ต้นทุนปลูกหม่อนเลี้ยงไหมร่วมกับเลี้ยงแพะกินใบหม่อนส่วนเหลือ ต่อรอบเท่าไหร่

คำตอบเร็ว: ระบบผสมผสานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมร่วมกับเลี้ยงแพะกินใบหม่อนส่วนเหลือ มีต้นทุนหลักอยู่ที่การปลูกหม่อนและสร้างโรงเลี้ยงไหม (เป็นต้นทุนคงที่ใช้ได้หลายรอบ) บวกต้นทุนผันแปรต่อรอบ เช่น ไข่ไหมและวัสดุสิ้นเปลือง ส่วนต้นทุนอาหารแพะจะลดลงชัดเจนเพราะใช้ใบและกิ่งหม่อนแก่ที่เหลือจากการให้หนอนไหมกินแทนการซื้อหญ้าหรืออาหารสำเร็จรูปบางส่วน รายได้รวมต่อรอบมาจาก 2 ทาง คือรังไหมที่ขายได้ตามน้ำหนักและราคาตลาด กับมูลค่าแพะที่โตขึ้นจากอาหารที่ประหยัดได้ ตัวเลขที่แน่นอนต้องคำนวณจากพื้นที่ปลูกและจำนวนแพะจริงของแต่ละฟาร์ม เพราะราคารังไหมและราคาแพะเปลี่ยนแปลงตามตลาดในแต่ละช่วง

การปลูกหม่อนเลี้ยงไหมมีจุดที่หลายคนมองข้าม คือใบหม่อนไม่ได้ถูกใช้ทั้งหมดสำหรับเลี้ยงไหม เพราะหนอนไหมแต่ละวัยกินใบหม่อนที่มีความอ่อนแก่ต่างกัน วัยอ่อนต้องการใบอ่อนคุณภาพสูง ส่วนใบแก่หรือกิ่งที่เหลือจากการตัดแต่งมักถูกทิ้งหรือไถกลบ ทั้งที่ยังใช้เป็นอาหารสัตว์ได้ การนำใบหม่อนส่วนเหลือนี้ไปเลี้ยงแพะจึงเป็นการเพิ่มรายได้จากทรัพยากรเดิมที่มีอยู่แล้ว โดยไม่ต้องขยายพื้นที่ปลูกเพิ่ม บทความนี้แจกแจงต้นทุนและรายได้ของระบบผสมผสานนี้ตามหลักการคำนวณต้นทุน-กำไรมาตรฐาน

ต้นทุนปลูกหม่อนและสร้างโรงเลี้ยงไหม

ต้นทุนกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นต้นทุนคงที่ที่ลงทุนครั้งแรกแล้วใช้ได้ต่อเนื่องหลายปีหรือหลายรอบการเลี้ยง ประกอบด้วยค่าเตรียมดินและกิ่งพันธุ์หม่อนสำหรับปลูกในพื้นที่ ค่าวัสดุก่อสร้างโรงเลี้ยงไหม (ที่นอนไหม ชั้นวางจ่อ มุ้งลวดกันแมลง) และอุปกรณ์การเลี้ยง เช่น กระด้งหรือถาดวางใบหม่อน จ่อสำหรับให้ไหมทำรัง และอุปกรณ์ทำความสะอาดฆ่าเชื้อโรงเรือน เนื่องจากต้นทุนก่อสร้างและราคาวัสดุแตกต่างกันมากตามขนาดพื้นที่และวัสดุที่เลือกใช้ ควรคำนวณจากราคาวัสดุจริงในพื้นที่ตัวเองเป็นหลัก แล้วเฉลี่ยค่าเสื่อมโรงเรือนต่อรอบการเลี้ยงเพื่อนำไปรวมในต้นทุนรวมของแต่ละรอบ

ต้นทุนอาหารแพะที่ประหยัดได้จากใบหม่อนส่วนเหลือ

จุดสำคัญของระบบผสมผสานนี้คือ ใบหม่อนที่ใช้เลี้ยงแพะได้ไม่ใช่ใบเดียวกับที่ใช้เลี้ยงหนอนไหมวัยอ่อนถึงวัยกลาง เพราะหนอนไหมวัยอ่อนต้องการใบอ่อนที่มีคุณภาพสูงและสะอาดปลอดสารตกค้าง ส่วนใบแก่ ก้านใบ และกิ่งที่เหลือจากการตัดแต่งทรงพุ่มหรือเก็บใบเลี้ยงไหมแล้ว เป็นส่วนที่หนอนไหมไม่นิยมกินหรือให้ผลไม่ดีเท่าใบอ่อน แต่แพะกินได้ทั้งใบและกิ่งอ่อน ๆ โดยไม่มีปัญหา การนำส่วนเหลือนี้มาเป็นอาหารแพะจึงช่วยลดปริมาณอาหารที่ต้องซื้อเพิ่ม เช่น หญ้าเนเปียร์หรืออาหารข้นสำเร็จรูปบางส่วน โดยเฉพาะในช่วงที่หม่อนแตกใบดกหลังตัดแต่งกิ่ง

