ปั๊มน้ำโซลาร์เซลล์ 1 นิ้ว 2 นิ้ว 3 นิ้ว ต่างกันอย่างไร เลือกขนาดตามพื้นที่อย่างไร

คำตอบเร็ว: เลข 1 นิ้ว 2 นิ้ว 3 นิ้วที่ติดหน้าปั๊มโซลาร์เซลล์คือขนาดท่อ ไม่ใช่ขนาดกำลังของปั๊ม ท่อใหญ่ขึ้นหนึ่งขั้นทำให้พื้นที่หน้าตัดท่อเพิ่มเป็นหลายเท่า แต่น้ำที่ขึ้นมาจริงยังขึ้นกับความสูงที่ต้องดันน้ำ กำลังไฟจากแผง และชั่วโมงที่แดดแรงพอ วิธีเลือกที่ปลอดภัยคือเริ่มจากปริมาณน้ำที่ต้องใช้ต่อวัน หารด้วยชั่วโมงที่ปั๊มทำงานได้ เพื่อให้ได้อัตราไหลที่ต้องการ แล้วค่อยดูว่าท่อขนาดไหนรับอัตราไหลนั้นได้โดยน้ำไม่วิ่งเร็วเกินไป

หลายคนเดินเข้าร้านแล้วถามว่า "ปั๊มโซลาร์ 2 นิ้ว เอาแปลงเท่าไหร่" ทั้งที่ตัวเลขสองนิ้วบอกแค่ว่าปากท่อทางออกขนาดเท่าไหร่ ปั๊มสองนิ้วสองตัวอาจมีมอเตอร์ต่างกันหลายเท่า และดันน้ำได้สูงต่างกันมาก บทความนี้ตอบคำถามเฉพาะเรื่องท่อส่งกับปริมาณน้ำต่อวัน คือท่อแต่ละขนาดรับน้ำได้เท่าไร และเราจะคำนวณย้อนจากน้ำที่ต้องใช้ไปหาขนาดที่เหมาะกับแปลงของเราอย่างไร ส่วนเรื่องคุ้มทุนและการติดตั้งภาพรวม อ่านต่อได้ที่ ติดตั้งโซลาร์เซลล์สูบน้ำเพื่อการเกษตร คุ้มค่าแค่ไหน ซึ่งเป็นคนละมุมกับบทความนี้

เลข "นิ้ว" บอกอะไร และไม่ได้บอกอะไร

นิ้วในที่นี้คือขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของท่อหรือหน้าแปลนทางออกของปั๊ม หนึ่งนิ้วเท่ากับ 25.4 มิลลิเมตร ดังนั้น 1 นิ้ว 2 นิ้ว 3 นิ้ว คือราว 25 มม. 51 มม. และ 76 มม. ตามลำดับ (ท่อจริงที่ขายตามร้านมีผนังหนาและขนาดภายในเล็กกว่าชื่อเล็กน้อย ซึ่งต่างกันตามชนิดและชั้นคุณภาพของท่อ)

สิ่งที่เลขนิ้วไม่ได้บอกมีสามอย่าง

• กำลังมอเตอร์: ปั๊มสองนิ้วจะเป็นมอเตอร์ไฟตรงขนาดเล็กหรือมอเตอร์สามเฟสขนาดแรงม้าก็ได้ ต้องดูป้ายชื่อ (nameplate) ว่ากี่วัตต์หรือกี่แรงม้า
• ความสามารถในการดันน้ำขึ้นสูง: ปั๊มท่อใหญ่ที่เน้นปริมาณมากมักดันได้ไม่สูง ส่วนปั๊มท่อเล็กอาจดันได้สูงกว่า ดูจากกราฟระหว่างอัตราไหลกับความสูง (เส้นโค้ง Q-H) ของรุ่นนั้น
• ชนิดของไฟ: ไฟตรง (DC) หรือไฟสลับ (AC) ผ่านอินเวอร์เตอร์ ซึ่งมีผลต่อการจับคู่กับแผง

