มาตรฐานคัดเกรดไข่ไก่กำหนดเบอร์ไข่ยังไง ทำไมราคาต่างกันตามเบอร์

คำตอบเร็ว: ไข่ไก่ในไทยแบ่งเป็น 7 เบอร์ตามน้ำหนักต่อฟอง คือเบอร์ 0 (หนักสุด 70 กรัมขึ้นไป) ไล่ลงมาถึงเบอร์ 6 (เบาสุด ประมาณ 40-44 กรัม) โดยอิงมาตรฐานสินค้าเกษตร (มกษ.) ด้านไข่ไก่ที่ มกอช. ประกาศไว้ ไข่เบอร์เล็กบางครั้งขายดีกว่าเบอร์ใหญ่ในตลาดที่ต้องการไข่ราคาต่อฟองถูกสำหรับใช้ปริมาณมาก เช่น ร้านอาหาร โรงงานแปรรูป เพราะคิดต้นทุนต่อกิโลกรัมแทนต่อฟอง

เกษตรกรเลี้ยงไก่ไข่รายย่อยจำนวนมากคัดไข่ด้วยสายตาแล้วขายคละเบอร์ ทำให้ได้ราคาเฉลี่ยต่ำกว่าที่ควร บทความนี้อธิบายเกณฑ์คัดเกรดไข่ไก่ตามน้ำหนักจริง เครื่องมือที่ใช้คัดในฟาร์มขนาดเล็ก และเหตุผลที่ไข่เบอร์เล็กไม่ได้ด้อยค่ากว่าเบอร์ใหญ่เสมอไป

เกณฑ์น้ำหนักแบ่งเบอร์ไข่ 0-6

การแบ่งเบอร์ไข่ไก่ในตลาดไทยใช้น้ำหนักต่อฟองเป็นเกณฑ์หลัก เรียงจากใหญ่ไปเล็กดังนี้ เบอร์ 0 หนักตั้งแต่ 70 กรัมขึ้นไป เบอร์ 1 หนัก 65-69 กรัม เบอร์ 2 หนัก 60-64 กรัม เบอร์ 3 หนัก 55-59 กรัม เบอร์ 4 หนัก 50-54 กรัม เบอร์ 5 หนัก 45-49 กรัม และเบอร์ 6 หนักประมาณ 40-44 กรัม ตัวเลขช่วงน้ำหนักนี้เป็นเกณฑ์ที่ใช้กันทั่วไปในตลาดและอุตสาหกรรมไข่ไก่ไทย แต่ตัวเลขที่แม่นยำและมีผลบังคับตามมาตรฐานสินค้าเกษตร (มกษ.) ควรตรวจสอบฉบับล่าสุดจากสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เพราะมาตรฐานอาจปรับปรุงตามรอบทบทวน ฟาร์มที่จะขายผ่านช่องทางที่ต้องแจ้งเบอร์ไข่ (โมเดิร์นเทรด ร้านค้าส่ง) ควรใช้ตัวเลขจากประกาศฉบับปัจจุบันเป็นหลัก ไม่ใช่จำจากที่เคยได้ยินต่อกันมา

เครื่องคัดไข่ที่ใช้ในฟาร์มขนาดเล็ก

ฟาร์มไก่ไข่รายย่อยที่ผลิตวันละไม่กี่ร้อยถึงพันฟอง มักใช้เครื่องคัดไข่แบบลูกกลิ้งหรือแบบตาชั่งสปริงขนาดเล็กที่คัดแยกไข่ตามน้ำหนักอัตโนมัติ ราคาถูกกว่าเครื่องคัดไข่อุตสาหกรรมขนาดใหญ่มาก และดูแลรักษาง่าย ฟาร์มที่ยังไม่มีเครื่องคัดสามารถใช้ตาชั่งดิจิทัลขนาดเล็กชั่งทีละฟองแล้วแยกเบอร์ด้วยมือได้ในช่วงเริ่มต้น แต่จะช้าและมีความคลาดเคลื่อนจากความเมื่อยล้าของแรงงานเมื่อทำต่อเนื่องนาน ฟาร์มที่ผลิตไข่ปริมาณมากขึ้นควรลงทุนเครื่องคัดไข่แบบสายพานที่คัดได้เร็วและแม่นยำกว่า เพื่อลดแรงงานและลดโอกาสคัดเบอร์ผิดซึ่งกระทบความเชื่อมั่นของลูกค้าประจำ

