ข้าวโพดใบไหม้เป็นแถบสีน้ำตาล เกิดจากอะไรและป้องกันยังไง

คำตอบเร็ว: ข้าวโพดใบไหม้เป็นแถบยาวสีเทาอมน้ำตาลคล้ายรูปเรือ ขนานไปกับเส้นใบ ส่วนใหญ่เป็นโรคใบไหม้แผลใหญ่ (Northern Corn Leaf Blight) เกิดจากเชื้อรา Exserohilum turcicum ระบาดหนักช่วงอากาศชื้น ใบเปียกค้างนาน 6-12 ชั่วโมงต่อวัน และอุณหภูมิ 18-27°C ทางแก้คือตัดวงจรเชื้อจากซากใบเดิม ปรับระยะปลูกให้อากาศถ่ายเทดี ใช้สารป้องกันกำจัดเชื้อราตามคำแนะนำฉลากเมื่อพบแผลระยะเริ่มต้น และเลือกพันธุ์ที่มีระดับต้านทานโรคนี้ตั้งแต่ต้นฤดู

ฝนตกติดต่อกันไม่กี่วัน แปลงปลูกข้าวโพดที่เคยเขียวสดกลับมีแถบสีน้ำตาลอมเทายาว ๆ ขึ้นเต็มใบล่างแล้วลามขึ้นใบบน หลายคนตกใจเพราะแยกไม่ออกว่าเป็นโรคใบไหม้ชนิดไหนกันแน่ ยิ่งถ้าพ่นยาผิดชนิดหรือผิดจังหวะ นอกจากไม่หายแล้วยังเสียเงินเสียเวลาไปเปล่า ๆ บทความนี้จะพาไปดูลักษณะแผลของโรคใบไหม้แผลใหญ่แบบเจาะจง แยกจากโรคใบไหม้ชนิดอื่น สภาพอากาศที่เอื้อต่อการระบาด สารป้องกันกำจัดที่ใช้ได้ผลจริง และพันธุ์ที่ต้านทานโรคนี้

ลักษณะแผลใบไหม้แผลใหญ่ที่ต้องสังเกตให้ออก

แผลของโรคใบไหม้แผลใหญ่ (Northern Corn Leaf Blight หรือ NCLB) มีรูปทรงเฉพาะตัวคือเป็นแถบยาวรูปเรือหรือรูปซิการ์ (cigar-shaped) สีเทาอมเขียวตอนแรกแล้วเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อนเมื่อแผลแก่ ความยาวแผลอยู่ที่ประมาณ 2.5-15 เซนติเมตร วางตัวขนานไปตามแนวเส้นใบเสมอ ไม่มีขอบสีเข้มชัดเจนแบบวงแหวน เริ่มพบที่ใบล่างก่อนแล้วไล่ลามขึ้นใบบนตามลำดับอายุใบ ถ้าระบาดหนักแผลจะเชื่อมต่อกันจนใบทั้งใบแห้งกรอบเป็นสีน้ำตาลเข้มทั้งใบ

แยกจากโรคใบไหม้ชนิดอื่นในข้าวโพดยังไง

จุดที่เกษตรกรสับสนบ่อยคือแยกโรคใบไหม้แผลใหญ่กับโรคใบไหม้แผลเล็ก (Southern Corn Leaf Blight) และโรคราสนิมไม่ออก ทั้งที่วิธีจัดการต่างกัน

สภาพอากาศที่เอื้อต่อการระบาด

เชื้อรา Exserohilum turcicum ต้องการความชื้นบนผิวใบต่อเนื่องอย่างน้อย 6-12 ชั่วโมงเพื่อให้สปอร์งอกและแทงเข้าทำลายใบได้ อุณหภูมิที่เหมาะกับการระบาดอยู่ระหว่าง 18-27°C ซึ่งตรงกับช่วงต้นฤดูฝนถึงกลางฤดูฝนของไทยพอดี แปลงที่ปลูกถี่เกินไปจนทรงพุ่มชนกัน อากาศถ่ายเทไม่ดี ใบเปียกค้างนานตอนเช้าจากน้ำค้างหรือหมอก จะเสี่ยงระบาดสูงกว่าแปลงที่ปลูกระยะห่างพอดี นอกจากนี้แปลงที่ปลูกข้าวโพดซ้ำที่เดิมต่อเนื่องหลายฤดูโดยไม่ไถกลบซากใบเก่า จะมีเชื้อสะสมในเศษซากพืชเป็นแหล่งแพร่ระบาดข้ามฤดูด้วย

