ตัดทุเรียนวันไหนไม่ผิดกติกา วันเก็บเกี่ยวรายพันธุ์และเกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้ง

คำตอบเร็ว: ปี 2569 ภาคตะวันออก (จันทบุรี ระยอง ตราด) กำหนดวันเริ่มตัดไว้ 3 รอบ คือ กระดุม 20 มี.ค. ชะนีและพวงมณี 10 เม.ย. หมอนทองและก้านยาว 20 เม.ย. แต่วันประกาศเป็นแค่ "วันเร็วที่สุดที่ตัดได้" ผลที่จะตัดต้องผ่านเกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้งตาม มกษ. 3-2567 ด้วย คือ กระดุมทองไม่น้อยกว่า 27% ชะนีและพวงมณีไม่น้อยกว่า 30% หมอนทองและก้านยาวไม่น้อยกว่า 32% ถ้าต่ำกว่านี้ถือเป็นทุเรียนอ่อน แม้จะตัดหลังวันประกาศแล้วก็ตาม

ช่วงต้นเมษายนของทุกปี คำถามที่เจ้าหน้าที่เกษตรได้ยินบ่อยที่สุดจากสวนทุเรียนภาคตะวันออกคือ "ล้งมาถามแล้ว ตัดได้หรือยัง" ราคาต้นฤดูดึงใจให้อยากรีบ แต่ปีนี้การตรวจเข้มทั้งที่สวน ที่ด่าน และที่โรงคัดบรรจุ ถ้าตัดผิดจังหวะ ผลที่เสียไม่ได้มีแค่ราคาทุเรียนลอตนั้น แต่ลามไปถึงล้งที่รับซื้อและชื่อเสียงของทั้งจังหวัด บทความนี้ไม่ได้พูดเรื่องเอกสารส่งออกหรือการขึ้นทะเบียนสวน (เรื่องนั้นอ่านต่อได้ที่ ส่งออกทุเรียนไปจีน มาตรฐานและเอกสารที่ต้องเตรียม) แต่จะตอบคำถามเดียวให้ชัด คือ "วันไหนตัดได้ และต้องผ่านเกณฑ์อะไรก่อนตัด" ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

วันเริ่มเก็บเกี่ยวทุเรียนปี 2569 แยกตามพันธุ์และภาค

จังหวัดเป็นผู้ประกาศวันเริ่มตัด โดยอิงข้อมูลการออกดอกและการตรวจตัวอย่างร่วมกับสำนักงานเกษตรจังหวัดและหน่วยงานของกรมวิชาการเกษตรในพื้นที่ ตัวเลขด้านล่างนี้มาจากข่าวที่อ้างการประกาศของจังหวัดและกระทรวงเกษตรฯ ในปี 2569

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือวันประกาศเปลี่ยนทุกปี ตัวอย่างเช่นปี 2566 กรมส่งเสริมการเกษตรเผยแพร่ประกาศของ 3 จังหวัดภาคตะวันออกไว้ว่า กระดุมและพวงมณีเริ่ม 10 มี.ค. ชะนี 20 มี.ค. และหมอนทอง 15 เม.ย. ซึ่งต่างจากปี 2569 ทั้งวันและการจัดกลุ่มพันธุ์ ดังนั้นห้ามจำตัวเลขของปีที่แล้วมาใช้ ทุกต้นฤดูให้เช็กประกาศจังหวัดของปีนั้นกับสำนักงานเกษตรอำเภอ ส่วนภาคเหนือ (อุตรดิตถ์) และภาคอีสาน (ศรีสะเกษ) มีประกาศแยกของจังหวัด ซึ่งบทความนี้ยังไม่มีข้อมูลที่ยืนยันได้ของปี 2569 ให้สอบถามสำนักงานเกษตรจังหวัดโดยตรง

