เครื่องมือประมงที่ชาวประมงพื้นบ้านห้ามใช้มีอะไรบ้าง โทษปรับเท่าไร

คำตอบเร็ว: พ.ร.ก.การประมง พ.ศ. 2558 ห้ามเครื่องมือประมงที่ทำลายพันธุ์สัตว์น้ำรุนแรง เช่น เครื่องมือช็อตไฟฟ้า วัตถุระเบิด สารพิษ และอวนล้อมจับตาถี่เกินเกณฑ์ที่ใช้ในเวลากลางคืน โดยเกณฑ์ขนาดตาอวนและพื้นที่อนุญาตแยกตามประเภทเครื่องมือและเขตทำการประมง ซึ่งมีการถกเถียงและแก้ไขกฎหมายอยู่เป็นระยะในช่วงหลัง ชาวประมงพื้นบ้านควรตรวจสอบประกาศกรมประมงฉบับล่าสุดในพื้นที่ตนเองก่อนซื้อหรือใช้เครื่องมือใหม่ทุกครั้ง เพราะกฎเกณฑ์ที่เคยใช้เมื่อหลายปีก่อนอาจไม่ตรงกับปัจจุบันแล้ว

ชาวประมงพื้นบ้านรายย่อยจำนวนมากไม่แน่ใจว่าเครื่องมือที่ใช้อยู่ผิดกฎหมายหรือไม่ โดยเฉพาะเรื่องขนาดตาอวนและช่วงเวลาที่อนุญาตให้ใช้ บทความนี้สรุปหลักการที่กฎหมายประมงไทยใช้ควบคุมเครื่องมือประมง และช่องทางตรวจสอบก่อนซื้อเครื่องมือใหม่ เพื่อไม่ให้เสียเงินซื้อเครื่องมือที่ใช้ไม่ได้จริงหรือถูกยึดปรับภายหลัง

รายการเครื่องมือประมงต้องห้ามสำหรับรายย่อย

เครื่องมือประมงที่กฎหมายห้ามใช้เด็ดขาดในทุกกรณีเพราะทำลายพันธุ์สัตว์น้ำรุนแรง ได้แก่ เครื่องมือที่ใช้กระแสไฟฟ้าช็อตปลา เครื่องมือที่ใช้วัตถุระเบิด และเครื่องมือที่ใช้สารพิษหรือสารเคมีในการจับสัตว์น้ำ เครื่องมือกลุ่มนี้ผิดกฎหมายไม่ว่าจะใช้ในพื้นที่หรือเวลาใดก็ตาม เพราะทำลายสัตว์น้ำทุกขนาดในบริเวณนั้นรวมถึงตัวอ่อนและแหล่งอาศัย นอกจากนี้ยังมีเครื่องมือบางประเภทที่ไม่ได้ห้ามเด็ดขาดแต่มีเงื่อนไขการใช้เฉพาะ เช่น อวนล้อมจับที่มีขนาดตาอวนเล็กกว่าเกณฑ์ที่กำหนดจะถูกจำกัดช่วงเวลาหรือพื้นที่ที่ใช้ได้ ซึ่งเกณฑ์ตรงนี้เป็นประเด็นที่มีการถกเถียงและปรับแก้กฎหมายอยู่เป็นระยะ ชาวประมงพื้นบ้านที่ใช้เครื่องมือประเภทอวนควรตรวจสอบว่าเครื่องมือของตนเข้าข่ายเครื่องมือที่มีเงื่อนไขหรือไม่ ไม่ใช่แค่เครื่องมือห้ามเด็ดขาดเท่านั้น

ขนาดตาอวนที่กฎหมายอนุญาตแยกตามพื้นที่

หลักการทั่วไปของกฎหมายประมงคือยิ่งตาอวนถี่ (ช่องตาเล็ก) ยิ่งจับสัตว์น้ำขนาดเล็กและตัวอ่อนได้มาก ซึ่งกระทบต่อความยั่งยืนของแหล่งประมงในระยะยาว กฎหมายจึงกำหนดขนาดตาอวนขั้นต่ำที่อนุญาตให้ใช้ตามประเภทเครื่องมือและระยะห่างจากฝั่งหรือเขตทำการประมง โดยพื้นที่ใกล้ฝั่งซึ่งเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำวัยอ่อนมักมีเกณฑ์เข้มงวดกว่าพื้นที่ไกลฝั่ง ประเด็นขนาดตาอวนสำหรับเครื่องมือล้อมจับในเวลากลางคืนเป็นหัวข้อที่มีการเสนอแก้ไขกฎหมายและมีความเห็นต่างระหว่างกลุ่มประมงพาณิชย์กับเครือข่ายประมงพื้นบ้านอยู่ในช่วงที่ผ่านมา ทำให้ตัวเลขเกณฑ์ที่แน่นอนอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามการแก้ไขกฎหมายแต่ละรอบ ชาวประมงพื้นบ้านจึงไม่ควรอ้างอิงตัวเลขขนาดตาอวนที่เคยรู้มานานแล้วโดยไม่ตรวจสอบซ้ำ ควรสอบถามประกาศฉบับปัจจุบันจากสำนักงานประมงจังหวัดหรือกรมประมงโดยตรงก่อนซื้อเครื่องมือใหม่ทุกครั้ง

