แปลนโรงเรือนปลูกผัก ตัวอย่างขนาด 6x20 เมตร พร้อมรายการวัสดุที่ต้องซื้อ

คำตอบเร็ว: โรงเรือนปลูกผักขนาด 6x20 เมตรมีพื้นที่ 120 ตารางเมตร ไม่มีแปลนมาตรฐานกลางที่หน่วยงานรัฐประกาศ แต่มีสองแหล่งที่ใช้เป็นฐานได้ คือเอกสารโรงเรือนต้นทุนต่ำของ สวทช. (ส.ค. 2563) และงานศึกษาออกแบบโรงเรือนของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (2560-2561) ซึ่งวิเคราะห์โครงท่อเหล็กช่วงกว้าง 6 เมตรด้วยท่อ 1.5 นิ้ว หนา 2.8 มิลลิเมตร ที่ความเร็วลมออกแบบ 55.5 กม./ชม. ราคาก่อสร้างในงานศึกษานั้นอยู่ที่ 261-419 บาทต่อตารางเมตรตามราคาปี 2560-2561 (ไม่รวมพื้นและฐานราก) ซึ่งเก่าแล้ว จึงใช้เป็นลำดับขนาดได้เท่านั้น รายการวัสดุในบทความนี้เป็นสูตรคำนวณพร้อมตัวอย่างสมมติ ให้เอาไปขอใบเสนอราคาร้านในพื้นที่จริง (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

คนที่ค้นหา "แปลนโรงเรือนปลูกผัก 6x20" ส่วนมากเตรียมซื้อวัสดุจริงอยู่ในสัปดาห์ถัดไป แล้วอยากได้ตารางที่คัดลอกไปยื่นร้านได้เลย ตารางแบบนั้นถ้าเขียนเลขจำนวนท่อและราคาให้เสร็จสรรพ จะต้องอาศัยตัวเลขที่ผมไม่ได้เปิดอ่านจากแหล่งไหนเลย และอาจทำให้ซื้อผิดขนาดท่อ บทความนี้จึงทำสิ่งที่ตรวจสอบได้ คือให้ขนาดท่อที่มหาวิทยาลัยวิเคราะห์โครงสร้างไว้ให้ ให้สูตรนับวัสดุจากขนาด 6x20 พร้อมตัวอย่างที่ติดป้ายว่าเป็นตัวอย่าง และบอกจุดที่ต้องให้ช่างหรือวิศวกรเซ็นรับ

สองแหล่งข้อมูลที่ใช้ และใช้ตรงไหนได้

แหล่งแรกคือโบรชัวร์ "โรงเรือนปลูกพืชต้นทุนต่ำ" ของสถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร สวทช. ฉบับ ส.ค. 2563 เนื้อหาเน้นบ้านผักขนาดเล็ก เช่นหลังหนึ่งกว้าง 2.5 ยาว 11.6 สูง 2.5 เมตร ใช้โครงไม้ไผ่ผสมเหล็กกัลวาไนซ์ ค่าวัสดุตัวอย่างราว 4,500 บาท (เอกสารไม่ระบุปีของราคา) เมื่อเทียบ 6 เมตรกว้างของเรา ต้องไม่เอาขนาดท่อของบ้าน 2.5 เมตรมาใช้ตรง ๆ เพราะช่วงกว้างต่างกันเกือบสามเท่า

แหล่งที่สองคืองานศึกษาออกแบบโรงเรือนของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (ตีพิมพ์ปี 2560-2561) ซึ่งออกแบบโรงเรือนสามขนาด คือ 6x6, 10x10 และ 12x12 เมตร ทั้งหลังคาโค้ง หลังคาจั่ว และหลังคาฟันเลื่อย ด้วยท่อเหล็กและเหล็กรางน้ำ แล้ววิเคราะห์แรงลมด้วยโปรแกรมโครงสร้าง ผลที่เกี่ยวกับเราที่สุดคือขนาดท่อสำหรับช่วงกว้าง 6 เมตร

เงื่อนไขของการวิเคราะห์ที่ต้องรู้ คือใช้ความเร็วลมออกแบบ 55.5 กิโลเมตรต่อชั่วโมง (15.42 เมตรต่อวินาที) ซึ่งงานศึกษาเรียกว่าลมระดับพายุเกล (near gale) ที่ความสูง 10 เมตร และคิดน้ำหนักพลาสติกจากแผ่นหนา 100 ไมครอน กว้าง 4 เมตร ยาว 100 เมตร หนัก 30 กิโลกรัม ซึ่งเท่ากับ 0.075 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ถ้าพื้นที่ของคุณมีลมแรงกว่านี้บ่อย ๆ เช่นริมทุ่งโล่ง ริมทะเล หรือแนวที่พายุฤดูร้อนพัดผ่านเป็นประจำ ต้องถามวิศวกรหรือผู้รับเหมาในพื้นที่ว่าควรเพิ่มขนาดท่อหรือไม่ บทความนี้ไม่สามารถตอบแทนได้