งานศึกษาของ Limprasitwong และ Thongchaisuratkrul (2020) ที่เปรียบเทียบระบบโซลาร์สูบน้ำแบบ DC กับ AC สำหรับงานเกษตร สรุปว่าระบบ DC เหมาะกับพื้นที่เกษตรขนาดเล็กที่ราบและมีบ่อรวมน้ำจุดเดียว ส่วนระบบ AC เหมาะกับงานที่ต้องการอัตราไหลสูง แรงดันสูง พื้นที่กว้าง ที่สูงชัน หรือระยะส่งน้ำไกล ซึ่งสอดคล้องกับการที่ปั๊มท่อใหญ่ที่ส่งน้ำปริมาณมากมักเป็นระบบ AC แต่เป็นข้อสรุปจากกรณีศึกษาหนึ่งงาน ไม่ใช่กฎตายตัว

ท่อใหญ่ขึ้นหนึ่งขั้น รับน้ำได้เพิ่มเท่าไร

น้ำที่ไหลผ่านท่อเท่ากับพื้นที่หน้าตัดท่อคูณความเร็วน้ำ พื้นที่หน้าตัดแปรผันตามกำลังสองของเส้นผ่านศูนย์กลาง ท่อ 2 นิ้วจึงมีหน้าตัดเป็น 4 เท่าของท่อ 1 นิ้ว และท่อ 3 นิ้วเป็น 9 เท่า นี่คือเหตุผลที่ราคาและอัตราไหลไม่ได้ขึ้นเป็นเส้นตรงตามเลขนิ้ว

ตารางด้านล่างเป็น ตัวอย่างการคำนวณ ไม่ใช่สเปกสินค้า สมมติฐานคือใช้เส้นผ่านศูนย์กลางภายในเท่ากับชื่อนิ้วเพื่อให้คำนวณง่าย (ท่อจริงเล็กกว่านี้เล็กน้อย) และสมมติให้น้ำวิ่งในท่อด้วยความเร็ว 1.5 เมตรต่อวินาที ซึ่งเป็นค่าสมมติสำหรับให้เห็นอัตราส่วน ผู้ผลิตท่อและผู้ออกแบบแต่ละรายแนะนำความเร็วต่างกัน ควรสอบถามช่างหรือดูคู่มือท่อที่ซื้อ

ตารางนี้บอกเพดานของท่อ ไม่ได้บอกว่าปั๊มรุ่นนั้นจะส่งน้ำได้เท่านี้ ปั๊มส่งได้เท่าไรขึ้นกับกำลังที่ได้จากแผงและความสูงที่ต้องดัน ถ้าซื้อปั๊มสองนิ้วกำลังน้อย น้ำจะไหลในท่อช้ากว่านี้มาก ท่อสองนิ้วจึงไม่ได้ทำให้น้ำเพิ่ม แต่แค่ไม่เป็นคอขวด

เริ่มจากน้ำต่อวัน แล้วย้อนไปหาขนาดท่อ

ผู้ผลิตปั๊มโซลาร์รายใหญ่อย่าง Grundfos สอนการเลือกระบบโดยเริ่มจากข้อมูลสองอย่างก่อนดูรุ่น คือปริมาณน้ำที่ต้องการต่อวัน และ "ความสูงรวมของระบบ" (total dynamic head) ซึ่งเท่ากับระดับน้ำที่ลึกลงไปจากปากบ่อรวมกับความสูงที่ต้องดันขึ้นเหนือพื้นดิน นอกจากนี้ยังแนะนำให้เลือกเดือนที่แดดอ่อนที่สุดหรือเดือนที่ใช้น้ำสูงสุดเป็นเดือนอ้างอิงในการคำนวณ และถ้ายังไม่รู้ปริมาณน้ำต่อวัน ให้ใช้อัตราไหลต่อชั่วโมงคูณ 6 เป็นแนวประมาณ (ตามเนื้อหาในหน้าอบรมของ Grundfos ที่เปิดอ่านเมื่อ ต.ค. 2569)

