คำตอบเร็ว: ระบบผสมผสานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมร่วมกับเลี้ยงแพะกินใบหม่อนส่วนเหลือ มีต้นทุนหลักอยู่ที่การปลูกหม่อนและสร้างโรงเลี้ยงไหม (เป็นต้นทุนคงที่ใช้ได้หลายรอบ) บวกต้นทุนผันแปรต่อรอบ เช่น ไข่ไหมและวัสดุสิ้นเปลือง ส่วนต้นทุนอาหารแพะจะลดลงชัดเจนเพราะใช้ใบและกิ่งหม่อนแก่ที่เหลือจากการให้หนอนไหมกินแทนการซื้อหญ้าหรืออาหารสำเร็จรูปบางส่วน รายได้รวมต่อรอบมาจาก 2 ทาง คือรังไหมที่ขายได้ตามน้ำหนักและราคาตลาด กับมูลค่าแพะที่โตขึ้นจากอาหารที่ประหยัดได้ ตัวเลขที่แน่นอนต้องคำนวณจากพื้นที่ปลูกและจำนวนแพะจริงของแต่ละฟาร์ม เพราะราคารังไหมและราคาแพะเปลี่ยนแปลงตามตลาดในแต่ละช่วง
การปลูกหม่อนเลี้ยงไหมมีจุดที่หลายคนมองข้าม คือใบหม่อนไม่ได้ถูกใช้ทั้งหมดสำหรับเลี้ยงไหม เพราะหนอนไหมแต่ละวัยกินใบหม่อนที่มีความอ่อนแก่ต่างกัน วัยอ่อนต้องการใบอ่อนคุณภาพสูง ส่วนใบแก่หรือกิ่งที่เหลือจากการตัดแต่งมักถูกทิ้งหรือไถกลบ ทั้งที่ยังใช้เป็นอาหารสัตว์ได้ การนำใบหม่อนส่วนเหลือนี้ไปเลี้ยงแพะจึงเป็นการเพิ่มรายได้จากทรัพยากรเดิมที่มีอยู่แล้ว โดยไม่ต้องขยายพื้นที่ปลูกเพิ่ม บทความนี้แจกแจงต้นทุนและรายได้ของระบบผสมผสานนี้ตามหลักการคำนวณต้นทุน-กำไรมาตรฐาน
ต้นทุนปลูกหม่อนและสร้างโรงเลี้ยงไหม
ต้นทุนกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นต้นทุนคงที่ที่ลงทุนครั้งแรกแล้วใช้ได้ต่อเนื่องหลายปีหรือหลายรอบการเลี้ยง ประกอบด้วยค่าเตรียมดินและกิ่งพันธุ์หม่อนสำหรับปลูกในพื้นที่ ค่าวัสดุก่อสร้างโรงเลี้ยงไหม (ที่นอนไหม ชั้นวางจ่อ มุ้งลวดกันแมลง) และอุปกรณ์การเลี้ยง เช่น กระด้งหรือถาดวางใบหม่อน จ่อสำหรับให้ไหมทำรัง และอุปกรณ์ทำความสะอาดฆ่าเชื้อโรงเรือน เนื่องจากต้นทุนก่อสร้างและราคาวัสดุแตกต่างกันมากตามขนาดพื้นที่และวัสดุที่เลือกใช้ ควรคำนวณจากราคาวัสดุจริงในพื้นที่ตัวเองเป็นหลัก แล้วเฉลี่ยค่าเสื่อมโรงเรือนต่อรอบการเลี้ยงเพื่อนำไปรวมในต้นทุนรวมของแต่ละรอบ
| รายการต้นทุน | ลักษณะต้นทุน | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เตรียมดินและกิ่งพันธุ์หม่อน | ต้นทุนคงที่ (ลงทุนครั้งแรก) | ใช้ได้ต่อเนื่องหลายปีหากดูแลตัดแต่งกิ่งสม่ำเสมอ |
| โรงเลี้ยงไหมและอุปกรณ์ | ต้นทุนคงที่ (ลงทุนครั้งแรก) | เฉลี่ยเป็นค่าเสื่อมต่อรอบการเลี้ยง (อายุการใช้งานหลายปี) |