การคำนวณเงินที่ประหยัดได้จริง ควรเทียบจากปริมาณใบ/กิ่งหม่อนเหลือที่เก็บได้ต่อรอบ กับปริมาณอาหารแพะที่ต้องซื้อลดลงเมื่อใช้ใบหม่อนทดแทนบางส่วน โดยไม่ควรใช้ใบหม่อนเป็นอาหารหลักเพียงอย่างเดียวของแพะ ควรให้ควบคู่กับหญ้าหรืออาหารหยาบชนิดอื่นเพื่อความสมดุลของสารอาหาร และควรปรึกษาข้อมูลสัดส่วนอาหารที่เหมาะสมจากปศุสัตว์อำเภอหรือแหล่งข้อมูลทางการก่อนปรับสูตรอาหารแพะทั้งฝูง

รายได้รวมจากรังไหมและแพะต่อรอบ

รายได้รวม = ปริมาณขาย × ราคาขาย ของทั้งสองผลผลิต โดยรังไหมขายตามน้ำหนักรังสดหรือรังแห้งที่เก็บได้ต่อรอบการเลี้ยง (รอบการเลี้ยงไหมทั่วไปใช้เวลาประมาณ 20-25 วันตั้งแต่ฟักไข่จนไหมสุกทำรัง) ส่วนรายได้จากแพะมาจากน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นในช่วงที่ได้อาหารเสริมจากใบหม่อน คูณราคาต่อกิโลกรัมตามน้ำหนักมีชีวิตหรือราคาที่ตกลงกับผู้รับซื้อ ทั้งราคารังไหมและราคาแพะเปลี่ยนแปลงตามภาวะตลาดในแต่ละช่วง จึงควรตรวจสอบราคาปัจจุบันจากกรมหม่อนไหมแห่งชาติสำหรับรังไหม และตลาดปศุสัตว์ในพื้นที่หรือกรมปศุสัตว์สำหรับราคาแพะ ก่อนนำมาคำนวณกำไรที่คาดว่าจะได้จริง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของระบบผสมผสานนี้

• ประเมินจำนวนแพะเกินกว่าปริมาณใบหม่อนเหลือที่มีจริง ทำให้ต้องซื้ออาหารเสริมเพิ่มจนไม่ประหยัดต้นทุนอย่างที่คาดไว้
• ให้ใบหม่อนเป็นอาหารหลักของแพะเพียงอย่างเดียวโดยไม่ผสมอาหารหยาบชนิดอื่น ทำให้แพะได้สารอาหารไม่สมดุล
• ปล่อยให้มูลแพะหรือกลิ่นจากคอกแพะปนเปื้อนเข้าใกล้โรงเลี้ยงไหมมากเกินไป เสี่ยงเชื้อโรคและกลิ่นรบกวนหนอนไหมซึ่งไวต่อสภาพแวดล้อมมาก
• ไม่วางแผนจังหวะตัดใบหม่อนให้สอดคล้องกับรอบการเลี้ยงไหม (20-25 วันต่อรอบ) กับรอบการแตกใบใหม่ของต้นหม่อน ทำให้บางช่วงใบไม่พอทั้งไหมและแพะ
• ไม่แยกบันทึกต้นทุน-รายได้ของไหมกับแพะให้ชัดเจน ทำให้ประเมินไม่ได้ว่าส่วนไหนทำกำไรจริงและควรขยายส่วนไหนก่อน

เกษตรกรที่สนใจระบบผสมผสานลักษณะนี้เพิ่มเติม สามารถดูแนวทางอื่น ๆ ได้ในหมวด เกษตรผสมผสาน

สรุป

ระบบผสมผสานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมร่วมกับเลี้ยงแพะกินใบหม่อนส่วนเหลือ ช่วยลดต้นทุนอาหารแพะและเพิ่มรายได้จากทรัพยากรเดิมที่มีอยู่แล้วในฟาร์ม โดยต้นทุนหลักอยู่ที่การลงทุนปลูกหม่อนและสร้างโรงเลี้ยงไหมซึ่งเป็นต้นทุนคงที่ใช้ได้หลายรอบ ส่วนรายได้รวมมาจากทั้งรังไหมและน้ำหนักแพะที่เพิ่มขึ้น เกษตรกรที่จะทำระบบนี้ควรประเมินสัดส่วนพื้นที่หม่อนกับจำนวนแพะให้สมดุล และแยกบันทึกต้นทุน-รายได้ของทั้งสองส่วนให้ชัดเจนเพื่อวางแผนขยายในรอบถัดไปได้แม่นยำขึ้น

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมหม่อนไหมแห่งชาติ — ข้อมูลการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและราคารังไหม
• 📄กรมปศุสัตว์ — ข้อมูลการเลี้ยงแพะ สูตรอาหารสัตว์ และราคาปศุสัตว์

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