วัวควายน้ำท่วม อพยพและดูแลอย่างไรให้รอด

คำตอบเร็ว: ย้ายวัวควายออกจากพื้นที่เสี่ยงตั้งแต่น้ำยังไม่สูง อย่ารอจนเคลื่อนย้ายลำบาก แจ้งสำนักงานปศุสัตว์อำเภอ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด หรือแอปพลิเคชัน DLD 4.0 ที่ใช้ได้ตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อขอความช่วยเหลือ หลังน้ำลดให้เฝ้าระวังโรคคอบวม ปากและเท้าเปื่อย และฉี่หนู ถ้าสัตว์ตายหรือสูญหาย หลักเกณฑ์ พ.ศ. 2569 ช่วยโคได้สูงสุดตัวละ 35,000 บาท กระบือตัวละ 39,000 บาท ตามอายุ ไม่เกินรายละ 5 ตัว และต้องขึ้นทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัย (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

สำหรับคนเลี้ยงโคกระบือ น้ำท่วมไม่ได้เสียแค่คอกหรือแปลงหญ้า แต่สัตว์ทุกตัวคือทุนก้อนใหญ่ของครอบครัว วัวน้ำท่วมหรือควายน้ำท่วมที่ยืนแช่น้ำนาน ขาดอาหาร หรือเครียดจากการขนย้าย จะป่วยง่ายทั้งช่วงน้ำขังและหลังน้ำลด บทความนี้เรียงงานตามลำดับเวลา ตั้งแต่ก่อนน้ำมา ช่วงอพยพ ช่วงน้ำขัง จนถึงหลังน้ำลด พร้อมสิทธิช่วยเหลือที่ยืนยันจากเอกสารทางการ

หมายเหตุเรื่องข้อมูล: เราไม่พบคู่มือขั้นตอนอพยพ การให้อาหาร และการจัดคอกช่วงน้ำท่วมฉบับทางการของกรมปศุสัตว์สำหรับปี 2569 คำแนะนำภาคปฏิบัติในบทความนี้จึงเป็นแนวทางทั่วไปที่สอดคล้องกับสิ่งที่กรมปศุสัตว์ทำจริงในพื้นที่ ถ้าต้องการแนวทางเฉพาะฟาร์ม ให้ปรึกษาสัตวแพทย์หรือสำนักงานปศุสัตว์อำเภอ

สถานการณ์ปศุสัตว์น้ำท่วม 2569 ที่ควรรู้

กรมปศุสัตว์รายงานช่วงประมาณ 27-28 ก.ย. 2569 ว่าได้อพยพสัตว์เลี้ยงออกจากพื้นที่เสี่ยงรวม 381,131 ตัว แจกจ่ายหญ้าอาหารสัตว์พระราชทาน 22,000 กิโลกรัม และสนับสนุนชุดส่งเสริมสุขภาพสัตว์ (แร่ธาตุ ยาปฏิชีวนะ วิตามิน) 6,519 ชุด พร้อมส่งหน่วยสัตวแพทย์เคลื่อนที่ลงดูแลสัตว์ในพื้นที่

ข้อมูลศูนย์ปฏิบัติการภัยพิบัติของกระทรวงเกษตรฯ ณ 2 ต.ค. 2569 เวลา 15.00 น. ระบุว่าด้านปศุสัตว์มี 26 จังหวัดได้รับผลกระทบ เกษตรกร 14,359 ราย สัตว์ได้รับผลกระทบรวม 12,574,982 ตัว แปลงหญ้าเลี้ยงสัตว์ได้รับผลกระทบ 1,715 ไร่ ในส่วนที่ตายหรือสูญหาย มีโค 3,423 ตัว และกระบือ 2 ตัว ตัวเลขนี้เปลี่ยนตามสถานการณ์ ให้ติดตามจากกรมปศุสัตว์

ขั้นตอนดูแลวัวควายตามลำดับเวลา

ก่อนน้ำมา: เตรียมให้พร้อมย้าย

บทเรียนที่ซ้ำทุกปีคือ เจ้าของสัตว์รอดูระดับน้ำอีกคืน แล้วน้ำขึ้นเร็วจนต้อนวัวควายลุยน้ำไม่ได้ รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีขอให้ประชาชน "อย่ารอจนระดับน้ำสูงถึงขั้นที่การอพยพทั้งคนและสัตว์ทำได้ยากหรือเป็นอันตราย" แม้ข้อความนี้พูดถึงสัตว์เลี้ยงโดยรวม แต่ใช้ได้ตรงที่สุดกับโคกระบือที่ตัวใหญ่และเคลื่อนย้ายยาก

• นับจำนวนสัตว์ จดอายุโดยประมาณ ถ่ายภาพสัตว์แต่ละตัวเก็บไว้ เพราะอัตราช่วยเหลือแยกตามช่วงอายุ
• สำรวจที่ดอนหรือจุดพักสัตว์ใกล้บ้าน และเส้นทางที่น้ำยังไม่ท่วม
• เตรียมเชือก ป้ายหรือเครื่องหมายบอกเจ้าของ และหญ้าแห้งสำรองที่ขนไปได้
• ตรวจว่าขึ้นทะเบียนเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์กับกรมปศุสัตว์ไว้แล้ว เพราะหลักเกณฑ์ช่วยเฉพาะผู้ที่ขึ้นทะเบียนและปรับปรุงทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัยพิบัติเท่านั้น