| ไข่ไหมต่อรอบ | ต้นทุนผันแปรต่อรอบ | ราคาต่อแผ่นเปลี่ยนแปลงตามแหล่งจำหน่ายและช่วงเวลา |
| วัสดุฆ่าเชื้อ/ทำความสะอาดโรงเรือน | ต้นทุนผันแปรต่อรอบ | จำเป็นเพื่อป้องกันโรคไหมระบาดซ้ำในรอบถัดไป |
| แรงงานดูแลไหมและเก็บใบหม่อน | ต้นทุนผันแปรต่อรอบ | คิดเป็นค่าแรงหากจ้างเพิ่ม หรือคิดเป็นเวลาแรงงานในครัวเรือน |
ต้นทุนอาหารแพะที่ประหยัดได้จากใบหม่อนส่วนเหลือ
จุดสำคัญของระบบผสมผสานนี้คือ ใบหม่อนที่ใช้เลี้ยงแพะได้ไม่ใช่ใบเดียวกับที่ใช้เลี้ยงหนอนไหมวัยอ่อนถึงวัยกลาง เพราะหนอนไหมวัยอ่อนต้องการใบอ่อนที่มีคุณภาพสูงและสะอาดปลอดสารตกค้าง ส่วนใบแก่ ก้านใบ และกิ่งที่เหลือจากการตัดแต่งทรงพุ่มหรือเก็บใบเลี้ยงไหมแล้ว เป็นส่วนที่หนอนไหมไม่นิยมกินหรือให้ผลไม่ดีเท่าใบอ่อน แต่แพะกินได้ทั้งใบและกิ่งอ่อน ๆ โดยไม่มีปัญหา การนำส่วนเหลือนี้มาเป็นอาหารแพะจึงช่วยลดปริมาณอาหารที่ต้องซื้อเพิ่ม เช่น หญ้าเนเปียร์หรืออาหารข้นสำเร็จรูปบางส่วน โดยเฉพาะในช่วงที่หม่อนแตกใบดกหลังตัดแต่งกิ่ง
การคำนวณเงินที่ประหยัดได้จริง ควรเทียบจากปริมาณใบ/กิ่งหม่อนเหลือที่เก็บได้ต่อรอบ กับปริมาณอาหารแพะที่ต้องซื้อลดลงเมื่อใช้ใบหม่อนทดแทนบางส่วน โดยไม่ควรใช้ใบหม่อนเป็นอาหารหลักเพียงอย่างเดียวของแพะ ควรให้ควบคู่กับหญ้าหรืออาหารหยาบชนิดอื่นเพื่อความสมดุลของสารอาหาร และควรปรึกษาข้อมูลสัดส่วนอาหารที่เหมาะสมจากปศุสัตว์อำเภอหรือแหล่งข้อมูลทางการก่อนปรับสูตรอาหารแพะทั้งฝูง
| รายการ | ไม่มีใบหม่อนเหลือ | มีใบหม่อนเหลือจากเลี้ยงไหม |
|---|---|---|
| แหล่งอาหารหยาบหลัก | ซื้อหญ้าเนเปียร์/อาหารหยาบทั้งหมด | ใช้ใบ-กิ่งหม่อนเหลือทดแทนได้บางส่วน |
| ค่าอาหารข้นเสริม | ต้องให้ตามสูตรมาตรฐานเต็มจำนวน | ปรับลดได้บางส่วนเมื่อได้โปรตีนเสริมจากใบหม่อน (ตามคำแนะนำปศุสัตว์) |
| ต้นทุนอาหารต่อตัวต่อเดือน | สูงกว่า เพราะซื้ออาหารหยาบเต็มจำนวน | ต่ำกว่า เพราะลดปริมาณอาหารหยาบที่ต้องซื้อเพิ่ม |
รายได้รวมจากรังไหมและแพะต่อรอบ
