฐกิจ ข่าวจีนไฟเขียว 6 แล็บไทยตรวจ BY2 (17 ม.ค. 2568) — ห้องปฏิบัติการ 6 แห่ง เวลาตรวจ 48 ชั่วโมง มาตรการ 4 ไม่ และการยกเลิกทะเบียนโรงคัดบรรจุ https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/617220
• 📄ฐานเศรษฐกิจ ข่าวจีนแบล็กลิสต์สารต้องห้ามทุเรียน (14 ม.ค. 2568) — BY2 บังคับตั้งแต่ 10 ม.ค. 2568 ตีกลับกว่า 50 ตู้ https://www.thansettakij.com/business/trade-agriculture/617009
• 📄กรุงเทพธุรกิจ ข่าวกรมวิชาการเกษตรระงับล้ง 26 แห่งและฝังกลบทุเรียนปนเปื้อน BY2 — ระงับล้ง 26 แห่ง ฝังกลบ 64.67 ตัน และตรวจกายภาพทุกชิปเมนต์ https://www.bangkokbiznews.com/business/economic/1165644
• 📄ฐานเศรษฐกิจ ข่าวมาตรการ 4 ไม่ ฤดูผลิต 2569 (12 ก.พ. 2569) — ตรวจก่อนตัด Big Cleaning ห้องปฏิบัติการ 14 แห่ง และวันที่คาดว่าเริ่มเก็บเกี่ยว https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/651534
• 📄SGS ประเทศไทย ส่งทุเรียนไปจีนและกฎความปลอดภัยอาหาร (11 ก.พ. 2568) หน้าห้องปฏิบัติการเชิงพาณิชย์ — ข้อกำหนดผลตรวจต่อตู้จาก 13 ม.ค. 2568 และทุเรียนแช่แข็ง https://www.sgs.com/th-th/news/2025/02/exporting-durian-to-china-and-food-safety-regulations
• 📄ไทยพีบีเอส ข่าวส่งออกทุเรียนไปจีน ปี 2568 (26 ม.ค. 2569) — ตัวเลขส่งออก 58,015 ตู้ 150,160.77 ล้านบาท https://www.thaipbs.or.th/news/content/501453

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