ลำดับคิดที่ใช้ได้จริงในไร่สวนมีดังนี้

1. หาน้ำที่ต้องใช้ต่อวันในเดือนที่ใช้มากที่สุด: นับจากสิ่งที่ทำอยู่จริง เช่น รดกี่ครั้งต่อสัปดาห์ รดครั้งละกี่ถัง หรือเติมบ่อกี่ลูกบาศก์เมตร ถ้าเป็นพืชที่เพิ่งปลูกแปลงใหม่ให้ถามเกษตรอำเภอเรื่องความต้องการน้ำของพืชชนิดนั้น แทนการเดาเอง
2. นับชั่วโมงที่ปั๊มทำงานได้: เอกสารของ FAO (Abdelfattah, 2022) ระบุว่าระบบให้น้ำทางการเกษตรต้องการน้ำต่อเนื่องได้ถึง 16 ชั่วโมงต่อวัน แต่ชั่วโมงที่ระบบโซลาร์ทำงานได้อยู่ที่ราว 6-8 ชั่วโมง และแก้ความต่างนี้ด้วยการเก็บน้ำใส่ถังหรือบ่อสูงแล้วจ่ายตามต้องการ
3. หารเป็นอัตราไหล: น้ำต่อวันหารชั่วโมงทำงาน ได้ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมงที่ปั๊มต้องทำให้ได้ในช่วงแดดดี
4. วัดความสูงรวม: ระดับน้ำในบ่อ (ช่วงที่ต่ำสุดของปี) บวกความสูงจากปากบ่อไปถึงถังหรือจุดปล่อยน้ำ และอย่าลืมความฝืดในท่อถ้าส่งไกล
5. เปิดกราฟของปั๊ม: หาจุดที่หัวน้ำเท่ากับค่าที่ได้ แล้วดูว่าอัตราไหลที่กำลังไฟนั้นพอกับข้อ 3 ไหม
6. ค่อยเลือกขนาดท่อ ให้รับอัตราไหลข้อ 3 โดยไม่เร็วเกินไป

ตัวอย่างการคำนวณ: แปลงสวนที่ต้องการน้ำ 30 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน

ตัวอย่างต่อไปนี้ สมมติทุกตัวเลขเพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่ข้อเสนอแนะสำหรับพืชหรือพื้นที่ใดโดยเฉพาะ ให้เปลี่ยนค่าเป็นของจริงของคุณ

ลองเทียบกับระบบจริงที่มีผู้ทำรายงานไว้ โรงเรียนอนุบาลเกาะกูด จังหวัดตราด ติดตั้งแผง 325 วัตต์ 10 แผง อินเวอร์เตอร์ 1.5 กิโลวัตต์ (2 แรงม้า) และปั๊มบาดาลสามเฟส 2 แรงม้า วัดอัตราสูบได้ 80 ลิตรต่อนาที หรือ 4,800 ลิตรต่อชั่วโมง เติมถัง 15,000 ลิตรในเวลา 2.5-3 ชั่วโมง (Jitrapattanakul และคณะ, 2562) ส่วนระบบสูบน้ำแบบขั้นบันไดที่บ้านหินลาด จังหวัดตาก ใช้ปั๊ม 3 แรงม้า แผง 325 วัตต์ 10 แผงต่อสถานีสูบ ให้น้ำ 37.90 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน เทียบกับความต้องการของชุมชนที่สำรวจได้ 33.50 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน (Kachaphumi และคณะ, 2563) สองตัวอย่างนี้ใช้แผงชุดใหญ่ใกล้เคียงกัน แต่ความสูงและความยาวท่อที่ปั๊มต้องสู้ไม่เหมือนกัน จึงเอาตัวเลขไปลอกตรง ๆ ไม่ได้

กลับมาที่ตัวอย่างสมมติ อัตราไหล 6 ลบ.ม./ชม. อยู่เกินเพดานของท่อ 1 นิ้วในตารางข้างบนที่ประมาณ 2.7 ลบ.ม./ชม. ถ้าบังคับให้ท่อ 1 นิ้วส่ง 6 ลบ.ม./ชม. น้ำจะต้องวิ่งในท่อเร็วราว 3.3 เมตรต่อวินาที (6 ÷ 3,600 ÷ 0.000507 ตร.ม.) ซึ่งเร็วเกือบสองเท่าของค่าสมมติ ความฝืดจะกินกำลังปั๊มไปมาก ท่อ 2 นิ้วจึงเป็นคำตอบที่ตรงกว่าสำหรับตัวอย่างนี้ โดยน้ำวิ่งเพียงราว 0.8 เมตรต่อวินาที