วันประกาศไม่ใช่ใบอนุญาตตัดทั้งสวน

ความเข้าใจผิดที่เจอบ่อยที่สุดคือคิดว่าพอถึงวันที่ 20 เม.ย. หมอนทองทุกลูกในสวนตัดได้หมด ในความเป็นจริง วันประกาศคิดจากรุ่นดอกแรก ๆ ของพื้นที่ ถ้าสวนเราออกดอกช้า หรือมีหลายรุ่นในต้นเดียว รุ่นหลังยังอ่อนอยู่แน่ ๆ จุดที่ตัดสินจริงคือความแก่ของผลแต่ละรุ่น ซึ่งมาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 3-2567 เรื่องทุเรียน กำหนดให้ดูจาก 3 อย่างร่วมกัน คือ ลักษณะภายนอก ลักษณะภายใน และน้ำหนักเนื้อแห้ง

นับอายุจากวันดอกบาน

กรมวิชาการเกษตรเคยให้แนวทางไว้ (ข่าวเผยแพร่ช่วงต้นปี 2566) ว่าอายุผลขั้นต่ำนับจากดอกบานคือ กระดุมทองไม่น้อยกว่า 80 วัน ชะนีไม่น้อยกว่า 100 วัน และหมอนทองไม่น้อยกว่า 110 วัน ตัวเลขนี้เป็นขั้นต่ำ ไม่ใช่วันตัด สวนที่ทำงานเป็นระบบจะผูกป้ายสีหรือริบบิ้นตามรุ่นดอกบานไว้ตั้งแต่ช่วงดอกบาน พอถึงหน้าตัด แค่ดูสีป้ายก็รู้ว่ากิ่งไหนครบอายุ ใครไม่ได้ทำปีนี้ ปีหน้าให้เริ่มทำตั้งแต่ระยะดอกบาน เพราะเป็นหลักฐานที่ช่วยได้มากเวลาเจ้าหน้าที่หรือล้งถามว่าลูกนี้อายุเท่าไร

ลักษณะภายนอกของผลแก่ตามมาตรฐาน

• ขั้วผลแข็งและสีเข้มกว่าปกติ จับแล้วรู้สึกสากมือ รอยต่อระหว่างขั้วผลกับก้านผล (ปลิง) บวมใหญ่ขึ้น
• ปลายหนามแห้งสีน้ำตาล ร่องโคนหนามห่าง บีบปลายหนามเข้าหากันแล้วรู้สึกยืดหยุ่นมาก
• เห็นรอยร่องโคนหนามเป็นแนวยาวสีน้ำตาลกลางพูชัดขึ้น (ยกเว้นพันธุ์ก้านยาว)
• สีเปลือกเปลี่ยนจากเขียวสดเป็นเขียวปนน้ำตาลหรือเขียวแกมเทา

ลักษณะภายในและจำนวนวันสุก

มาตรฐานระบุว่าหมอนทองที่แก่ เนื้อสีเหลืองอ่อน เมล็ดสีน้ำตาลปนครีม สุกเองตามธรรมชาติหลังตัดราว 6–9 วัน ชะนีเนื้อสีเหลือง เมล็ดสีน้ำตาลปนครีม สุกราว 4–5 วัน กระดุมทองเนื้อสีเหลือง เมล็ดสีน้ำตาล สุกราว 4–5 วัน มาตรฐานยังบอกไว้ด้วยว่าการจัดการแปลง สภาพอากาศ และละอองเกสรตัวผู้ ทำให้สีเนื้อ สีเมล็ด และวันสุกคลาดไปได้ จึงใช้ดูประกอบ ไม่ใช่ตัวตัดสินอย่างเดียว

เกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้งรายพันธุ์ ตาม มกษ. 3-2567

น้ำหนักเนื้อแห้ง (dry matter) คือสัดส่วนเนื้อที่เหลือหลังอบไล่น้ำออกหมด ยิ่งผลแก่ แป้งในเนื้อยิ่งสะสมมาก ค่านี้ยิ่งสูง เป็นตัวเลขที่วัดได้จริง ไม่ต้องเถียงกันด้วยการเคาะฟังเสียง มาตรฐานฉบับปี 2567 กำหนดไว้ดังนี้

