โดรนเกษตรข้อดีข้อเสียคืออะไร จ้างพ่นหรือซื้อเองดีกว่า

คำตอบเร็ว: ข้อดีหลักของโดรนเกษตรคือพ่นได้เร็วกว่าคนสะพายถังหลายเท่า คนพ่นไม่ต้องเดินลุยละอองสารในแปลง และเข้าพ่นได้แม้ดินแฉะจนรถพ่นลงไม่ได้ ส่วนข้อเสียคือเงินลงทุนก้อนใหญ่ แบตเตอรี่เป็นต้นทุนที่เสื่อมเร็วและจำกัดเวลาบิน ลมแรงทำให้ละอองปลิวจนพ่นไม่ได้ และตัวเครื่องต้องขึ้นทะเบียนตามกฎหมายก่อนบิน คำตอบเรื่องจ้างพ่นหรือซื้อเองขึ้นกับพื้นที่ที่ต้องพ่นสะสมต่อปีเป็นหลัก ถ้าพ่นรวมทั้งปีไม่ถึงหลักพันไร่ การจ้างพ่นเป็นครั้งมักถูกกว่าเมื่อคิดค่าเสื่อมของเครื่องรวมเข้าไปแล้ว ทั้งนี้ค่าจ้างพ่นต่อไร่และราคาเครื่องขยับตามพื้นที่และรุ่น ควรตรวจสอบราคาปัจจุบันจากผู้ให้บริการในอำเภอและสอบถามข้อมูลเทคโนโลยีการพ่นจากกรมส่งเสริมการเกษตรก่อนตัดสินใจ

คำถามที่เกษตรกรถามกันมากที่สุดเวลามีคนเอาโดรนมาสาธิตหน้าแปลง ไม่ใช่ว่าโดรนบินได้ไกลแค่ไหน แต่เป็น "ซื้อแล้วคุ้มไหม หรือจ้างเขาพ่นไปเรื่อย ๆ ดีกว่า" ปัญหาคือตัวเลขที่ใช้ตัดสินใจมักถูกพูดถึงแค่ครึ่งเดียว คนขายเทียบเฉพาะค่าจ้างพ่นต่อไร่กับค่าน้ำมันปั่นไฟ แต่ไม่ได้รวมค่าเสื่อมของเครื่อง ค่าแบตเตอรี่ที่ต้องเปลี่ยนชุด และวันที่ลมแรงจนบินไม่ได้ทั้งที่แมลงกำลังระบาด บทความนี้แยกข้อดีข้อเสียของโดรนเกษตรตามที่เจอจริงในแปลง แล้ววางสูตรคำนวณจุดคุ้มทุนให้คุณกรอกตัวเลขของตัวเองลงไปได้เลย

ข้อดีของโดรนเกษตรที่วัดผลได้จริงในแปลง

ข้อดีของโดรนพ่นสารไม่ได้อยู่ที่ความทันสมัย แต่อยู่ที่สามเรื่องที่แก้ปัญหาหน้างานได้ตรงจุด คือความเร็ว ความปลอดภัยของคนพ่น และความสามารถในการเข้าแปลงในวันที่เครื่องมืออื่นเข้าไม่ได้

พ่นเร็วกว่าคนสะพายถังหลายเท่า

คนสะพายถังพ่นนาข้าวได้ราว 5-10 ไร่ต่อวันถ้าพ่นเต็มแรงทั้งวัน ส่วนโดรนถังขนาดกลางพ่นได้ระดับ 10-20 ไร่ต่อชั่วโมงในแปลงที่โล่งและวางแผนบินไว้ดี ความต่างนี้สำคัญที่สุดในสองสถานการณ์ คือช่วงเพลี้ยกระโดดหรือหนอนกระทู้ระบาดที่ต้องพ่นให้จบทั้งแปลงภายในหนึ่งถึงสองวันก่อนลาม และช่วงข้าวออกรวงที่เดินเข้าแปลงแล้วรวงหักเสียหาย