ท่อส่งยาวหรือหัวน้ำสูง: ใหญ่ขึ้นหนึ่งเบอร์มักคุ้มกว่าแผงเพิ่ม

ความฝืดในท่อเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วเมื่อน้ำวิ่งเร็วขึ้น และเพิ่มตามความยาวท่อ ฉะนั้นถ้าแหล่งน้ำอยู่ไกลแปลง เช่น ต้องลากท่อหลายร้อยเมตร การเพิ่มขนาดท่อมักช่วยได้มากกว่าการเพิ่มแผง เพราะกำลังที่เสียไปกับความฝืดเปลี่ยนเป็นน้ำที่ปลายท่อได้ทันที Grundfos ระบุว่าการคำนวณความฝืดท่อนั้น "เกี่ยวข้องโดยเฉพาะ" เมื่อความสูงเหนือพื้นดินมากหรือต้องสูบน้ำไปไกล

จุดที่ชาวสวนมักพลาดคือท่อดูดกับท่อส่งขนาดเท่ากันกับปั๊มโดยไม่คิด ท่อดูดของปั๊มผิวดินที่เล็กหรือยาวเกินไปทำให้ปั๊มดูดไม่ขึ้น สำหรับปั๊มจุ่มที่อยู่ใต้น้ำปัญหานี้ไม่มี แต่ไปเกิดที่ท่อส่งขึ้นเหนือพื้นแทน ทางที่ปลอดภัยคือถามช่างให้คำนวณความสูงรวมพร้อมความฝืดจากความยาวท่อจริง แล้วแนบเส้นโค้งปั๊มกลับมาให้ดูก่อนจ่ายเงิน

เลือกชนิดปั๊มก่อนเลือกนิ้ว: ผิวดิน จุ่ม หรือชัก

งานของ Kaosombat และคณะ (2566) ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี ทดสอบระบบโซลาร์สูบน้ำสามแบบ คือปั๊มจุ่ม (แผง 1,100 วัตต์) ปั๊มหอยโข่ง (แผง 350 วัตต์) และปั๊มชัก (แผง 250 วัตต์) เป็นเวลา 9 ชั่วโมงต่อวัน (08.00-17.00 น.) ซึ่งแต่ละแบบใช้กำลังแผงต่างกันมาก ผู้เขียนบทความนี้ไม่อ้างตัวเลขอัตราไหลจากงานนั้นเพราะหน้าที่เปิดอ่านระบุหน่วยไม่ชัดเจน สิ่งที่นำไปใช้ได้คือชนิดปั๊มเป็นตัวกำหนดกำลังแผงที่ต้องใช้มากกว่าเลขนิ้ว

ปั๊ม 1 นิ้ว 2 นิ้ว 3 นิ้ว เหมาะกับงานแบบไหน

ตารางต่อไปนี้เป็นแนวคิดเทียบกับงาน ไม่ใช่ข้อกำหนด ตัวเลขน้ำต่อวันอ้างจากตัวอย่างคำนวณข้างต้น (ท่อที่ความเร็วสมมติ 1.5 ม./วิ และปั๊มทำงาน 5 ชม.) ปั๊มจริงอาจส่งได้น้อยกว่านั้นตามกำลังไฟและความสูง

ถังพักน้ำช่วยให้เลือกปั๊มเล็กลงได้

เอกสาร FAO ระบุทางเลือกสองแบบเมื่อชั่วโมงใช้น้ำไม่ตรงกับชั่วโมงแดด คือเก็บพลังงานไว้ในแบตเตอรี่ ซึ่ง FAO ระบุว่ามีต้นทุนสูงและต้องเปลี่ยนแบตเตอรี่ตามอายุ หรือสูบน้ำขึ้นถังหรือบ่อสูงไว้ในช่วงแดดดีแล้วปล่อยลงมาตามแรงโน้มถ่วงเมื่อต้องการ ซึ่ง FAO ยกว่าเป็นรูปแบบที่นิยมที่สุดของงานโซลาร์สูบน้ำ ทั้งยังทำให้เวลารดน้ำไม่ขึ้นกับเวลาปั๊มทำงาน

ในแง่ขนาดปั๊ม หมายความว่าอย่าคำนวณจากความต้องการน้ำ "ชั่วโมงที่รด" แต่ให้คำนวณจาก "ชั่วโมงที่แดดดี" แล้วใช้ถังเป็นตัวกลาง ตัวอย่างสมมติข้างต้นที่ใช้ 30 ลบ.ม. ต่อวันก็จะต้องมีถังหรือบ่อพักรับน้ำให้ได้ราว 30 ลบ.ม. ด้วย ไม่งั้นน้ำที่สูบมาไม่มีที่เก็บ ข้อนี้ถูกมองข้ามบ่อยที่สุดตอนซื้อชุดโซลาร์ เพราะผู้ขายพูดถึงแต่ปั๊มกับแผง

