สร้างโรงเรือนปลูกผักเองต้นทุนเท่าไหร่ แยกตามขนาดและวัสดุ

คำตอบเร็ว: ไม่มีราคาโรงเรือนปลูกผักราคาเดียวที่ใช้ได้ทั่วประเทศ ตัวอย่างจากเอกสารที่เปิดอ่านจริงมีสองช่วง คือโรงเรือนไม้ไผ่หลังคาพลาสติกขนาด 60 ตารางเมตรของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่ อ.จะนะ จ.สงขลา (ข้อมูลของ สวทช. ราคาเดือน ก.ค. 2564) ต้นทุนก่อสร้าง 14,912 บาท หรือราว 248.53 บาทต่อตารางเมตร และโครงงานของ ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน (ราคาเดือน ก.ค. 2561) ที่ประเมินโครงเหล็กท่อกลม 418.61 บาทต่อตารางเมตรที่ขนาด 36 ตารางเมตร ลดเหลือ 261.02 บาทต่อตารางเมตรที่ 144 ตารางเมตร ตัวเลขเก่าและเฉพาะพื้นที่ ใช้เป็นตัวอย่างวิธีคิด ไม่ใช่ราคาวันนี้ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

ถามร้านวัสดุว่า "โรงเรือนปลูกผักหลังหนึ่งเท่าไร" คำตอบมักเป็นอีกคำถามว่า "ขนาดเท่าไร ใช้เหล็กหรือไม้ไผ่ หุ้มพลาสติกหรือมุ้ง" เพราะต้นทุนแตกต่างกันหลายเท่าตามวัสดุและขนาด บทความนี้ไม่ให้ราคากลางที่ไม่มีที่มา แต่เอาตัวอย่างจริงสองชุดจากเอกสารที่เปิดอ่านได้ มาแสดงให้เห็นว่าต้นทุนต่อตารางเมตรเปลี่ยนไปอย่างไรตามขนาดและวัสดุ พร้อมวิธีคำนวณให้เอาไปใส่ราคาปัจจุบันเอง ถ้าต้องการเปรียบเทียบกับโรงเรือนอัจฉริยะ ดู โรงเรือนอัจฉริยะปลูกผัก ลงทุนเท่าไหร่ ส่วนซีรีส์โรงเรือนผักอื่น เช่น ต้นทุนโรงเรือนผัก และ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย จะเสริมในมุมอื่น

ตัวอย่างที่ 1 โรงเรือนต้นทุนต่ำ 60 ตารางเมตร (สวทช. ราคา ก.ค. 2564)

สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (Agritec) สวทช. เผยแพร่โปสเตอร์โรงเรือนปลูกผักต้นทุนต่ำ "จะนะแบ่งสุข" ของวิสาหกิจชุมชนเครือข่ายนาอินทรีย์ อ.จะนะ จ.สงขลา โดยระบุว่าเป็นราคา ณ เดือนกรกฎาคม 2564 และอาจต่างกันตามพื้นที่ ข้อมูลหลักที่อ่านได้ชัดเจนมีดังนี้

ส่วนที่เหลือจากพลาสติกและมุ้ง คือประมาณ 11,546 บาท เป็นค่าเสาคอนกรีต น็อต ค่าแรงตัดและขนไม้ไผ่ และค่าแรงก่อสร้าง ซึ่งโปสเตอร์แยกเป็นรายการย่อย แต่ข้อความภาษาไทยในไฟล์ PDF อ่านป้ายชื่อแต่ละรายการได้ไม่ชัด ผมจึงไม่นำตัวเลขรายการย่อยไปผูกกับชื่อรายการ เพื่อกันผิดพลาด

ตัวอย่างนี้บอกอะไรกับคนจะสร้างเอง ข้อแรก ค่าพลาสติกและมุ้งรวมกันประมาณ 3,366 บาท คิดเป็นราวหนึ่งในสี่ของต้นทุนก่อสร้างรวม ส่วนที่เหลือคือโครงสร้างและแรงงาน ข้อสอง ต้นทุนที่ต้องนึกถึงไม่ใช่แค่ราคาสร้างครั้งเดียว แต่ต้องหารด้วยอายุใช้งานและบวกค่าซ่อม ข้อสาม ตัวเลขนี้พึ่งไม้ไผ่ในพื้นที่ และแรงงานของสมาชิกกลุ่ม ซึ่งไม่ได้ซื้อทั้งหมด แปลว่าถ้าไปซื้อไม้ไผ่ทุกต้นและจ้างทั้งหมดก็จะสูงกว่านี้