ข้อจำกัดอีกข้อ งานศึกษาวิเคราะห์ช่วงกว้าง 6 เมตรของโมดูลยาว 6 เมตร ส่วนโรงเรือนของเรายาว 20 เมตร การต่อโมดูลซ้ำตามแนวยาวเป็นแนวคิดที่ใช้กันทั่วไป แต่ผมไม่พบเอกสารที่วิเคราะห์ 6x20 โดยตรง ถือเป็นการต่อยอดที่ควรให้ช่างหรือวิศวกรยืนยันก่อนลงทุนจริง

ทำไมไม่เอาตัวเลขบ้านผัก สวทช. ไปใช้กับ 6x20

เอกสาร สวทช. ใช้เหล็กกัลวาไนซ์คาดเหลือง เกรด B ขนาด 4 หุน และ 6 หุน ทำคานและจับพลาสติกในบ้านกว้าง 2.5 เมตรที่มีเสาไม้ไผ่ช่วย แต่ช่วงกว้าง 6 เมตรของงานศึกษา มก. ใช้ท่อ 1.5 นิ้ว (12 หุน) หนา 2.8 มิลลิเมตร ซึ่งใหญ่กว่าแบบ 4 หุนสามเท่า ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือเห็นรูปบ้านผักราคาไม่กี่พันบาท แล้วขยายเป็นโรงใหญ่ด้วยท่อชนิดเดิม หน้าฝนแรกที่มีลมกระโชกโครงจึงยวบ

สูตรนับวัสดุสำหรับ 6x20 เมตร (ตัวอย่างสมมติ)

ตารางนี้เป็น ตัวอย่างที่ผู้เขียนคำนวณจากรูปทรงสมมติ ไม่ใช่แปลนที่หน่วยงานรับรอง สมมติโรงเรือนหลังคาโค้ง กว้าง 6 เมตร ยาว 20 เมตร เสาตรงสูง 2.0 เมตร โค้งหลังคาสูงขึ้นอีก 1.5 เมตร

ตัวเลขข้างบนยังไม่รวมการเผื่อพลาสติกพับซ้อน การฝังปลายลงดิน และเศษตัดทิ้ง ซึ่งผมไม่พบเอกสารทางการที่ให้เปอร์เซ็นต์เผื่อ ให้ถามร้านที่ขายพลาสติกว่าควรเผื่อเท่าไรสำหรับหน้ากว้างม้วนที่มีขาย เพราะหน้ากว้างม้วนมาตรฐานของ สวทช. คือ 3.2 เมตร ส่วนงาน มก. สมมติเป็นม้วนกว้าง 4 เมตร ส่วนโค้ง 6.95 เมตรของเราจึงต้องเย็บ/ต่อแผ่น หรือสั่งแผ่นกว้างพิเศษ ซึ่งเป็นงานที่ทำให้โรงเรือนรั่วได้ง่ายที่สุด

ราคา: เลขจากเอกสารอยู่ตรงไหน และใช้ได้แค่ไหน

• งานศึกษา มก. (ราคา 2560-2561) ต้นทุนก่อสร้างเฉลี่ยต่อตารางเมตรของโครงท่อเหล็ก 261.02-418.61 บาท และโครงเหล็กรางน้ำ 327.87-673.58 บาท ไม่รวมพื้นและฐานราก ถ้านำช่วงท่อเหล็กไปคูณ 120 ตารางเมตร ได้ราว 31,300-50,200 บาท แต่เป็นราคาเก่าเกือบสิบปี ราคาเหล็กและค่าแรงตอนนี้อาจต่างไปมาก จึงใช้บอกลำดับขนาดเท่านั้น
• โบรชัวร์ สวทช. (ส.ค. 2563) พลาสติก UV 7% หนา 100-150 ไมครอน กว้าง 3.2 เมตร ม้วนยาว 100 เมตร 4,700 บาทต่อม้วน เท่ากับ 47 บาทต่อเมตรความยาว ใช้คำนวณพลาสติกโค้งหลังคา 139 ตารางเมตรได้ราว 2,040 บาทที่ราคา 2563 ราคาปัจจุบันอาจต่างไป ใช้เป็นฐานเทียบเท่านั้น ตาข่ายไนลอน 16 ตา กว้าง 2.5 เมตร เมตรละ 20 บาท คลิปล็อค 4 หุน ตัวละ 10 บาท ติดห่างไม่เกิน 50 เซนติเมตร (ราคาปี 2563 ทั้งหมด)
• ร้านค้าแห่งหนึ่ง หน้าสินค้าของ SPG Watsadu ขายโรงเรือนหลังคาจั่วขนาด 6x20 เมตร ราคา 148,944 บาท หน้านั้นไม่แสดงวันที่ราคา และผมไม่ทราบว่ารวมค่าติดตั้ง พลาสติก หรือฐานรากหรือไม่ หากหารด้วย 120 ตารางเมตรจะได้ประมาณ 1,241 บาทต่อตารางเมตร ซึ่งสูงกว่าตัวเลขจากงานศึกษา มก. หลายเท่า เพราะรวมของคนละอย่าง ปี และขอบเขตงานต่างกัน ไม่ควรเทียบกันตรง ๆ