พันธุ์ที่ไม่มีเกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้ง เช่น หลงลับแล หรือพันธุ์พื้นเมืองอื่น มาตรฐานให้พิจารณาความแก่จากลักษณะภายนอกและภายในแทน มาตรฐานฉบับนี้ใช้แทนฉบับเดิม (มกษ. 3-2556) ซึ่งเป็นฐานของประกาศวันตัดในปีก่อน ๆ ถ้าเจอเอกสารเก่าที่อ้างฉบับ 2556 ให้ยึดตัวเลขในฉบับ 2567 เป็นหลัก

วิธีตรวจน้ำหนักเนื้อแห้งที่มาตรฐานกำหนด

หลายสวนซื้อเครื่องชั่งกับไมโครเวฟมาลองเอง ซึ่งช่วยตัดสินใจเบื้องต้นได้ แต่ต้องทำให้ตรงวิธีของมาตรฐาน ไม่อย่างนั้นตัวเลขจะเพี้ยนและเข้าใจผิดว่าผ่าน มาตรฐานภาคผนวก ซ ระบุไว้ดังนี้

1. ผ่าผลตามแนวขวาง ให้ชิ้นหนา 2.5 ซม. เลือกเฉพาะชิ้นจากส่วนกลางผล
2. ตัดเนื้อจากทุกพูมาหั่นหรือสับเป็นชิ้นเล็กราว 1 x 1 x 5 มม. แล้วคลุกให้เข้ากัน (ห้ามเลือกเฉพาะพูที่ดูแก่)
3. เกลี่ยเนื้อในภาชนะที่ชั่งน้ำหนักเปล่าไว้แล้ว ชั่งเนื้อ 10.0 กรัมต่อผลทันที ด้วยเครื่องชั่งดิจิทัลที่ละเอียดอย่างน้อยทศนิยม 1 ตำแหน่ง
4. วิธีอ้างอิงใช้ตู้อบลมร้อน 70 องศาเซลเซียส อย่างน้อย 48 ชั่วโมง อบและชั่งจนน้ำหนักคงที่ ส่วนวิธีทางเลือกใช้ไมโครเวฟระดับความร้อนต่ำ ครั้งละ 2–3 นาที ชั่งซ้ำจนน้ำหนักคงที่ และเนื้อต้องไม่ไหม้ ถ้าใช้จานกระดาษต้องอบไล่ความชื้นจานก่อน
5. คำนวณ น้ำหนักเนื้อแห้ง (%) = น้ำหนักหลังอบ ÷ น้ำหนักก่อนอบ × 100

ตัวอย่างการคำนวณ (สมมติ): ชั่งเนื้อหมอนทองก่อนอบ 10.0 กรัม อบจนคงที่เหลือ 3.4 กรัม ได้ 3.4 ÷ 10.0 × 100 = 34% ผ่านเกณฑ์ 32% ถ้าเหลือ 3.0 กรัม ได้ 30% ไม่ผ่าน ต้องรอ ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างประกอบวิธีคิดเท่านั้น ผลจริงขึ้นกับสวนและรุ่น

ประสบการณ์จากหน้าสวน: ลูกที่ใช้ตรวจควรมาจากรุ่นดอกเดียวกับที่ตั้งใจจะตัด และไม่ใช่ลูกที่ใหญ่หรือสวยที่สุดในต้น เพราะลูกที่ได้แดดดีมักแก่ก่อน ผลตรวจจะสูงเกินจริงกว่าทั้งรุ่น ถ้าตรวจแล้วค่าก้ำกึ่ง เช่น 31.5% สำหรับหมอนทอง ให้รออีกสัปดาห์แล้วตรวจซ้ำดีกว่าเสี่ยง

ขั้นตอนก่อนตัดในปี 2569 ที่สวนต้องทำ

ข่าวเปิดฤดูทุเรียนตะวันออกปี 2569 ระบุว่าเกษตรกรต้องนำตัวอย่างไปตรวจที่สำนักงานเกษตรอำเภอก่อนตัด ลอตที่ผ่านจะได้เอกสารรับรองผลตรวจไว้ใช้กำกับตอนขนส่งไปโรงคัดบรรจุ ลำดับงานที่ใช้ได้จริงในสวนคือ