โปสเตอร์ยังให้ตัวเลขด้านการผลิตของกลุ่ม คือปลูกปีละ 8 รอบ ได้ผลผลิตมูลค่ารอบละ 7,500 บาท รวม 60,000 บาทต่อปี หรือ 1,000 บาทต่อตารางเมตรต่อปี ต้นทุนการปลูกรอบละ 2,620 บาท กลุ่มนี้ไม่คิดค่าปุ๋ยเพราะใช้ปุ๋ยคอกและทำปุ๋ยหมักเอง และคิดค่าแรง 1 ชั่วโมงต่อวัน 40 วันต่อรอบ ชั่วโมงละ 37.50 บาท เป็น 1,500 บาทต่อรอบ (ฐานค่าแรงขั้นต่ำ 300 บาทต่อวัน) ตัวเลขเหล่านี้เป็นผลของกลุ่มเดียวในปีเดียว ไม่ควรใช้เป็นคำสัญญาว่าแปลงอื่นจะได้เท่ากัน

โปสเตอร์ชุดแรกยังมีคำแนะนำปฏิบัติที่คนสร้างจริงมักข้าม เช่น พลาสติกที่มีสาร UV ราว 7% ควรเลือกความกว้างพลาสติกให้ตรงกับขนาดโรงเรือน เพื่อไม่ให้ต้องตัดต่อเสียเศษ ควรขึงพลาสติกในวันที่แดดดีและลมสงบ ใช้ลวดสังกะสีที่ไม่เป็นสนิม เว้นระยะระหว่างโรงเรือนประมาณ 1-2 เมตร และถ้าต่อโรงเรือนสองหลังเข้าด้วยกันต้องมีรางน้ำ การติดตั้งช่องระบายอากาศแบบทแยงมุมช่วยระบายได้ดีกว่า และควรวางแผนปลูก 3-4 รอบ สลับพืชต่างวงศ์

ตัวอย่างที่ 2 โรงเรือนโครงเหล็กตามขนาด (ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน ราคา ก.ค. 2561)

โครงงานวิศวกรรมชลประทานปี 2560-2561 ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน (พุฒิเพ็ญ และ เฮาห์หาน ที่ปรึกษา ผศ. นิมิต เชิดชาญพิพัฒน์) เรื่องการออกแบบและประเมินราคาโรงเรือนปลูกพืชขนาดเล็ก ใช้ราคาจากสำนักงานพาณิชย์กรุงเทพมหานคร ณ 6 กรกฎาคม 2561 ประเมินราคาโครงสร้าง พลาสติกคลุม และค่าแรง แต่ไม่รวมพื้นและฐานราก เปรียบเทียบหลังคาสามแบบ คือโค้ง จั่วสมมาตร และฟันเลื่อย ผลเฉลี่ยของทั้งสามแบบ

สิ่งที่ตารางนี้บอกชัดคือ ต่อตารางเมตรแล้ว หลังใหญ่ถูกกว่าหลังเล็กมาก เพราะค่าใช้จ่ายคงที่บางส่วน เช่น ม้วนพลาสติกหนึ่งม้วน (6,600 บาทในการคำนวณของโครงงาน) ถูกหารด้วยพื้นที่ที่มากขึ้น และโครงท่อเหล็กถูกกว่าโครงเหล็กรางน้ำ 66.85-254.97 บาทต่อตารางเมตรตามขนาดที่เปรียบเทียบ ราคาวัสดุต่อหน่วยที่ใช้คำนวณ เช่น ท่อเหล็กดำ 1.5 นิ้ว ยาว 6 เมตร หนา 2.8 มม. ราคา 540 บาท บวกค่าแรง 65 บาท เป็นราคา ณ ปี 2561 ซึ่งวัสดุเหล็กมีราคาเปลี่ยนตามตลาด จึงไม่ควรนำเลขเหล่านี้ไปคูณใหม่ตรงๆ

