โรคตัวแดงดวงขาว (WSSV) ในกุ้งขาว ป้องกันอย่างไรไม่ให้เสียหายทั้งบ่อ

คำตอบเร็ว: โรคตัวแดงดวงขาว (White Spot Syndrome Virus - WSSV) ในกุ้งขาว สังเกตได้จากลำตัวกุ้งเปลี่ยนเป็นสีแดงหรือชมพูอมแดง มีจุดขาวกลมกระจายที่กระดองโดยเฉพาะบริเวณส่วนหัว กุ้งลอยตัวขึ้นผิวน้ำและว่ายเข้าขอบบ่อผิดปกติ โรคนี้ลุกลามเร็วมากและยังไม่มีวิธีรักษา การป้องกันหลักคือระบบ biosecurity ป้องกันเชื้อเข้าบ่อทุกช่องทาง หากพบการระบาดต้องแยกบ่อและจัดการน้ำก่อนปล่อยออกทันที

WSSV เป็นหนึ่งในโรคที่เกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งขาวหวาดกลัวที่สุด เพราะสามารถทำให้กุ้งทั้งบ่อตายภายในเวลาไม่กี่วันหลังพบอาการแรก ต่างจากโรคอื่นที่ค่อย ๆ ลุกลาม ความรุนแรงของ WSSV ทำให้การป้องกันก่อนเชื้อเข้าบ่อสำคัญกว่าการรักษาเมื่อพบโรคแล้วมาก เพราะจนถึงปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาโรคนี้ให้หายได้โดยตรง

อาการของกุ้งที่ติดเชื้อ WSSV

สัญญาณเริ่มต้นที่สังเกตได้ในบ่อคือกุ้งลดการกินอาหารอย่างรวดเร็วภายใน 1-2 วัน ตามด้วยกุ้งว่ายเข้าเกาะขอบบ่อและลอยตัวขึ้นผิวน้ำผิดปกติ ซึ่งไม่ใช่พฤติกรรมปกติของกุ้งขาวที่มักหลบอยู่ก้นบ่อ เมื่อจับกุ้งขึ้นมาดูจะเห็นลำตัวเปลี่ยนเป็นสีแดงหรือชมพูอมแดงทั่วตัว และมีจุดวงกลมสีขาวขนาดเล็กกระจายอยู่ที่กระดอง เห็นชัดที่สุดบริเวณส่วนหัวและอกกุ้ง จุดขาวเหล่านี้เกิดจากการสะสมของเกลือแคลเซียมใต้เปลือกที่ผิดปกติ ในบางกรณีกุ้งอาจตายเกยตื้นตามขอบบ่อเป็นจำนวนมากภายในเวลาอันสั้น ซึ่งเป็นสัญญาณว่าการระบาดรุนแรงแล้ว

แนวทางป้องกันการนำเชื้อเข้าบ่อ

เพราะยังไม่มีวิธีรักษา หัวใจของการจัดการ WSSV คือการป้องกันไม่ให้เชื้อเข้าบ่อตั้งแต่แรก ช่องทางหลักที่เชื้อเข้าบ่อมีทั้งลูกกุ้งที่ติดเชื้อมาจากแหล่งอนุบาล น้ำที่สูบเข้าบ่อโดยไม่ผ่านการกรองหรือฆ่าเชื้อ พาหะที่เป็นสัตว์น้ำอื่นในบ่อ เช่น ปูหรือกุ้งป่าที่เล็ดลอดเข้ามา รวมถึงนกและอุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกันระหว่างบ่อโดยไม่ได้ฆ่าเชื้อก่อน มาตรการป้องกันที่เกษตรกรควรทำอย่างเป็นระบบ ได้แก่ การเลือกลูกกุ้งจากฟาร์มที่มีใบรับรองปลอดโรคและตรวจสอบย้อนกลับได้ การกักน้ำในบ่อพักก่อนสูบเข้าบ่อเลี้ยงเพื่อฆ่าเชื้อและกรองพาหะ การติดตาข่ายกันนกและกันปูรอบบ่อ และการแยกอุปกรณ์เฉพาะแต่ละบ่อไม่ใช้ปะปนกัน