1. เช็กว่ารุ่นที่จะตัดครบอายุนับจากดอกบานตามป้ายที่ผูกไว้
2. ดูลักษณะภายนอกครบทั้ง 4 ข้อด้านบน
3. ตัดลูกตัวอย่างจากรุ่นนั้นไปตรวจน้ำหนักเนื้อแห้งตามจุดที่สำนักงานเกษตรอำเภอกำหนด
4. เก็บเอกสารผลตรวจไว้ ส่งให้ล้งหรือคนขนส่งพร้อมผลผลิต
5. ตัดเฉพาะรุ่นที่ผ่าน ห้ามตัดเหมารวมกิ่งอื่นที่ยังไม่ครบอายุ
6. หลังตัดห้ามวางผลบนดินโดยตรง กรมวิชาการเกษตรเตือนไว้เพราะเสี่ยงติดเชื้อโรคผลเน่า

ถ้าสวนจะขายเข้าระบบส่งออก ให้เตรียมข้อมูลรหัสแปลงให้ตรงกับระบบตรวจสอบย้อนกลับด้วย รายละเอียดอยู่ใน ระบบ QR Code ตรวจสอบย้อนกลับทุเรียนส่งออกจีน

ถ้าตรวจเจอทุเรียนอ่อน ใครโดนอะไร

ช่วง 16 มี.ค.–7 เม.ย. 2569 กรมวิชาการเกษตรรายงานผ่านสื่อว่าสุ่มตรวจทุเรียนภาคตะวันออก 2,554 ตัวอย่าง ไม่ผ่านเกณฑ์ 162 ตัวอย่าง และอธิบดีกรมวิชาการเกษตรระบุว่าโรงคัดบรรจุที่พบทุเรียนอ่อนครั้งที่สองจะถูกพักใช้ใบอนุญาต (ขั้นต่ำ 30 วันถึง 90 วัน) และครั้งที่สามเพิกถอนใบอนุญาต ฝั่งชาวสวน ประกาศจังหวัดจันทบุรีย้อนหลัง (ปี 2566) เขียนชัดว่าการตัดก่อนกำหนด การไม่ส่งตัวอย่างตรวจ และการขนส่งหรือขายทุเรียนอ่อน จะถูกดำเนินมาตรการทางปกครองและทางกฎหมาย

อัตราโทษหรือค่าปรับที่ใช้กับชาวสวนรายบุคคลในปี 2569 ยังไม่พบประกาศตัวเลขชัดจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ จึงไม่ขอระบุตัวเลข ให้ถามสำนักงานเกษตรจังหวัดหรือที่ทำการปกครองจังหวัดของพื้นที่ตัวเอง สิ่งที่เห็นจริงในพื้นที่คือ ล้งที่เคยโดนตรวจเจอจะเลิกรับซื้อจากสวนต้นทาง และกดราคาสวนที่ไม่มีเอกสารผลตรวจ ซึ่งเจ็บกว่าค่าปรับในระยะยาว ใครอยากเข้าใจว่าทำไมตลาดกลางจันทบุรีถึงสำคัญกับการคุมคุณภาพ อ่านต่อที่ ทำไมทุเรียนภาคตะวันออกต้องผ่านตลาดกลางจันทบุรีก่อนส่งออก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ตัดตามวันประกาศโดยไม่ตรวจ วันประกาศคือวันเร็วที่สุด ไม่ได้แปลว่ารุ่นของเราแก่แล้ว
• เลือกลูกที่ดูแก่ที่สุดไปตรวจ ผลจะสูงเกินจริงกว่าทั้งรุ่น พอตัดทั้งรุ่นแล้วโดนสุ่มตรวจปลายทางกลับไม่ผ่าน
• ไม่ได้ผูกป้ายรุ่นดอกบาน พอถึงหน้าตัดแยกรุ่นไม่ได้ ต้องใช้การเดาและเคาะฟังเสียงอย่างเดียว
• ใช้ตัวเลขวันตัดของปีก่อน ปี 2566 กับ 2569 วันต่างกันชัดเจน ต้องเช็กประกาศใหม่ทุกปี
• อบไมโครเวฟไฟแรงจนเนื้อไหม้ น้ำหนักหายมากกว่าน้ำจริง ตัวเลขเพี้ยน มาตรฐานกำหนดให้ใช้ไฟต่ำและห้ามไหม้
• ยอมให้คนตัดของล้งตัดเหมาทั้งต้น ถ้ามีหลายรุ่นในต้นเดียว ต้องกำกับให้ตัดเฉพาะกิ่งที่ครบอายุ