FAO ยังระบุอีกว่าปั๊มโซลาร์ต้องออกแบบให้ใหญ่ขึ้นระดับหนึ่งเพื่อรองรับช่วงที่ใช้น้ำสูงสุด ทำให้ใช้ไม่เต็มศักยภาพในช่วงอื่นของปี ซึ่งเป็นเหตุให้ต้องคิดว่าพืชที่ปลูกใช้น้ำสม่ำเสมอทั้งปีหรือเฉพาะบางฤดู ถ้าใช้ช่วงสั้น ๆ การเช่าหรือใช้ปั๊มไฟฟ้า/เครื่องยนต์เดิมอาจเหมาะกว่าการซื้อชุดใหญ่

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยตอนเลือกขนาดปั๊มโซลาร์

• ซื้อตามเลขนิ้วอย่างเดียว: ไม่ถามกำลังวัตต์ ไม่ดูกราฟ Q-H ทำให้ได้ปั๊มท่อใหญ่ที่ดันน้ำไม่ถึงถัง
• ลืมว่าระดับน้ำลดลงหน้าแล้ง: วัดความลึกบ่อช่วงฝน แล้วหน้าแล้งระดับต่ำลงหลายเมตร ปั๊มที่เคยพอกลายเป็นไม่พอ ให้วัดระดับช่วงต่ำสุดของปีเสมอ
• ใช้ท่อส่งเล็กกว่าท่อปั๊ม: ปากปั๊ม 2 นิ้ว ต่อท่อ 1 นิ้วไปไกล ฝืดมากจนน้ำน้อยลงทั้งที่แผงเต็ม
• คำนวณจากแดดที่ดีที่สุด: ใช้ชั่วโมงแดดของเดือนเมษายนไปวางแผนทั้งปี แต่เดือนฝนหรือเดือนที่ฟ้าครึ้มแดดน้อยลงมาก ให้เลือกเดือนอ้างอิงตามที่ Grundfos แนะนำ
• ไม่มีถังพัก: ปั๊มทำงานตามแดด แต่เกษตรกรอยากรดตอนเย็น ก็เลยไม่พอใช้ ทั้งที่รวมวันแล้วน้ำพอ
• ไม่ใส่ตัวกรองหรือกันเดินแห้ง: ปั๊มโซลาร์เดินแห้งตอนระดับน้ำต่ำแล้วมอเตอร์เสียหาย ควรมีสวิตช์ระดับน้ำหรือระบบป้องกันที่ผู้ผลิตรุ่นนั้นมีให้
• ไม่อ่านบทเรียนของคนที่ลองก่อน: ปัญหาหน้างานที่เจอซ้ำ ๆ รวมไว้ใน ปั๊มน้ำโซลาร์เซลล์แล้วมีปัญหา และ 10 ข้อผิดพลาดของมือใหม่ ควรอ่านก่อนสั่งของ
• เชื่อราคาจากโพสต์เก่า: ราคาแผงและปั๊มเปลี่ยนตามช่วงเวลาและร้านค้า บทความนี้จึงไม่ระบุราคา ให้ขอใบเสนอราคาล่าสุดอย่างน้อยสองร้านและเทียบรายการเดียวกัน