ผลคือไม่มีใครบอก "ราคาโรงเรือน 6x20" ได้โดยไม่รู้ว่าจะรวมอะไร บทความนี้จึงไม่ฟันธงตัวเลขเดียว ให้ถามใบเสนอราคาที่ระบุเป็นรายการ ท่อ (ขนาด หนา ชุบ) พลาสติก (ยี่ห้อ หนา ปีที่รับประกัน) ตาข่าย ฐานราก ค่าแรง ค่าขนส่ง แยกบรรทัด

ผังภายในและจุดที่ต้องตัดสินใจก่อนสร้าง

ทิศและที่ตั้ง

เอกสาร สวทช. แนะนำให้เว้นระยะระหว่างโรงเรือนข้างเคียง 1-2 เมตร ถ้าสร้างชิดกันต้องมีรางน้ำฝนรองรับน้ำที่ไหลลงร่อง และปลูกพืชกันลมเป็นแนวกัน ส่วนแบบหลังคาถอดเข้าออกได้ในเอกสารเดียวกันให้ชายคายื่นออกมาข้างละ 30 เซนติเมตร เพื่อกันน้ำไหลลงเสาและเข้าแปลง ซึ่งเป็นหลักการที่ควรคิดตามแม้โรงเรือนของเราจะใหญ่กว่า

แปลงปลูกในหลัง 6 เมตร

ตัวอย่างสมมติ แปลงกว้าง 1 เมตร ทางเดินกว้าง 0.5 เมตร ใน 6 เมตรจัดได้ 4 แปลงกับทางเดิน 3 แนว (4 x 1.0 + 3 x 0.5 = 5.5 เมตร) เหลือ 0.5 เมตรให้ชิดผนังสองข้าง วิธีนี้ต้องยืนยันกับพืชที่จะปลูก เพราะผักกินใบที่เก็บด้วยมือกับผักผลที่ต้องขึงเชือกค้ำไม่ใช้ความกว้างเท่ากัน เอกสาร สวทช. แนะนำการปลูกบนโต๊ะกว้าง 1.2 เมตร ยาว 6 เมตร สูงระดับเอวราว 0.8-1 เมตร เพื่อลดปัญหาศัตรูพืช โรคพืช วัชพืชจากดิน และจัดการน้ำปุ๋ยได้ง่ายขึ้น

ลมร้อนและการระบายอากาศ

งาน มก. ระบุว่าหลังคาฟันเลื่อยระบายอากาศด้านบนได้ดีแม้ฝนตก และเหมาะกับประเทศเขตร้อน ขณะที่หลังคาโค้งเสาเอียงเหมาะเขตอบอุ่นและหนาวมากกว่า เพราะระบายออกทางข้างเป็นหลัก ถ้าที่ดินร้อนชื้น การเลือกหลังคาโค้งธรรมดาแล้วไม่มีช่องระบายอากาศด้านบนเป็นจุดที่ควรคิดให้รอบคอบ โดยเฉพาะบ่ายหน้าร้อนที่อุณหภูมิภายในสูงกว่านอกโรง ตัวเลขอุณหภูมิที่ผักแต่ละชนิดทนผมไม่ใส่ในที่นี้เพราะต้องเลือกตามพืช

