อาหารแกะ: กินอะไรดี ลดต้นทุนอย่างไร และข้อควรระวัง

คำตอบเร็ว: แกะกินหญ้าและอาหารหยาบเป็นหลักแบบให้กินได้เต็มที่ตลอดวัน และเสริมอาหารข้นวันละ 200-400 กรัมต่อตัวช่วงเร่งน้ำหนักหรือแม่พันธุ์ให้นม ต้นทุนอาหารข้นเสริมอยู่ที่ราว 5-9 บาทต่อตัวต่อวัน สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือห้ามใช้อาหารข้นสูตรวัว/แพะที่เสริมทองแดงมาเลี้ยงแกะ เพราะแกะไวต่อพิษทองแดงมากกว่าสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิดอื่น

คนที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงแกะมักเข้าใจว่าให้อาหารเหมือนแพะได้เลย แต่จริงๆ แล้วแกะมีข้อควรระวังบางอย่างที่ต่างจากแพะ โดยเฉพาะเรื่องแร่ธาตุทองแดงที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตหากให้ผิด บทความนี้สรุปอาหารแกะแบบใช้ได้จริง ตั้งแต่อาหารหลักไปจนถึงของต้องห้ามเฉพาะของแกะ

อาหารหลักของแกะ: หญ้าและอาหารหยาบที่ต้องมีให้กินตลอดวัน

แกะเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องที่ชอบแทะเล็มหญ้าสั้นใกล้พื้นมากกว่าใบไม้สูงแบบแพะ อาหารหยาบที่ใช้ได้ดีในไทยได้แก่

• หญ้าสด เช่น หญ้าเนเปียร์ตัดสั้น หญ้ารูซี่ หญ้ากินนี
• ฟางข้าวแห้ง ใช้เสริมช่วงหญ้าขาดแคลนหน้าแล้ง
• ใบไม้บางชนิด เช่น ใบกระถิน แต่ให้ในสัดส่วนน้อยกว่าแพะ

ควรปล่อยแทะเล็มแบบหมุนเวียนแปลง (rotational grazing) หรือมีหญ้าให้กินได้เต็มที่ตลอดวัน หากพื้นที่มีจำกัด ควรตัดหญ้ามาให้แทนการปล่อยแทะเล็มตลอด เพื่อป้องกันพยาธิสะสมในแปลงเดิม

อาหารเสริม (อาหารข้น) เมื่อไหร่ควรให้ และให้เท่าไหร่

อาหารข้นช่วยเร่งน้ำหนักในช่วง 2-3 เดือนก่อนขาย หรือช่วงแม่พันธุ์ให้นมลูก ปริมาณทั่วไปอยู่ที่ 200-400 กรัมต่อตัวต่อวัน แบ่งให้เช้า-เย็น ข้อสำคัญที่สุด คือต้องเลือกอาหารข้นสูตรเฉพาะสำหรับแกะ หรือสูตรที่ไม่เสริมทองแดง เพราะอาหารสำเร็จรูปสำหรับวัวหรือแพะบางยี่ห้อเสริมทองแดงในปริมาณที่ปลอดภัยกับสัตว์เหล่านั้น แต่เป็นพิษสะสมกับแกะได้

สูตรอาหารพื้นฐานที่ผสมเองได้ (แนวทางทั่วไป)

หากต้องการผสมอาหารข้นเอง อาจใช้สูตรแนวทางทั่วไปนี้เป็นจุดเริ่มต้น แล้วปรับตามวัตถุดิบในพื้นที่และคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์

ตารางให้อาหารแกะในแต่ละช่วงวัย

ข้อห้าม: สิ่งที่ห้ามให้แกะกินเด็ดขาด

• อาหารข้นสูตรวัว/แพะที่เสริมทองแดง — เสี่ยงพิษทองแดงสะสมในตับ
• อาหารขึ้นรา บูดเสีย หรือเปียกชื้นค้างคืน — เสี่ยงพิษเชื้อราและท้องเสียรุนแรง
• พืชตระกูลถั่วสดปริมาณมากเกินไปในครั้งเดียว — ทำให้ท้องอืด (bloat) เสี่ยงถึงตาย
• เปลี่ยนสูตรอาหารกะทันหันแบบไม่ค่อยๆ ปรับ — ทำให้ระบบย่อยปรับตัวไม่ทัน ท้องเสีย
• แร่ธาตุเสริมที่ไม่ระบุฉลากชัดเจนว่าปลอดภัยกับแกะ

ต้นทุนอาหารแกะ: ประหยัดได้จริงแค่ไหน

หากมีแปลงหญ้าให้แทะเล็มเอง ต้นทุนอาหารหยาบแทบเป็นศูนย์ ส่วนอาหารข้นเสริมคิดเป็นต้นทุนราว 5-9 บาทต่อตัวต่อวัน ฝูง 10 ตัวจึงมีต้นทุนอาหารข้นราว 1,500-2,700 บาทต่อเดือน การผสมอาหารข้นเองจากวัตถุดิบในพื้นที่อาจลดต้นทุนได้อีก 10-20% แต่ต้องระวังเลือกแร่ธาตุสูตรที่ปลอดภัยกับแกะโดยเฉพาะ ไม่ใช่หยิบสูตรวัวมาใช้เพื่อประหยัด ดูเพิ่มเติมเรื่องการคำนวณต้นทุนเพื่อวางแผนงบประมาณทั้งฟาร์ม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องอาหารแกะ

• ใช้อาหารข้นสูตรวัวหรือแพะที่เสริมทองแดงมาเลี้ยงแกะโดยไม่ตรวจฉลาก
• เสริมอาหารข้นมากเกินไปในครั้งเดียวจนแกะท้องอืด
• ปล่อยแทะเล็มแปลงเดิมซ้ำนานเกินไปจนพยาธิสะสม
• ให้อาหารหยาบไม่พอเพียง คิดว่าอาหารข้นอย่างเดียวพอ
• เก็บอาหารข้นในที่ชื้นจนขึ้นราแล้วยังเอามาให้กิน
• เปลี่ยนสูตรอาหารกะทันหันโดยไม่ค่อยๆ ปรับสัดส่วนใน 5-7 วัน

สรุป

อาหารแกะที่ดีต้องมีหญ้าและอาหารหยาบเป็นฐานให้กินได้เต็มที่ตลอดวัน แล้วเสริมอาหารข้นเฉพาะช่วงที่จำเป็น สิ่งสำคัญที่สุดที่ต่างจากแพะคือต้องหลีกเลี่ยงอาหารข้นที่เสริมทองแดงเด็ดขาด เพราะแกะไวต่อพิษทองแดงมากเป็นพิเศษ การตรวจฉลากอาหารข้นก่อนซื้อทุกครั้งจึงสำคัญกว่าการประหยัดต้นทุนเล็กน้อยจากการใช้สูตรสัตว์อื่น

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมปศุสัตว์ — คำแนะนำโภชนาการและข้อควรระวังด้านแร่ธาตุในสัตว์เคี้ยวเอื้อง
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — แนวทางปลูกพืชอาหารสัตว์เพื่อลดต้นทุนฟาร์ม

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ

ดูเพิ่มเติมเรื่องดิน น้ำ ปุ๋ยสำหรับการปลูกแปลงหญ้าเลี้ยงสัตว์ และภาพรวมการเลี้ยงสัตว์