ก่อนซื้อ ถามช่างหรือร้านให้ครบ

1. รุ่นนี้ให้อัตราไหลเท่าไรที่ความสูงรวมของแปลงเรา (ขอกราฟ Q-H)
2. ต้องใช้แผงกี่แผง กำลังรวมกี่วัตต์ และต่ออนุกรมหรือขนานอย่างไร (อ่านต่อเรื่องการคำนวณน้ำและแผงในบทความ ปั๊มน้ำโซลาร์เซลล์สำหรับฟาร์ม: คำนวณน้ำ แผง และงบประมาณ)
3. ถ้าเมฆมากหรือแดดอ่อน ปั๊มเริ่มทำงานตอนกี่โมงและหยุดตอนไหน
4. มีระบบกันเดินแห้งและกันไฟเกินหรือไม่
5. ระยะประกันอะไหล่และเงื่อนไขการเคลมเขียนไว้ในเอกสารหรือไม่ (ขอให้ระบุเป็นลายลักษณ์อักษร)
6. ถ้าหน่วยงานรัฐในพื้นที่มีโครงการสนับสนุนระบบสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ เช่น โครงการที่สภาเกษตรกรจังหวัดเคยประสานกับกระทรวงพลังงานเมื่อปี 2562 ให้สอบถามเกษตรอำเภอก่อนว่ามีเงื่อนไขอย่างไรในปีนี้ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 ผู้เขียนไม่พบประกาศโครงการที่เปิดรับอยู่ในหน้าที่เปิดอ่าน)

สรุป

เลขนิ้วของปั๊มโซลาร์คือขนาดท่อ ไม่ใช่ขนาดความสามารถ การเลือกที่ถูกต้องเริ่มจากน้ำที่ต้องใช้ต่อวันและชั่วโมงแดดที่ปั๊มทำงานได้จริง หารเป็นอัตราไหล แล้วเทียบกับความสูงรวมและกราฟของปั๊ม ท่อสองนิ้วมีหน้าตัดเป็นสี่เท่าของท่อหนึ่งนิ้วแต่ไม่ได้ทำให้น้ำเพิ่มเอง ตัวอย่างในบทความเป็นการคำนวณสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด ให้ใส่ตัวเลขจริงของแปลงตัวเองและให้ช่างยืนยันก่อนซื้อ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄FAO — Solar powered water lifting for irrigation (Abdelfattah, ธ.ค. 2565) — ชั่วโมงที่ระบบโซลาร์ทำงาน 6-8 ชม. เทียบกับความต้องการน้ำถึง 16 ชม./วัน การเก็บน้ำในถังสูง และการใช้แบตเตอรี่ https://openknowledge.fao.org/3/cc4132en/cc4132en.pdf
• 📄Grundfos — How to size and select a solar water pumping system — ลำดับการเลือกระบบ ความสูงรวม น้ำต่อวัน เดือนอ้างอิง และกฎประมาณคูณ 6 https://www.grundfos.com/ph/learn/ecademy/all-courses/solar-pumping-systems/how-to-size-and-select-a-solar-water-pumping-system
• 📄Limprasitwong & Thongchaisuratkrul (2563) — การศึกษาเทคนิคและเศรษฐศาสตร์ระหว่างระบบสูบน้ำโซลาร์ DC และ AC (วารสาร มจธ./KMUTNB) — แนวทางเลือก DC หรือ AC ตามขนาดพื้นที่และแรงดัน https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/kmutnb-journal/article/view/240408
• 📄Jitrapattanakul และคณะ (2562) — ระบบสูบน้ำบาดาลพลังงานแสงอาทิตย์ โรงเรียนอนุบาลเกาะกูด จังหวัดตราด — แผง 10 × 325 W ปั๊ม 2 แรงม้า อัตราสูบ 80 ลิตร/นาที https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RRBR/article/view/208071
• 📄Kachaphumi และคณะ (2563) — ระบบสูบน้ำแบบขั้นบันไดพลังงานแสงอาทิตย์ ชุมชนบ้านหินลาด จังหวัดตาก — ปั๊ม 3 แรงม้า แผง 10 × 325 W น้ำ 37.90 ลบ.ม./วัน https://he01.tci-thaijo.org/index.php/EAUHJSci/article/view/240414
• 📄Kaosombat และคณะ (2566) — วิเคราะห์รูปแบบระบบสูบน้ำโซลาร์เซลล์เพื่อการเกษตร (ม.ราชภัฏอุบลราชธานี) — การเปรียบเทียบปั๊มจุ่ม ปั๊มหอยโข่ง และปั๊มชัก https://ph02.tci-thaijo.org/index.php/journalindus/article/view/248377
• 📄Sarpanit (2564) — กรณีศึกษาระบบสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์จากแหล่งน้ำบาดาล สำนักงานสภาเกษตรกรจังหวัดขอนแก่น — โครงการสนับสนุนระบบสูบน้ำโซลาร์ปี 2562 https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AFDCJournal/article/view/247079

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