คนพ่นไม่ต้องเดินอยู่ในหมอกละอองสาร

ความเสี่ยงที่เกษตรกรไทยเจอบ่อยที่สุดจากการพ่นสารคือการสัมผัสทางผิวหนังและการสูดดม เพราะคนสะพายถังเดินตามลมไปพร้อมละอองตลอดเวลา พอเปลี่ยนมาใช้โดรน คนคุมเครื่องยืนอยู่เหนือลมและห่างจากแนวพ่นได้หลายสิบเมตร จุดสัมผัสสารจึงเหลือแค่ตอนผสมสารลงถัง ซึ่งควบคุมได้ด้วยถุงมือยาง แว่นตา และหน้ากากที่เหมาะสม นี่เป็นข้อดีที่มีค่ากับครัวเรือนที่คนพ่นเป็นผู้สูงอายุหรือเริ่มมีอาการแพ้สารสะสม

เข้าแปลงได้ตอนดินแฉะหรือต้นสูงเกินกว่าจะเดิน

หลังฝนตกติดกันสองสามวัน รถพ่นล้อสูงลงแปลงแล้วล้อจมและทำให้ดินอัดแน่น ส่วนคนเดินก็เหยียบต้นเสียหาย โดรนบินเหนือทรงพุ่มจึงพ่นได้โดยไม่แตะพื้นเลย เช่นเดียวกับอ้อยหรือข้าวโพดที่ต้นสูงท่วมหัวจนเดินพ่นไม่ไหว และสวนที่ปลูกบนพื้นที่ลาดชันซึ่งลากสายพ่นยาว ๆ ไม่สะดวก

พ่นปริมาณน้ำต่ำ ขนถังน้อยลง

โดรนพ่นแบบละอองละเอียดใช้น้ำต่อไร่น้อยกว่าการพ่นด้วยถังสะพายมาก เกษตรกรที่ต้องหาบน้ำขึ้นแปลงบนเนินจะรู้สึกถึงความต่างนี้ทันที แต่ข้อแลกเปลี่ยนคือความเข้มข้นของสารต่อน้ำหนึ่งลิตรสูงขึ้น การผสมจึงต้องอ่านฉลากและคำนวณตามอัตราต่อไร่ที่ฉลากระบุ ไม่ใช่กะตามความเคยชินแบบถังสะพาย

ข้อเสียและข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนควักเงิน

ข้อจำกัดของโดรนเกษตรส่วนใหญ่ไม่ได้โผล่มาในวันสาธิต แต่โผล่มาในเดือนที่สามของการใช้งานจริง