ข้อควรระวังเรื่องการอ่านตารางนี้ คือ ตัวเลขไม่รวมพื้นและฐานราก ไม่รวมระบบน้ำ พัดลม ช่องระบายอากาศ มุ้งกันแมลง และรางน้ำฝน ซึ่งเป็นรายการที่แปลงผักจริงต้องมี ต้นทุนรวมที่จ่ายจริงจึงสูงกว่าตัวเลขในตารางเสมอ

เทียบสองตัวอย่างอย่างไรให้ไม่เข้าใจผิด

เปรียบเทียบตรงๆ ว่าแบบไหนถูกกว่าจึงไม่ยุติธรรม เพราะต่างปี ต่างแรงงาน และต่างขอบเขตของรายการ สิ่งที่นำไปใช้ได้จริงคือรูปแบบความคิด คือโครงไม้ไผ่ที่ทำเองต้นทุนต่ำกว่า แต่ใช้งานสั้นกว่า (ตั้งสมมติฐาน 3 ปี) และต้องซ่อมบ่อย ส่วนโครงเหล็กในตัวอย่างของ ม.เกษตรฯ ไม่มีการระบุอายุใช้งาน ผมจึงไม่ใส่ตัวเลขอายุหรือสรุปว่าอยู่ได้นานกว่ากี่ปี

วิธีคำนวณต้นทุนโรงเรือนของตัวเอง

ใช้โครงเดียวกับโปสเตอร์ของ สวทช. คือแยกเป็นต้นทุนก่อสร้าง ค่าเสื่อมต่อปี และค่าซ่อม แล้วหารด้วยพื้นที่

1. ต้นทุนก่อสร้างรวม = โครง + พลาสติก + มุ้ง + ฐานราก/พื้น + ระบบน้ำ + ระบายอากาศ + ค่าแรง (ใส่ราคาปัจจุบันจากใบเสนอราคาร้านใกล้บ้าน)
2. ต้นทุนต่อตร.ม. = ต้นทุนก่อสร้างรวม ÷ พื้นที่
3. ค่าเสื่อมต่อตร.ม.ต่อปี = ต้นทุนต่อตร.ม. ÷ อายุใช้งานที่ประเมิน (ปี)
4. ค่าซ่อมต่อตร.ม.ต่อปี = ค่าซ่อมตลอดอายุ ÷ อายุ ÷ พื้นที่
5. ต้นทุนคงที่ต่อตร.ม.ต่อปี = ข้อ 3 + ข้อ 4

ตัวอย่างสมมติเพื่อดูวิธีคิดเท่านั้น (ไม่ใช่ราคาตลาด): ถ้าโรงเรือน 100 ตร.ม. ต้นทุนก่อสร้างรวมที่ได้จากใบเสนอราคาคือ 30,000 บาท อายุใช้งานที่ประเมิน 5 ปี ค่าซ่อมตลอดอายุ 5,000 บาท จะได้ต้นทุนต่อตร.ม. 300 บาท ค่าเสื่อม 60 บาทต่อตร.ม.ต่อปี ค่าซ่อม 10 บาทต่อตร.ม.ต่อปี รวมต้นทุนคงที่ 70 บาทต่อตร.ม.ต่อปี ตัวเลข 30,000 บาท 5 ปี และ 5,000 บาท นี้สมมติขึ้นเพื่อสาธิตการคำนวณ

เรื่องหน้างานที่ทำให้งบบานปลาย

• พลาสติกขาด: ลมแรงในช่วงมรสุมทำให้พลาสติกฉีกขาด ควรเผื่อเงินซ่อมตามค่าซ่อมในตัวอย่างของ สวทช. ไม่ใช่คิดว่าสร้างแล้วจบ
• น้ำท่วมขังรอบโรงเรือน: ไม่ได้อยู่ในตัวเลขของทั้งสองเอกสาร ต้องคิดระบบระบายน้ำเพิ่ม
• ความร้อนสะสม: ตัวอย่างโปสเตอร์มีข้อแนะนำเรื่องระบายอากาศ เช่น การจัดทิศโรงเรือน แต่ไม่มีตัวเลขต้นทุนพัดลมหรือช่องระบาย
• เลือกพลาสติกผิดความกว้าง: ตัดเศษทิ้งเพิ่มต้นทุนโดยไม่จำเป็น ตามที่ สวทช. แนะนำให้เลือกความกว้างให้เข้ากับโรงเรือน
• ราคาเหล็กเปลี่ยน: ตัวเลข พ.ศ. 2561 ของ ม.เกษตรฯ ไม่ควรเอาไปคูณอัตราเงินเฟ้อ ให้ขอราคาใหม่จากร้านเสมอ