ช่วงอพยพ: ย้ายใครก่อน และขอรถหรือเรือได้ไหม

ให้ย้ายลูกสัตว์ แม่โคแม่กระบือที่ใกล้คลอด และตัวที่ป่วยหรือแก่ก่อน เพราะเป็นกลุ่มที่เหนื่อยและจมน้ำง่ายที่สุด ใช้คนที่สัตว์คุ้นเคยเป็นคนต้อน และอย่าต้อนลุยน้ำไหลแรงหรือน้ำลึกจนสัตว์ต้องว่าย

หลักเกณฑ์ช่วยเหลือ พ.ศ. 2569 ข้อ 5.4.4 มีรายการค่าจ้างเหมารถยนต์และเรือบรรทุกของเอกชนสำหรับเคลื่อนย้ายสัตว์หรือขนเสบียง โดยให้จ่ายเป็นรายวันตามราคาท้องถิ่น ส่วนวิธีขอใช้ในพื้นที่ของเรา ให้สอบถามสำนักงานปศุสัตว์อำเภอโดยตรง

ช่วงน้ำขัง: น้ำ อาหาร และการแยกตัวป่วย

สิ่งที่วัวควายขาดบ่อยที่สุดช่วงน้ำท่วมคือหญ้าที่ไม่เปียกน้ำและน้ำดื่มสะอาด เพราะแปลงหญ้าจมน้ำและน้ำรอบตัวปนเปื้อน กรมปศุสัตว์ระบุว่าเชื้อเลปโตสไปร่าอยู่ในดินหรือน้ำได้นานถึง 6 เดือน และฝูงปศุสัตว์ได้รับเชื้อจากการเล็มหญ้า ดื่มน้ำที่มีเชื้อปนเปื้อน หรือกินอาหารที่ปนเปื้อนปัสสาวะหนู จึงควรให้สัตว์ดื่มน้ำที่จัดเตรียมไว้แทนน้ำท่วมขังเท่าที่ทำได้

ถ้าเสบียงไม่พอ หลักเกณฑ์ข้อ 5.3.1 กำหนดให้ช่วยเหลือในรูปการจัดหาอาหารสัตว์ วัคซีน และเวชภัณฑ์รักษาสัตว์ตามความจำเป็น ให้แจ้งผ่านสำนักงานปศุสัตว์อำเภอหรือแอป DLD 4.0 รายละเอียดการขอเสบียงอ่านต่อได้ที่ หาอาหารสัตว์และหญ้าช่วงน้ำท่วม ขอเสบียงสัตว์จากกรมปศุสัตว์ได้ไหม

หลังน้ำลด: โรคที่ต้องเฝ้าระวังในโคกระบือ

หน้าเตือนโรคฤดูฝนของสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ ระบุโรคที่พบช่วงฝน ได้แก่ โรคพยาธิ โรคท้องอืด โรคไข้สามวัน โรคปากและเท้าเปื่อย โรคคอบวม โรคตาอักเสบติดต่อในโค โรคกีบเน่า และโรคฉี่หนู ช่วงหลังน้ำลดที่สัตว์อ่อนแอจึงเป็นจังหวะที่ต้องเฝ้าดูใกล้ชิด

สำหรับโรคคอบวม กรมปศุสัตว์แนะนำให้ทำวัคซีนให้โคกระบือที่อายุตั้งแต่ 4 เดือนขึ้นไป ปีละ 1 ครั้ง ถ้าไม่แน่ใจว่าฝูงได้วัคซีนครบหรือไม่ ให้ถามหน่วยสัตวแพทย์ในพื้นที่ ยาปฏิชีวนะหรือยารักษาทุกชนิดควรใช้ตามคำแนะนำสัตวแพทย์เท่านั้น บทความนี้จึงไม่ระบุชื่อยาหรือขนาดยา

ถ้ามีซากสัตว์ตาย แนวทางที่กรมปศุสัตว์ใช้จริงคือฝังกลบตามหลักวิชาการสัตวแพทย์และฉีดพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อบริเวณโดยรอบ เราไม่พบข้อกำหนดทางการเรื่องความลึกหลุมหรือระยะห่างจากแหล่งน้ำ ให้แจ้งสำนักงานปศุสัตว์อำเภอเพื่อขอคำแนะนำก่อนฝัง

เงินช่วยเหลือเมื่อวัวควายตายหรือสูญหาย

หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยฯ พ.ศ. 2569 ข้อ 5.3.3 ให้ช่วยเหลือตามจำนวนที่เสียหายจริง แต่ไม่เกินเกณฑ์ ดังนี้ (อัตราตัวละไม่เกิน)