มาตรการเมื่อพบการระบาดในบ่อ

เมื่อสงสัยว่าบ่อใดติดเชื้อ WSSV สิ่งแรกที่ต้องทำคือแยกบ่อนั้นออกจากระบบทันที หยุดการถ่ายเทน้ำระหว่างบ่อ และห้ามปล่อยน้ำจากบ่อที่สงสัยติดเชื้อออกสู่แหล่งน้ำสาธารณะหรือบ่อข้างเคียงโดยไม่ผ่านการฆ่าเชื้อก่อน เพราะไวรัสสามารถแพร่กระจายผ่านน้ำได้ง่ายมาก ควรเก็บตัวอย่างกุ้งส่งตรวจยืนยันกับหน่วยงานที่มีห้องปฏิบัติการโดยเร็วที่สุด ระหว่างรอผลตรวจให้เพิ่มความเข้มงวดในการฆ่าเชื้ออุปกรณ์ทุกชิ้นที่ใช้กับบ่อนั้น และงดใช้อุปกรณ์ร่วมกับบ่ออื่นเด็ดขาด หากยืนยันว่าติดเชื้อจริงต้องจัดการบ่อตามมาตรการทางการที่หน่วยงานประมงกำหนด ซึ่งอาจรวมถึงการกำจัดกุ้งในบ่อและฆ่าเชื้อบ่อก่อนเริ่มรอบเลี้ยงใหม่

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ปล่อยน้ำจากบ่อที่สงสัยติดเชื้อออกไปยังบ่ออื่นหรือแหล่งน้ำสาธารณะทันทีเพราะกลัวขาดทุนเพิ่ม ทำให้เชื้อแพร่กระจายวงกว้างขึ้น
• ใช้สวิงหรืออุปกรณ์เดียวกันวนหลายบ่อโดยไม่ฆ่าเชื้อระหว่างบ่อ
• ซื้อลูกกุ้งจากแหล่งราคาถูกโดยไม่ตรวจสอบใบรับรองปลอดโรค
• ไม่ติดตาข่ายกันนกหรือปล่อยแนวรั้วชำรุด ทำให้พาหะเข้าบ่อได้ง่าย
• รอสังเกตอาการนานเกินไปก่อนแจ้งหน่วยงานหรือแยกบ่อ ทำให้เชื้อลุกลามไปยังบ่ออื่นก่อนจัดการทัน
• ไม่พักบ่อและฆ่าเชื้อให้เพียงพอก่อนเริ่มรอบเลี้ยงใหม่หลังพบการระบาด

สรุป

โรคตัวแดงดวงขาวในกุ้งขาวเป็นภัยที่ลุกลามเร็วและยังไม่มีวิธีรักษา ทำให้การป้องกันเชื้อเข้าบ่อผ่านระบบ biosecurity ที่รัดกุมคือทางเดียวที่ควบคุมความเสียหายได้จริง เกษตรกรควรเข้มงวดตั้งแต่แหล่งลูกกุ้ง การจัดการน้ำ การกันพาหะ ไปจนถึงการแยกอุปกรณ์ระหว่างบ่อ และหากพบสัญญาณต้องสงสัยต้องแยกบ่อและแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทันทีเพื่อลดการแพร่กระจายเป็นวงกว้าง อ่านข้อมูลโรคสัตว์น้ำอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่ หมวดโรคและการดูแล

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมประมง — ข้อมูลโรคตัวแดงดวงขาวในกุ้งและมาตรการ biosecurity ฟาร์มกุ้ง
• 📄กรมวิชาการเกษตร — แนวทางการจัดการคุณภาพน้ำและสุขภาพสัตว์น้ำในบ่อเลี้ยง

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