• เงินลงทุนก้อนใหญ่และค่าเสื่อมเร็ว ชุดโดรนพ่นสารพร้อมใช้งานในตลาดไทยอยู่ในหลักหลายแสนบาทขึ้นไปตามขนาดถังและระบบนำทาง เทคโนโลยีเปลี่ยนรุ่นเร็ว ทำให้มูลค่าขายต่อหลังใช้งานไม่กี่ปีลดลงมาก ควรตรวจสอบราคาปัจจุบันจากผู้จำหน่ายหลายรายและสอบถามศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรในพื้นที่ก่อนตัดสินใจ
• แบตเตอรี่คือต้นทุนที่แท้จริง แบตหนึ่งก้อนบินได้ระดับสิบกว่านาทีในการพ่นจริง ต้องมีสำรองหลายก้อนและเครื่องปั่นไฟตามไปที่แปลงเพื่อชาร์จสลับ แบตมีอายุตามจำนวนรอบชาร์จ พอเสื่อมแล้วเวลาบินสั้นลงและต้องเปลี่ยนทั้งชุด ซึ่งเป็นเงินก้อนที่หลายคนไม่ได้กันไว้ล่วงหน้า
• ลมคือตัวตัดสินว่าวันนี้ได้พ่นหรือไม่ ละอองละเอียดปลิวง่ายกว่าละอองหยาบ ถ้าลมแรงเกินระดับที่คู่มือเครื่องกำหนด ละอองจะลอยข้ามไปแปลงข้างเคียงจนเกิดข้อพิพาท และปริมาณสารที่ตกถึงเป้าหมายไม่พอจนต้องพ่นซ้ำ ช่วงที่ลมนิ่งที่สุดคือเช้ามืดถึงสายและช่วงเย็นก่อนพลบ ทำให้หน้าต่างเวลาทำงานจริงต่อวันสั้นกว่าที่คิด
• ทรงพุ่มหนาทำให้สารไม่ถึงใต้ใบ โรคและแมลงหลายชนิดอยู่ใต้ใบหรือในทรงพุ่มชั้นล่าง เช่น ไรแดงและเพลี้ยไฟในไม้ผล การพ่นจากด้านบนอาศัยแรงลมจากใบพัดช่วยพาละอองลงไป ซึ่งได้ผลไม่เท่ากันทุกชนิดพืช สวนทุเรียนหรือลำไยทรงพุ่มทึบจึงยังต้องใช้เครื่องพ่นแรงดันสูงร่วมด้วยในบางรอบ
• ต้องขึ้นทะเบียนและมีคนบินที่ผ่านการอบรม โดรนไม่ใช่ของที่ซื้อมาแล้วบินได้ทันที มีขั้นตอนทางกฎหมายที่ต้องทำให้ครบก่อน
• ค่าซ่อมและอะไหล่ไม่ได้มีทุกอำเภอ ใบพัด ปั๊ม หัวฉีด และเซนเซอร์เป็นของที่สึกหรอ ถ้าศูนย์บริการอยู่ไกลหลายจังหวัด เครื่องเสียหนึ่งครั้งอาจจอดยาวข้ามรอบพ่นที่สำคัญที่สุดของปี

เรื่องการขึ้นทะเบียนที่ต้องเคลียร์ให้จบก่อนบิน

โดรนที่ใช้ในงานเกษตรอยู่ภายใต้กฎเกณฑ์อากาศยานซึ่งไม่มีนักบินและกฎเกณฑ์ด้านคลื่นความถี่ เจ้าของต้องดำเนินการขึ้นทะเบียนตัวอากาศยานและขึ้นทะเบียนเครื่องวิทยุคมนาคมให้ถูกต้อง รวมถึงเงื่อนไขเพิ่มเติมสำหรับโดรนที่ติดตั้งถังพ่นสาร เช่น น้ำหนักรวมและพื้นที่ที่อนุญาตให้บิน ข้อกำหนดเหล่านี้มีการปรับปรุงเป็นระยะ ให้ตรวจสอบเงื่อนไขล่าสุดจากสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทยและสำนักงาน กสทช. ก่อนซื้อเครื่อง เพราะค่าใช้จ่ายและเวลาในขั้นตอนนี้ต้องนับรวมเข้าไปในต้นทุนด้วย ส่วนเรื่องชนิดสารที่พ่นได้และอัตราการใช้ ให้ยึดฉลากที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตรเป็นหลักเสมอ

เทียบกันตรง ๆ จ้างพ่นต่อไร่ กับ ซื้อเครื่องเอง

ตารางนี้เทียบสองทางเลือกในมุมที่ใช้ตัดสินใจได้จริง ไม่ใช่มุมสเปกเครื่อง

สูตรหาจุดคุ้มทุนที่กรอกตัวเลขตัวเองได้

หลักคิดคือเทียบ "ส่วนต่างที่ประหยัดได้ต่อไร่" กับ "ต้นทุนคงที่รายปีของการมีเครื่อง" ใช้สามบรรทัดนี้