ทำไมไข่เบอร์เล็กบางทีขายได้ราคาดีกว่าในบางตลาด

ผู้บริโภคทั่วไปมักเข้าใจว่าไข่เบอร์ใหญ่ราคาดีกว่าเสมอ แต่ในตลาดที่ซื้อไข่เพื่อใช้งานปริมาณมาก เช่น ร้านอาหาร ร้านเบเกอรี่ขนาดใหญ่ หรือโรงงานแปรรูปอาหาร ผู้ซื้อกลุ่มนี้มักคำนวณต้นทุนต่อกิโลกรัมของไข่ทั้งฟอง ไม่ใช่ต่อฟอง เพราะสูตรอาหารต้องการปริมาณไข่แดง/ไข่ขาวรวมตามน้ำหนัก ไข่เบอร์เล็กที่ราคาต่อฟองถูกกว่าจึงคิดเป็นต้นทุนต่อกิโลกรัมที่ถูกกว่าไข่เบอร์ใหญ่ในบางช่วง โดยเฉพาะเมื่อราคาไข่เบอร์ใหญ่ปรับขึ้นสูงกว่าปกติ ผู้ซื้อกลุ่มนี้จะหันไปซื้อไข่เบอร์เล็กแทนทันที ฟาร์มที่มีไข่เบอร์เล็กจำนวนมากจึงไม่ควรมองว่าเป็นไข่ "ด้อยคุณภาพ" แต่ควรหาช่องทางขายที่ตรงกับกลุ่มผู้ซื้อที่คำนวณต้นทุนต่อกิโลกรัมแทน

มาตรฐาน มกษ. ที่เกี่ยวข้องกับการคัดเกรด

การคัดเกรดไข่ไก่ในไทยอิงตามมาตรฐานสินค้าเกษตร (มกษ.) ด้านไข่ไก่ ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) ร่วมกับกรมปศุสัตว์ มาตรฐานนี้ครอบคลุมทั้งเกณฑ์น้ำหนักแบ่งเบอร์ คุณภาพเปลือกไข่ ความสะอาด และการติดฉลากบรรจุภัณฑ์ ฟาร์มที่ต้องการขายผ่านช่องทางโมเดิร์นเทรดหรือส่งออกมักต้องปฏิบัติตามมาตรฐานนี้อย่างเคร่งครัดกว่าการขายตลาดสดทั่วไป และบางกรณีต้องผ่านการตรวจรับรองฟาร์มมาตรฐาน GAP ปศุสัตว์ควบคู่ไปด้วย ฟาร์มที่สนใจยกระดับมาตรฐานควรติดต่อสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดในพื้นที่เพื่อขอข้อมูลการตรวจรับรองที่เป็นปัจจุบัน เพราะรายละเอียดเกณฑ์อาจมีการทบทวนปรับปรุงเป็นระยะ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ขายไข่คละเบอร์ทั้งเข่งโดยไม่คัดแยก ทำให้ได้ราคาเฉลี่ยต่ำกว่าที่ควรได้จากไข่เบอร์ใหญ่
• ชั่งน้ำหนักไข่ด้วยตาชั่งที่ไม่ได้สอบเทียบ ทำให้คัดเบอร์ผิดพลาดสะสม
• เข้าใจผิดว่าไข่เบอร์เล็กราคาต้องต่ำกว่าเบอร์ใหญ่เสมอ จึงไม่หาตลาดที่เหมาะกับไข่เบอร์เล็กโดยเฉพาะ
• ไม่แยกเก็บไข่แต่ละเบอร์เป็นสัดส่วน ทำให้ปนกันตอนบรรจุขาย
• ไม่ทำความสะอาดเปลือกไข่ก่อนคัดเบอร์ ทำให้ไข่ดูไม่ได้มาตรฐานแม้น้ำหนักจะตรงเบอร์
• ไม่ติดตามประกาศมาตรฐาน มกษ. ฉบับปรับปรุง ทำให้ใช้เกณฑ์น้ำหนักเก่าที่อาจคลาดเคลื่อน

สรุป

การคัดเกรดไข่ไก่ตามเบอร์ 0-6 อิงน้ำหนักต่อฟองเป็นหลักตามมาตรฐานสินค้าเกษตร (มกษ.) ที่ มกอช. และกรมปศุสัตว์ดูแล ฟาร์มขนาดเล็กควรลงทุนเครื่องคัดไข่หรืออย่างน้อยตาชั่งที่แม่นยำเพื่อคัดเบอร์ให้ถูกต้อง และไม่ควรมองว่าไข่เบอร์เล็กด้อยค่ากว่าเบอร์ใหญ่เสมอไป เพราะตลาดที่ซื้อปริมาณมากมักคำนวณต้นทุนต่อกิโลกรัมซึ่งบางช่วงไข่เบอร์เล็กได้เปรียบกว่า

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) — มาตรฐานสินค้าเกษตร (มกษ.) ด้านไข่ไก่ เกณฑ์แบ่งเบอร์และคุณภาพ
• 📄กรมปศุสัตว์ — แนวทางการตรวจรับรองฟาร์มไก่ไข่และมาตรฐานการคัดเกรดไข่

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ

อ่านข่าวและมาตรฐานอื่นในหมวด ข่าว กฎหมาย มาตรฐานเกษตร