สรุป

ปี 2569 ทุเรียนภาคตะวันออกเริ่มตัดกระดุม 20 มี.ค. ชะนีและพวงมณี 10 เม.ย. หมอนทองและก้านยาว 20 เม.ย. แต่ตัวตัดสินจริงคือความแก่ของผลแต่ละรุ่น ซึ่งต้องผ่านเกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้ง 27/30/32% ตาม มกษ. 3-2567 สวนที่ผูกป้ายรุ่นดอกบาน ตรวจตัวอย่างตามวิธีมาตรฐาน และเก็บเอกสารผลตรวจไว้ จะขายได้ไม่ติดขัดและไม่ทำให้ล้งที่รับซื้อเดือดร้อน วันประกาศเปลี่ยนทุกปี ให้เช็กกับสำนักงานเกษตรอำเภอก่อนฤดูเสมอ และวางงานปีหน้าล่วงหน้าได้จาก ปฏิทินงานสวนทุเรียนรายเดือน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) — มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 3-2567 ทุเรียน — เกณฑ์น้ำหนักเนื้อแห้งรายพันธุ์ ลักษณะผลแก่ และวิธีวิเคราะห์ (ไฟล์เผยแพร่ที่ https://www.agrithai.org/wp-content/uploads/2024/09/มาตรฐานสินค้าเกษตร-เรื่อง-ทุเรียน-มกษ.-3-2567.pdf)
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — ประกาศวันเก็บเกี่ยวทุเรียนภาคตะวันออก 3 จังหวัด ปี 2566 พร้อมเปอร์เซ็นต์น้ำหนักแห้ง https://www.doae.go.th/เช็กด่วน-ประกาศวันเก็บเ/
• 📄เดลินิวส์ (13 มี.ค. 2569) — จันทบุรีประกาศวันเก็บเกี่ยวทุเรียนปี 2569 แยกตามพันธุ์ https://www.dailynews.co.th/news/5683104/
• 📄Spacebar — เปิดฤดูทุเรียนตะวันออกปี 69 เกณฑ์น้ำหนักแห้งและการส่งตัวอย่างตรวจที่เกษตรอำเภอ https://spacebar.th/business/economic-business-thai-eastern-durian
• 📄ฐานเศรษฐกิจ (10 เม.ย. 2569) — ผลสุ่มตรวจทุเรียนอ่อน 16 มี.ค.–7 เม.ย. 2569 และมาตรการพักใช้/เพิกถอนใบอนุญาตโรงคัดบรรจุ https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/656288
• 📄เดลินิวส์ (14 พ.ค. 2569) — วันเก็บเกี่ยวทุเรียนหมอนทองภาคใต้ปี 2569 แยกกลุ่มจังหวัด https://www.dailynews.co.th/news/5860319/
• 📄เรื่องเล่าข่าวเกษตร (ม.ค. 2566) — คำแนะนำกรมวิชาการเกษตร อายุผลนับจากดอกบานและข้อห้ามวางผลบนดิน https://www.agrinewsthai.com/economic-crops/47055
• 📄เรื่องเล่าข่าวเกษตร (ม.ค. 2566) — ประกาศจังหวัดจันทบุรีปี 2566 และมาตรการทางปกครอง/กฎหมายกับทุเรียนอ่อน https://www.agrinewsthai.com/economic-crops/50808

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