ขั้นตอนทำงานจริง

1. ตัดสินใจพืชและรอบปลูกก่อน เพราะกำหนดความสูง ความกว้างทางเดิน และระบบน้ำ
2. วัดและตรวจที่ ระดับน้ำท่วมขัง ทิศลมแรง ต้นไม้ใหญ่ที่เงาทับ แล้วหาที่ปล่อยน้ำฝน
3. ขอคำปรึกษาผู้รับเหมาเรื่องฐานราก ผมไม่พบเอกสารที่ให้ขนาดฐานรากโรงเรือน 6x20 ที่ยืนยันได้ จึงไม่ระบุ
4. ขอใบเสนอราคา 2-3 ร้าน โดยใช้ตารางสูตรข้างต้นเป็นรายการ แจ้งขนาดท่อ 1.5 นิ้ว หนา 2.8 มิลลิเมตรเป็นจุดอ้างอิง และถามว่าร้านเสนอขนาดอื่นเพราะอะไร
5. ตั้งโครง วางตำแหน่งโครงด้วยเชือกขึงและระดับน้ำ ความเอียงของเสาสะสมตามความยาว 20 เมตรเร็วกว่าที่คิด
6. คลุมพลาสติกในวันที่ลมสงบ ตอนเช้าตรู่ แล้วขึงให้ตึง เอกสาร สวทช. ย้ำให้ขันพลาสติกให้ตึงเป็นระยะ เพราะพลาสติกหย่อนจะตีกับเสาเมื่อลมมา
7. ติดตาข่ายกันแมลงและประตูสองชั้นถ้าทำได้ ตาข่าย 16 ตาเป็นตัวอย่างในเอกสาร สวทช.

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ขยายแบบบ้านผักเล็กเป็นโรงใหญ่ด้วยท่อเดิม ช่วงกว้างเพิ่ม ขนาดท่อต้องเพิ่ม ตามที่งาน มก. เทียบไว้ระหว่าง 6, 10 และ 12 เมตร
• เทียบราคาเก่ากับราคาใหม่โดยไม่ปรับ เลขปี 2560-2563 ในเอกสารไม่ใช่ราคาที่ร้านจะตอบวันนี้
• ซื้อพลาสติกก่อนเลือกหน้ากว้าง แล้วต้องต่อแผ่นกลางหลังคา จุดต่อรั่วและหลุดก่อนจุดอื่น
• ไม่คิดช่องระบายอากาศ ปิดมิดชิดแล้วในหน้าร้อนผักเป็นลมแดด
• ลืมคิดทางระบายน้ำฝนรอบโรงเรือน น้ำขังโคนเสาทำให้เสาเอียงและเหล็กผุเร็ว
• ไม่ขอให้ช่างเซ็นรับรองโครงสร้าง ก่อนที่พายุฤดูร้อนจะมา

ปัญหาที่มักตามมาหลังสร้างและวิธีแก้ ดู โรงเรือนปลูกผักแล้วมีปัญหา? รวมสาเหตุ อาการ วิธีแก้ และ 10 ข้อผิดพลาดเรื่องโรงเรือนปลูกผักที่มือใหม่พบบ่อย

สรุป

แปลน 6x20 ที่ใช้ได้จริงต้องมาจากท่อที่คำนวณตามช่วงกว้าง ไม่ใช่ขยายจากบ้านผักเล็ก ฐานที่ตรวจได้คือท่อ 1.5 นิ้ว หนา 2.8 มิลลิเมตรสำหรับช่วง 6 เมตรที่ความเร็วลมออกแบบ 55.5 กม./ชม. จากงาน มก. ตัวเลขราคาจากเอกสารเป็นของปี 2560-2563 จึงใช้เป็นลำดับขนาด ส่วนตารางสูตรนับวัสดุเป็นตัวอย่างสมมติที่ต้องแทนด้วยใบเสนอราคาจริง และให้ช่างหรือวิศวกรยืนยันก่อนสร้าง (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) สวทช. — โรงเรือนปลูกพืชต้นทุนต่ำ (ส.ค. 2563) ใช้เรื่องวัสดุ ราคาพลาสติก ตาข่าย คลิปล็อค และระยะห่างโรงเรือน https://www.nstda.or.th/agritec/wp-content/uploads/2020/08/BROCHURE-GREENHOUSE-EDIT-final-compress.pdf
• 📄มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ — งานศึกษาออกแบบโรงเรือนปลูกพืช ขนาดท่อ ความเร็วลมออกแบบ และต้นทุนต่อตารางเมตร (ราคาปี 2560-2561) https://irre.ku.ac.th/project/pdf/256011.pdf
• 📄SPG Watsadu — หน้าสินค้าโรงเรือนหลังคาจั่ว 6x20 เมตร ราคา 148,944 บาท (หน้าไม่แสดงวันที่ราคา) https://www.spgwatsadu.com/product/1161119

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