ก่อนลงทุนต้องถามตัวเองและหน่วยงาน

• จะปลูกผักอะไร และตลาดรับซื้ออยู่ที่ไหน ถ้าตลาดไม่แน่นอน อย่าเพิ่งสร้างใหญ่
• ทดลองสร้างเล็กก่อนหนึ่งหลังเพื่อดูว่าที่ดินและน้ำเหมาะหรือไม่
• ปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอหรือศูนย์วิจัยเกษตรในพื้นที่ว่ามีโครงการสนับสนุนหรือแบบมาตรฐานของพื้นที่หรือไม่ (ไม่พบประกาศกลางที่เปิดอ่านได้ในรอบนี้ จึงไม่ระบุตัวเลขเงินสนับสนุน)
• ถ้าจะปลูกแบบจริงจัง ดูข้อผิดพลาดและปฏิทินปลูกในชุดบทความโรงเรือนผัก ปฏิทินปลูกผักในโรงเรือน และ คำถามที่พบบ่อยเรื่องโรงเรือนผัก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เอาราคาต่อตร.ม. ของหลังใหญ่มาคูณกับพื้นที่หลังเล็ก ทั้งที่ต่อตร.ม.ของหลังเล็กแพงกว่ามาก (ตัวอย่าง ม.เกษตรฯ 36 ตร.ม. เทียบ 144 ตร.ม.)
• นับเฉพาะค่าวัสดุ ไม่นับค่าแรง ฐานราก ระบบน้ำ และระบายอากาศ
• ไม่คิดค่าซ่อมและอายุใช้งาน ทำให้ต้นทุนต่อปีต่ำเกินจริง
• เชื่อรายได้ต่อตร.ม.ของกลุ่มเดียวแล้วคาดว่าจะได้เท่ากัน
• ซื้อพลาสติกโดยไม่ดูความกว้างและสาร UV
• วางแผนปลูกผักชนิดเดียวซ้ำทุกรอบ ทั้งที่ สวทช. แนะนำให้สลับพืชต่างวงศ์ 3-4 ชนิด

สรุป

ต้นทุนโรงเรือนปลูกผักขึ้นกับขนาด วัสดุ และแรงงานที่ทำเองหรือจ้าง ตัวอย่างที่มีที่มาคือ 248.53 บาทต่อตร.ม. สำหรับโรงเรือนไม้ไผ่ 60 ตร.ม. (สวทช. ก.ค. 2564) และ 261.02-418.61 บาทต่อตร.ม. สำหรับโครงท่อเหล็กตามขนาด (ม.เกษตรฯ ก.ค. 2561) ทั้งสองไม่รวมรายการเต็มของงานจริง จึงให้ใช้เป็นตัวอย่างวิธีคิด แล้วคำนวณซ้ำด้วยใบเสนอราคาปัจจุบัน ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สวทช. สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (Agritec) — โปสเตอร์โรงเรือนปลูกผักต้นทุนต่ำ "จะนะแบ่งสุข" (1) — ต้นทุนก่อสร้าง พลาสติก มุ้ง อายุใช้งาน และคำแนะนำการก่อสร้าง ราคา ก.ค. 2564 https://www.nstda.or.th/agritec/wp-content/uploads/2021/10/poster-planting-house-1_compressed.pdf
• 📄สวทช. สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (Agritec) — โปสเตอร์โรงเรือนปลูกผักต้นทุนต่ำ "จะนะแบ่งสุข" (2) — ตารางต้นทุนต่อตารางเมตรต่อปี ผลผลิตและค่าแรงของกลุ่ม https://www.nstda.or.th/agritec/wp-content/uploads/2021/10/poster-planting-house-2_compressed.pdf
• 📄มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน — การออกแบบและประเมินราคาโรงเรือนปลูกพืชขนาดเล็ก (โครงงานวิศวกรรมชลประทาน 11/2560) — ราคาโครงท่อเหล็กและเหล็กรางน้ำตามขนาด 36, 100, 144 ตารางเมตร ใช้ราคาสำนักงานพาณิชย์ กทม. ณ 6 ก.ค. 2561 https://irre.ku.ac.th/project/pdf/256011.pdf

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