สารป้องกันกำจัดที่ใช้ได้ผลและวิธีจัดการ

เมื่อพบแผลเริ่มต้นในระยะที่ยังไม่ลามหนัก ควรพ่นสารป้องกันกำจัดเชื้อราในกลุ่มที่ขึ้นทะเบียนสำหรับโรคใบไหม้ข้าวโพดโดยเฉพาะ เช่นกลุ่มไตรอาโซล (triazole) หรือกลุ่มสโตรบิลูริน (strobilurin) ตามอัตราและช่วงเวลาที่ระบุบนฉลากผลิตภัณฑ์อย่างเคร่งครัด เนื่องจากชนิดและอัตราสารป้องกันกำจัดโรคพืชมีการปรับปรุงทะเบียนอยู่เสมอ แนะนำให้ตรวจสอบรายชื่อสารที่ขึ้นทะเบียนล่าสุดกับกรมวิชาการเกษตรหรือสอบถามเกษตรอำเภอก่อนซื้อทุกครั้ง ไม่ควรซื้อตามคำแนะนำปากต่อปากโดยไม่เช็กฉลาก

• พ่นทันทีเมื่อพบแผลเริ่มต้นบนใบล่าง 2-3 ใบแรก อย่ารอให้ลามขึ้นใบธง
• ไถกลบหรือเก็บเผาซากใบข้าวโพดหลังเก็บเกี่ยวเพื่อตัดแหล่งเชื้อสะสม
• ปรับระยะปลูกให้โปร่ง ไม่แน่นเกินไป ให้อากาศถ่ายเทและใบแห้งเร็วหลังฝน
• สลับปลูกพืชตระกูลอื่นที่ไม่ใช่ข้าวโพดอย่างน้อย 1 ฤดูเพื่อตัดวงจรเชื้อในดิน
• หลีกเลี่ยงการให้ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไปในช่วงที่โรคกำลังระบาด เพราะใบอวบน้ำจะติดเชื้อง่ายขึ้น

พันธุ์ข้าวโพดที่ต้านทานโรคนี้

ตลาดเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดของไทยมีพันธุ์ลูกผสมการค้าหลายสายพันธุ์ที่ผู้ผลิตระบุระดับความต้านทานต่อโรคใบไหม้แผลใหญ่ไว้ตั้งแต่ระดับปานกลางถึงค่อนข้างสูง ก่อนซื้อเมล็ดพันธุ์ควรขอดูข้อมูลระดับความต้านทานโรคนี้โดยเฉพาะจากบริษัทผู้จำหน่ายหรือตรวจสอบข้อมูลพันธุ์รับรองจากกรมวิชาการเกษตร โดยเฉพาะถ้าพื้นที่ปลูกเคยมีประวัติระบาดหนักมาก่อน การเลือกพันธุ์ต้านทานร่วมกับการจัดการแปลงที่ดีจะช่วยลดความเสี่ยงได้มากกว่าพึ่งพาการพ่นสารเคมีอย่างเดียว

ข้อผิดพลาดที่เกษตรกรมักทำ

• เห็นใบไหม้แล้วรีบพ่นสารเคมีทันทีโดยไม่แยกชนิดโรคก่อน ทำให้ใช้สารผิดกลุ่มไม่ได้ผล
• ปล่อยซากใบข้าวโพดทับถมในแปลงหลังเก็บเกี่ยวโดยไม่ไถกลบ กลายเป็นแหล่งเชื้อสะสมข้ามฤดู
• ปลูกถี่เกินไปเพื่อเพิ่มจำนวนต้นต่อไร่ แต่ทำให้อากาศถ่ายเทไม่ดีจนโรคระบาดง่ายขึ้น
• ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูงต่อเนื่องโดยไม่สนใจสัญญาณโรค ทำให้ใบอวบน้ำติดเชื้อง่ายและลามเร็ว
• รอจนแผลลามเต็มใบทั้งต้นก่อนค่อยพ่นยา ซึ่งช้าเกินไปเพราะเชื้อกระจายไปยังต้นข้างเคียงแล้ว
• ปลูกข้าวโพดซ้ำที่เดิมทุกฤดูโดยไม่สลับพืชปลูก ทำให้เชื้อสะสมในดินเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

สรุป

โรคใบไหม้แผลใหญ่ในข้าวโพดสังเกตได้จากแผลรูปเรือสีเทาน้ำตาลขนานเส้นใบ ระบาดหนักช่วงฝนชุกและอากาศชื้นเย็น การจัดการที่ได้ผลต้องผสมผสานทั้งการไถกลบซากใบ ปรับระยะปลูกให้โปร่ง เลือกพันธุ์ต้านทาน และพ่นสารป้องกันกำจัดตามฉลากตั้งแต่พบอาการระยะแรก อย่ารอจนแผลลามเต็มแปลงเพราะจะทำให้ควบคุมยากและกระทบผลผลิตมากขึ้น ดูข้อมูลโรคพืชอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่หมวดโรคและการดูแล

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร — ข้อมูลโรคพืชข้าวโพดและรายชื่อสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่ขึ้นทะเบียน
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — คำแนะนำการจัดการแปลงและพันธุ์ข้าวโพดต้านทานโรค

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