1. ต้นทุนคงที่ต่อปี = ค่าเสื่อมเครื่องต่อปี (ราคาชุดทั้งหมด หารด้วยจำนวนปีที่คาดว่าจะใช้) บวกค่าทะเบียน ค่าประกัน และค่าบำรุงรักษาประจำปี
2. ต้นทุนผันแปรต่อไร่ = ค่าน้ำมันปั่นไฟ บวกค่าเสื่อมแบตเฉลี่ยต่อไร่ บวกค่าแรงคนคุมเครื่อง (ไม่รวมค่าสารซึ่งจ่ายเท่ากันทั้งสองทาง)
3. ไร่ที่ต้องพ่นต่อปีจึงจะคุ้ม = ต้นทุนคงที่ต่อปี หารด้วย (ค่าจ้างพ่นต่อไร่ ลบ ต้นทุนผันแปรต่อไร่)

ตัวอย่างการแทนค่าเพื่อให้เห็นวิธีคิด สมมติชุดโดรนราคา 350,000 บาท ใช้ 4 ปี ค่าเสื่อมปีละ 87,500 บาท บวกค่าบำรุงรักษาและทะเบียนอีกปีละ 12,500 บาท รวมต้นทุนคงที่ 100,000 บาทต่อปี ถ้าค่าจ้างพ่นในพื้นที่อยู่ที่ 70 บาทต่อไร่ และต้นทุนผันแปรของเราเองอยู่ที่ 20 บาทต่อไร่ ส่วนต่างคือ 50 บาทต่อไร่ ต้องพ่นให้ได้ 100,000 หารด้วย 50 เท่ากับ 2,000 ไร่ต่อปีถึงจะเสมอตัว ตัวเลขทั้งหมดนี้เป็นเพียงตัวอย่างการคำนวณ ให้แทนค่าราคาจริงที่ตรวจสอบปัจจุบันจากผู้จำหน่ายและผู้ให้บริการในพื้นที่ของตัวเอง

เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจซื้อโดรนเกษตร

• รวมพื้นที่ที่ต้องพ่นทั้งปีจริง ๆ โดยคูณจำนวนไร่กับจำนวนรอบพ่นต่อปี ไม่ใช่นับแค่จำนวนไร่
• ถามราคาค่าจ้างพ่นในอำเภอของตัวเองอย่างน้อยสามเจ้า เพราะราคาต่างกันตามชนิดพืชและระยะทาง
• เช็กว่ามีศูนย์ซ่อมและอะไหล่ห่างจากฟาร์มกี่กิโลเมตร และใช้เวลาซ่อมเฉลี่ยกี่วัน
• ถามเงื่อนไขการรับประกันตัวเครื่องและแบตเตอรี่ว่าครอบคลุมอะไรบ้างและกี่ปี
• ประเมินว่าใครในครอบครัวจะเป็นคนบินประจำ และคนนั้นมีเวลาไปอบรมหรือไม่
• ตรวจสอบขั้นตอนขึ้นทะเบียนและค่าใช้จ่ายให้ครบก่อน อย่าเพิ่งจ่ายเงินดาวน์
• ทดลองจ้างบริการพ่นสักสองถึงสามรอบก่อน เพื่อดูว่าผลการคุมโรคและแมลงในพืชของเราเป็นอย่างไรเมื่อเทียบกับวิธีเดิม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของคนเริ่มใช้โดรนพ่นสาร