ตัวอย่างการคำนวณ (เป็นตัวอย่างเท่านั้น): ถ้าโคอายุมากกว่า 2 ปีตาย 2 ตัว และลูกโคอายุต่ำกว่า 6 เดือนตาย 1 ตัว ยอดสูงสุดตามอัตราคือ (2 × 35,000) + 13,000 = 83,000 บาท ยอดจริงขึ้นกับผลตรวจสอบของเจ้าหน้าที่

ถ้าแปลงหญ้าเลี้ยงสัตว์ตายหรือเสียหายจนฟื้นฟูไม่ได้ ข้อ 5.3.2 ช่วยเป็นเงินไร่ละ 3,180 บาท ไม่เกินรายละ 30 ไร่ หลักเกณฑ์นี้ใช้กับภัยที่เกิดตั้งแต่ 21 ส.ค. 2569 เป็นต้นไป

ยื่นขอความช่วยเหลือที่ไหน

• สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ หรือสำนักงานปศุสัตว์จังหวัด
• แอปพลิเคชัน DLD 4.0 ตลอด 24 ชั่วโมง
• สื่อมวลชนรายงานเบอร์ติดต่อกรมปศุสัตว์ โทร 0 2653 4444 ต่อ 3315 ให้ใช้ช่องทางอำเภอหรือจังหวัดเป็นหลัก

เราไม่พบชื่อแบบฟอร์มเฉพาะของกรมปศุสัตว์สำหรับปี 2569 ให้ถามเจ้าหน้าที่ว่าต้องใช้เอกสารอะไรประกอบ ภาพรวมสิทธิช่วยเหลือทุกด้านอ่านได้ที่ คู่มือช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม 2569 เงินเยียวยา สิทธิ และขั้นตอน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของเกษตรกรเลี้ยงสัตว์น้ำท่วม

• รอให้น้ำขึ้นก่อนค่อยอพยพสัตว์ จนต้อนวัวควายลุยน้ำลึกไม่ได้ และเสี่ยงทั้งคนและสัตว์
• ปล่อยให้สัตว์ดื่มน้ำท่วมขังทั้งที่เชื้อฉี่หนูอยู่ในน้ำและดินได้นานหลายเดือน
• เห็นสัตว์หายใจหอบหรือคอบวมแล้วรอดูอาการ ทั้งที่คอบวมแบบเฉียบพลันอาจตายภายใน 24 ชั่วโมง
• ใช้ยาปฏิชีวนะเองโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์
• ไม่ได้จดจำนวนและอายุสัตว์ไว้ ทำให้ยื่นขอความช่วยเหลือแยกตามช่วงอายุได้ยาก
• ลืมตรวจว่าขึ้นทะเบียนกับกรมปศุสัตว์ไว้ก่อนเกิดภัยหรือไม่

สรุป

หัวใจของการดูแลวัวควายช่วงน้ำท่วมคือย้ายเร็ว ก่อนน้ำสูง จัดน้ำดื่มสะอาดและอาหารแห้ง แยกตัวป่วย และเฝ้าระวังโรคคอบวม ปากและเท้าเปื่อย และฉี่หนูหลังน้ำลด ถ้าสัตว์ตายหรือสูญหาย ให้แจ้งสำนักงานปศุสัตว์อำเภอหรือ DLD 4.0 โดยอัตราช่วยเหลือแยกตามอายุ ไม่เกินรายละ 5 ตัว ข้อมูลเกษตรกรน้ำท่วมด้านอื่นดูได้ที่ ศูนย์รวมข้อมูลเกษตรกรน้ำท่วม 2569 พืช ปศุสัตว์ ประมง หนี้ และการฟื้นฟู และสำหรับผู้เลี้ยงสัตว์หลายชนิด อ่าน หมูน้ำท่วม ดูแลฟาร์มและป้องกันโรคหลังน้ำลดอย่างไร

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (เผยแพร่ผ่านกรมประมง) — หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยฯ พ.ศ. 2569 อัตราช่วยเหลือโค กระบือ แปลงหญ้า และค่าขนย้าย https://www4.fisheries.go.th/local/file_document/20260824100414_1_file.pdf
• 📄กรมปศุสัตว์ สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ — เตือนโรคสัตว์ช่วงฤดูฝน https://niah.dld.go.th/index.php/th/news-head/animal-disease-warning/phon
• 📄Thai PBS — ช่องทางแจ้งขอความช่วยเหลือด้านปศุสัตว์ https://www.thaipbs.or.th/news/content/558710
• 📄เดลินิวส์ (อ้างกรมปศุสัตว์) — การอพยพสัตว์และการช่วยเหลือ https://www.dailynews.co.th/news/6227529/ และการจัดการซาก https://dailynews.co.th/news/6251386
• 📄ฐานเศรษฐกิจ (อ้างศูนย์ปฏิบัติการกระทรวงเกษตรฯ) — ตัวเลขผลกระทบด้านปศุสัตว์ ณ 2 ต.ค. 2569 https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/670571
• 📄Real News Thailand — เบอร์ติดต่อกรมปศุสัตว์ https://www.realnewsthailand.net/article/73533/
• 📄ไทยโพสต์ (รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี) — ขอให้อพยพสัตว์ก่อนน้ำสูง https://www.thaipost.net/politics-news/1082356/

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