ขุดบ่อบาดาลใช้ในฟาร์มต้องขอใบอนุญาตจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาลไหม

คำตอบเร็ว: ไม่เสมอไป พ.ร.บ. น้ำบาดาล พ.ศ. 2520 กำหนดให้บ่อบาดาลที่มีขนาดและปริมาณการสูบเกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดต้องขอใบอนุญาตเจาะและใบอนุญาตใช้น้ำบาดาลจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาล ส่วนบ่อขนาดเล็กมากในบางพื้นที่อาจเข้าเกณฑ์ได้รับการยกเว้นตามประกาศเขตน้ำบาดาล แต่เกณฑ์ยกเว้นแตกต่างกันไปตามพื้นที่และมีการทบทวนเป็นระยะ เกษตรกรที่จะขุดบ่อบาดาลในฟาร์มควรตรวจสอบกับสำนักทรัพยากรน้ำบาดาลเขตในพื้นที่ก่อนลงมือขุดเสมอ เพื่อไม่ให้เข้าข่ายขุดบ่อโดยไม่ได้รับอนุญาต

เกษตรกรจำนวนไม่น้อยขุดบ่อบาดาลในที่ดินของตัวเองแล้วเข้าใจว่าเป็นสิทธิที่ทำได้เลยเพราะเป็นที่ดินตัวเอง แต่น้ำใต้ดินถือเป็นทรัพยากรที่รัฐควบคุมการใช้ผ่าน พ.ร.บ. น้ำบาดาล ไม่ใช่สิทธิเสรีเหมือนน้ำผิวดินในที่ดินของตน บทความนี้อธิบายเกณฑ์จริงที่ทำให้ต้องขออนุญาต เอกสารที่ต้องเตรียม และความเสี่ยงถ้าฝ่าฝืน

เกณฑ์ขนาดบ่อและปริมาณน้ำที่ต้องขออนุญาต

โดยหลักการทั่วไป กฎหมายน้ำบาดาลแบ่งเกณฑ์การควบคุมตามขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางบ่อและปริมาณน้ำที่สูบต่อวัน บ่อขนาดเล็กที่สูบปริมาณน้อยในบางเขตอาจเข้าเกณฑ์ที่ผ่อนผันมากกว่าบ่อขนาดใหญ่ที่สูบน้ำปริมาณมาก แต่ตัวเลขเกณฑ์ที่แน่นอน (ทั้งขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเป็นนิ้วและปริมาณน้ำเป็นลูกบาศก์เมตรต่อวัน) แตกต่างกันไปตามประกาศเขตน้ำบาดาลของแต่ละพื้นที่ และมีการทบทวนปรับปรุงเป็นระยะโดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาล เกษตรกรไม่ควรอ้างอิงตัวเลขเก่าที่เคยได้ยินจากพื้นที่อื่นมาใช้กับที่ดินของตน เพราะเขตควบคุมน้ำบาดาลแต่ละจังหวัดอาจกำหนดต่างกัน วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือติดต่อสำนักทรัพยากรน้ำบาดาลเขตที่ดูแลพื้นที่ของตนก่อนขุด เพื่อขอทราบเกณฑ์ล่าสุดที่ใช้บังคับกับที่ดินแปลงนั้นโดยตรง

เอกสารยื่นขอใบอนุญาตเจาะและใช้น้ำบาดาล

การขอใบอนุญาตแบ่งเป็นสองขั้นตอนหลักที่มักยื่นพร้อมกัน คือใบอนุญาตเจาะน้ำบาดาล (สำหรับขั้นตอนขุดเจาะ) และใบอนุญาตใช้น้ำบาดาล (สำหรับสูบน้ำมาใช้จริงหลังเจาะเสร็จ) เอกสารที่ต้องเตรียมโดยทั่วไปได้แก่ สำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้านผู้ขออนุญาต เอกสารสิทธิ์ในที่ดิน (โฉนดหรือเอกสารสิทธิ์อื่นที่ใช้ยืนยันการครอบครอง) แผนผังตำแหน่งบ่อและแบบก่อสร้างบ่อบาดาล ระบุวัตถุประสงค์การใช้น้ำ (เช่น เพื่อการเกษตร) และปริมาณน้ำที่ต้องการใช้ต่อวัน ผู้ขออนุญาตต้องยื่นคำขอที่สำนักทรัพยากรน้ำบาดาลเขตหรือสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดที่รับผิดชอบพื้นที่นั้น การเจาะบ่อบาดาลต้องดำเนินการหรือควบคุมงานโดยช่างเจาะที่ได้รับใบอนุญาตตามกฎหมายเท่านั้น จะจ้างช่างทั่วไปมาเจาะเองโดยไม่มีใบอนุญาตช่างเจาะไม่ได้