• ใช้อัตราสารเท่าเดิมแต่ลดน้ำลง การพ่นปริมาณน้ำต่ำต้องคิดอัตราสารต่อไร่ตามฉลาก ไม่ใช่ตามความเข้มข้นต่อถังแบบเดิม ผสมผิดทางหนึ่งคือสิ้นเปลือง อีกทางคือคุมไม่อยู่และเร่งให้แมลงดื้อยา
• พ่นตอนสายที่แดดจัดและลมขึ้นแล้ว ละอองระเหยก่อนถึงใบและปลิวออกนอกแปลง ทำให้ต้องพ่นซ้ำโดยไม่จำเป็น
• ไม่แจ้งเพื่อนบ้านก่อนพ่น แปลงข้างเคียงที่ปลูกพืชอ่อนแอต่อสารบางชนิดหรือทำเกษตรอินทรีย์เสียหายได้ และข้อพิพาทเรื่องละอองปลิวเป็นเรื่องที่เจรจากันยากที่สุดในหมู่บ้าน
• ไม่ล้างถังและหัวฉีดหลังใช้สารกลุ่มสารกำจัดวัชพืช สารตกค้างในระบบเพียงเล็กน้อยทำให้พืชในรอบพ่นถัดไปใบหงิกเสียหายทั้งแปลง
• ปล่อยแบตค้างไว้เต็มร้อยหรือหมดเกลี้ยงข้ามคืน วิธีเก็บแบตตามคู่มือมีผลโดยตรงกับจำนวนรอบชาร์จที่ใช้ได้ ซึ่งคือเงินก้อนถัดไปของเจ้าของเครื่อง
• คิดว่าซื้อแล้วจะมีคิวรับจ้างเข้ามาเอง งานรับจ้างพ่นต้องหาลูกค้าและจัดคิวล่วงหน้าเหมือนธุรกิจบริการทั่วไป หลายรายซื้อเครื่องแล้วได้งานไม่ถึงครึ่งของที่ประมาณการไว้ตอนตัดสินใจ

ถ้าอยากเทียบเครื่องมือเกษตรตัวอื่นที่ช่วยลดแรงงานในแปลงควบคู่กัน อ่านเพิ่มได้ในหมวดเทคโนโลยีและเครื่องมือเกษตร และถ้าจะคิดเรื่องจุดคุ้มทุนให้ละเอียดขึ้น ลองดูวิธีแยกต้นทุนในหมวดต้นทุนและกำไร

สรุป

โดรนเกษตรให้ข้อดีชัดเจนสามเรื่องคือพ่นเร็ว คนพ่นไม่ต้องอยู่กลางละอองสาร และเข้าแปลงได้ในวันที่รถและคนเข้าไม่ได้ แลกกับเงินลงทุนก้อนใหญ่ ต้นทุนแบตเตอรี่ที่เสื่อมตามรอบชาร์จ ข้อจำกัดเรื่องลม และขั้นตอนขึ้นทะเบียนที่ต้องทำให้ครบก่อนบิน คำตอบเรื่องจ้างหรือซื้อไม่ได้อยู่ที่ราคาเครื่อง แต่อยู่ที่จำนวนไร่ที่พ่นสะสมต่อปี ให้คำนวณด้วยสูตรต้นทุนคงที่หารส่วนต่างต่อไร่ แล้วเทียบกับคิวงานที่มีจริงในมือ ก่อนตัดสินใจควรตรวจสอบราคาปัจจุบันของทั้งค่าจ้างพ่นและตัวเครื่อง พร้อมเงื่อนไขการขึ้นทะเบียนล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร — ข้อมูลวัตถุอันตรายทางการเกษตรที่ขึ้นทะเบียน อัตราการใช้ตามฉลาก และคำแนะนำการป้องกันกำจัดศัตรูพืช
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — งานส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรและเครื่องจักรกลเกษตร รวมถึงการขอคำแนะนำจากสำนักงานเกษตรอำเภอในพื้นที่
• 📄สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (CAAT) — หลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียนและการบินอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน รวมถึงเงื่อนไขสำหรับโดรนที่ติดตั้งอุปกรณ์พ่นสาร
• 📄สำนักงาน กสทช. — การขึ้นทะเบียนเครื่องวิทยุคมนาคมสำหรับอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน
• 📄สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) — ข้อมูลต้นทุนการผลิตสินค้าเกษตรรายชนิดสำหรับใช้เทียบต้นทุนการพ่นสารในแต่ละรอบการผลิต

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