โทษปรับและยึดเครื่องมือกรณีฝ่าฝืน

กฎหมายประมงกำหนดบทลงโทษสำหรับผู้ใช้เครื่องมือต้องห้ามหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขการใช้เครื่องมือ ซึ่งครอบคลุมทั้งโทษปรับเป็นเงินและอำนาจของเจ้าหน้าที่ในการยึดเครื่องมือประมงที่ผิดกฎหมาย โดยเครื่องมือที่ทำลายพันธุ์สัตว์น้ำรุนแรง เช่น เครื่องมือไฟฟ้าช็อตหรือวัตถุระเบิด มักมีบทลงโทษรุนแรงกว่าการฝ่าฝืนเงื่อนไขขนาดตาอวนทั่วไป อัตราโทษปรับที่แน่นอนตามกฎหมายในแต่ละกรณีควรตรวจสอบจากตัวบทกฎหมายฉบับปัจจุบันหรือสอบถามจากกรมประมงโดยตรง เพราะมีการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายประมงอยู่เป็นระยะในช่วงที่ผ่านมา ไม่ควรอ้างอิงตัวเลขค่าปรับที่เคยได้ยินจากข่าวเก่าหรือจากประมงในพื้นที่อื่น เพราะบทลงโทษอาจเปลี่ยนแปลงตามฉบับแก้ไขกฎหมายล่าสุด

ช่องทางตรวจสอบเครื่องมือที่ถูกกฎหมายก่อนซื้อ

ก่อนตัดสินใจซื้อเครื่องมือประมงชิ้นใหม่ โดยเฉพาะอวนหรือเครื่องมือล้อมจับที่มีขนาดตาไม่แน่ใจว่าเข้าเกณฑ์หรือไม่ ชาวประมงพื้นบ้านควรสอบถามสำนักงานประมงจังหวัดหรือกรมประมงในพื้นที่ก่อนซื้อ แทนที่จะเชื่อคำแนะนำจากร้านขายเครื่องมือประมงเพียงอย่างเดียว เพราะร้านค้าบางแห่งอาจไม่ทราบการแก้ไขกฎหมายล่าสุด นอกจากนี้ควรเก็บหลักฐานการซื้อและข้อมูลขนาดตาอวนของเครื่องมือไว้ เผื่อกรณีถูกตรวจสอบสามารถชี้แจงที่มาได้ ชาวประมงที่รวมกลุ่มเป็นสมาคมหรือเครือข่ายประมงพื้นบ้านในพื้นที่มักได้รับข้อมูลอัปเดตเรื่องการแก้ไขกฎหมายเร็วกว่าการหาข้อมูลด้วยตนเอง จึงควรเข้าร่วมเครือข่ายเหล่านี้เพื่อติดตามความเคลื่อนไหวของกฎหมายที่กระทบการทำประมงพื้นบ้านโดยตรง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ซื้อเครื่องมือประมงตามที่เพื่อนบ้านหรือร้านค้าบอกว่าใช้ได้ โดยไม่ตรวจสอบกับกรมประมงเอง
• เข้าใจว่ากฎเกณฑ์ขนาดตาอวนเหมือนกันทุกพื้นที่ ทั้งที่ความจริงแยกตามเขตทำการประมง
• ใช้เครื่องมือที่เคยถูกกฎหมายเมื่อหลายปีก่อนโดยไม่ทราบว่ามีการแก้ไขกฎหมายเปลี่ยนเกณฑ์ไปแล้ว
• ไม่เก็บหลักฐานการซื้อหรือข้อมูลขนาดตาอวนของเครื่องมือไว้ ทำให้ชี้แจงยากเมื่อถูกตรวจสอบ
• คิดว่าเครื่องมือพื้นบ้านขนาดเล็กทุกชนิดไม่เข้าข่ายผิดกฎหมาย ทั้งที่บางประเภทก็มีเงื่อนไขเฉพาะเช่นกัน
• ไม่ติดตามข่าวสารการแก้ไขกฎหมายประมงที่เป็นประเด็นถกเถียงอยู่บ่อยครั้งในช่วงหลัง

สรุป

กฎหมายประมงไทยห้ามเครื่องมือทำลายล้างรุนแรง เช่น ไฟฟ้าช็อต ระเบิด และสารพิษ โดยไม่มีข้อยกเว้น ส่วนเกณฑ์ขนาดตาอวนและเงื่อนไขการใช้เครื่องมือล้อมจับยังเป็นประเด็นที่มีการถกเถียงและแก้ไขกฎหมายอยู่เป็นระยะ ชาวประมงพื้นบ้านควรตรวจสอบประกาศล่าสุดกับกรมประมงหรือสำนักงานประมงจังหวัดก่อนซื้อหรือใช้เครื่องมือใหม่ทุกครั้ง ไม่อ้างอิงเกณฑ์เก่าหรือคำบอกเล่าที่ไม่ได้ยืนยันจากหน่วยงานราชการ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมประมง — พ.ร.ก.การประมง พ.ศ. 2558 และประกาศเครื่องมือประมงต้องห้าม ขนาดตาอวนตามเขตทำการประมง
• 📄สำนักงานประมงจังหวัด — ข้อมูลเงื่อนไขเครื่องมือประมงเฉพาะพื้นที่และช่องทางตรวจสอบก่อนใช้งาน

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ

ดูข้อมูลกฎหมายและมาตรฐานเกษตรอื่นในหมวด ข่าว กฎหมาย มาตรฐานเกษตร