ค่าธรรมเนียมและระยะเวลาพิจารณา

ค่าธรรมเนียมในกระบวนการขอใบอนุญาตน้ำบาดาลมีหลายรายการแยกกัน เริ่มจากค่าธรรมเนียมคำขอต่อฉบับซึ่งเป็นจำนวนไม่สูง และเมื่อได้รับอนุญาตแล้วจะมีค่าธรรมเนียมใบอนุญาตเจาะน้ำบาดาลกับค่าธรรมเนียมใบอนุญาตใช้น้ำบาดาลแยกต่างหาก ซึ่งอัตราที่แท้จริงขึ้นอยู่กับขนาดบ่อและปริมาณการใช้น้ำตามที่กฎกระทรวงกำหนดในช่วงเวลานั้น เกษตรกรควรสอบถามอัตราค่าธรรมเนียมปัจจุบันโดยตรงจากสำนักทรัพยากรน้ำบาดาลเขตก่อนยื่นคำขอ เพราะอัตราอาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ ส่วนระยะเวลาพิจารณาอนุญาตขึ้นกับความครบถ้วนของเอกสารและปริมาณงานของแต่ละสำนักงานในช่วงนั้น ไม่ควรวางแผนขุดบ่อแบบเร่งด่วนโดยคาดว่าจะได้รับอนุญาตทันที ควรยื่นคำขอล่วงหน้าก่อนถึงฤดูที่ต้องใช้น้ำจริงพอสมควร

บทลงโทษกรณีขุดบ่อโดยไม่ได้รับอนุญาต

การเจาะหรือใช้น้ำบาดาลโดยไม่ได้รับใบอนุญาตในเขตที่กฎหมายควบคุม ถือเป็นความผิดตาม พ.ร.บ. น้ำบาดาล พ.ศ. 2520 ซึ่งมีทั้งโทษปรับและโทษจำคุกตามที่กฎหมายกำหนด รวมถึงเจ้าหน้าที่มีอำนาจสั่งให้อุดกลบบ่อที่เจาะโดยไม่ได้รับอนุญาต ทำให้เกษตรกรเสียทั้งเงินลงทุนขุดบ่อและต้องเสียค่าใช้จ่ายอุดกลบเพิ่มอีก อัตราโทษที่แน่นอนตามกฎหมายควรตรวจสอบจากตัวบทกฎหมายฉบับล่าสุดหรือสอบถามจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาลโดยตรง เพราะมีการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายเป็นระยะ สิ่งที่ควรระวังคือบ่อบาดาลเก่าที่ขุดไว้นานแล้วโดยไม่มีใบอนุญาต แม้จะใช้งานมานานก็ยังถือว่าผิดกฎหมายอยู่ ควรติดต่อขอขึ้นทะเบียนหรือขออนุญาตย้อนหลังตามช่องทางที่กรมทรัพยากรน้ำบาดาลเปิดให้ ดีกว่าปล่อยไว้เสี่ยงถูกตรวจพบภายหลัง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เข้าใจว่าที่ดินตัวเองขุดบ่อบาดาลได้เลยโดยไม่ต้องขออนุญาต เพราะสับสนกับสิทธิ์ในน้ำผิวดิน
• จ้างช่างเจาะที่ไม่มีใบอนุญาตช่างเจาะตามกฎหมายมาดำเนินการ
• ขุดบ่อก่อนแล้วค่อยไปขอใบอนุญาตย้อนหลัง แทนที่จะขอก่อนเริ่มงาน
• ใช้ตัวเลขเกณฑ์ขนาดบ่อ/ปริมาณน้ำจากพื้นที่อื่นมาอ้างอิง ทั้งที่แต่ละเขตน้ำบาดาลมีประกาศต่างกัน
• ไม่แยกยื่นทั้งใบอนุญาตเจาะและใบอนุญาตใช้น้ำ คิดว่าขอใบเดียวครอบคลุมทั้งหมด
• ปล่อยบ่อเก่าที่ไม่มีใบอนุญาตทิ้งไว้เฉย ๆ โดยไม่ติดต่อขอขึ้นทะเบียนย้อนหลัง

สรุป

การขุดบ่อบาดาลในฟาร์มไม่ใช่สิทธิ์ที่ทำได้เสรีตามใจแม้เป็นที่ดินของตัวเอง เกษตรกรต้องตรวจสอบเกณฑ์ขนาดบ่อและปริมาณน้ำกับสำนักทรัพยากรน้ำบาดาลเขตในพื้นที่ก่อนขุดเสมอ เตรียมเอกสารยื่นทั้งใบอนุญาตเจาะและใบอนุญาตใช้น้ำ ใช้ช่างเจาะที่มีใบอนุญาตถูกต้อง และอย่าปล่อยให้บ่อเก่าที่ไม่มีใบอนุญาตค้างไว้ เพราะบทลงโทษกรณีฝ่าฝืนมีทั้งค่าปรับและการสั่งอุดกลบบ่อซึ่งเสียหายกว่าค่าธรรมเนียมขออนุญาตมาก

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมทรัพยากรน้ำบาดาล — พ.ร.บ. น้ำบาดาล พ.ศ. 2520 ขั้นตอนขอใบอนุญาตเจาะและใช้น้ำบาดาล อัตราค่าธรรมเนียม
• 📄สำนักทรัพยากรน้ำบาดาลเขตในพื้นที่ — ประกาศเขตน้ำบาดาลและเกณฑ์ขนาดบ่อที่ต้องขออนุญาตในแต่ละพื้นที่

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ

ดูข้อมูลกฎหมายและมาตรฐานเกษตรอื่นในหมวด ข่าว กฎหมาย มาตรฐานเกษตร