รายได้รวม = ปริมาณขาย × ราคาขาย ของทั้งสองผลผลิต โดยรังไหมขายตามน้ำหนักรังสดหรือรังแห้งที่เก็บได้ต่อรอบการเลี้ยง (รอบการเลี้ยงไหมทั่วไปใช้เวลาประมาณ 20-25 วันตั้งแต่ฟักไข่จนไหมสุกทำรัง) ส่วนรายได้จากแพะมาจากน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นในช่วงที่ได้อาหารเสริมจากใบหม่อน คูณราคาต่อกิโลกรัมตามน้ำหนักมีชีวิตหรือราคาที่ตกลงกับผู้รับซื้อ ทั้งราคารังไหมและราคาแพะเปลี่ยนแปลงตามภาวะตลาดในแต่ละช่วง จึงควรตรวจสอบราคาปัจจุบันจากกรมหม่อนไหมแห่งชาติสำหรับรังไหม และตลาดปศุสัตว์ในพื้นที่หรือกรมปศุสัตว์สำหรับราคาแพะ ก่อนนำมาคำนวณกำไรที่คาดว่าจะได้จริง
| สูตรคำนวณ | วิธีคิด |
|---|---|
| ต้นทุนรวมต่อรอบ | ต้นทุนคงที่เฉลี่ยต่อรอบ (ค่าเสื่อมโรงเรือน+หม่อน) + ต้นทุนผันแปรต่อรอบ (ไข่ไหม วัสดุ แรงงาน อาหารแพะส่วนที่ยังต้องซื้อ) |
| รายได้รวมต่อรอบ | (น้ำหนักรังไหมที่เก็บได้ × ราคารังไหมต่อกิโลกรัม) + (น้ำหนักแพะที่เพิ่มขึ้นในรอบ × ราคาต่อกิโลกรัม) |
| กำไรสุทธิต่อรอบ | รายได้รวมต่อรอบ − ต้นทุนรวมต่อรอบ |
| ต้นทุนต่อหน่วยผลผลิต | ต้นทุนรวมต่อรอบ ÷ ปริมาณรังไหมและน้ำหนักแพะที่ขายได้ |
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของระบบผสมผสานนี้
- ประเมินจำนวนแพะเกินกว่าปริมาณใบหม่อนเหลือที่มีจริง ทำให้ต้องซื้ออาหารเสริมเพิ่มจนไม่ประหยัดต้นทุนอย่างที่คาดไว้
- ให้ใบหม่อนเป็นอาหารหลักของแพะเพียงอย่างเดียวโดยไม่ผสมอาหารหยาบชนิดอื่น ทำให้แพะได้สารอาหารไม่สมดุล
- ปล่อยให้มูลแพะหรือกลิ่นจากคอกแพะปนเปื้อนเข้าใกล้โรงเลี้ยงไหมมากเกินไป เสี่ยงเชื้อโรคและกลิ่นรบกวนหนอนไหมซึ่งไวต่อสภาพแวดล้อมมาก
- ไม่วางแผนจังหวะตัดใบหม่อนให้สอดคล้องกับรอบการเลี้ยงไหม (20-25 วันต่อรอบ) กับรอบการแตกใบใหม่ของต้นหม่อน ทำให้บางช่วงใบไม่พอทั้งไหมและแพะ
- ไม่แยกบันทึกต้นทุน-รายได้ของไหมกับแพะให้ชัดเจน ทำให้ประเมินไม่ได้ว่าส่วนไหนทำกำไรจริงและควรขยายส่วนไหนก่อน
เกษตรกรที่สนใจระบบผสมผสานลักษณะนี้เพิ่มเติม สามารถดูแนวทางอื่น ๆ ได้ในหมวด เกษตรผสมผสาน
สรุป
ระบบผสมผสานปลูกหม่อนเลี้ยงไหมร่วมกับเลี้ยงแพะกินใบหม่อนส่วนเหลือ ช่วยลดต้นทุนอาหารแพะและเพิ่มรายได้จากทรัพยากรเดิมที่มีอยู่แล้วในฟาร์ม โดยต้นทุนหลักอยู่ที่การลงทุนปลูกหม่อนและสร้างโรงเลี้ยงไหมซึ่งเป็นต้นทุนคงที่ใช้ได้หลายรอบ ส่วนรายได้รวมมาจากทั้งรังไหมและน้ำหนักแพะที่เพิ่มขึ้น เกษตรกรที่จะทำระบบนี้ควรประเมินสัดส่วนพื้นที่หม่อนกับจำนวนแพะให้สมดุล และแยกบันทึกต้นทุน-รายได้ของทั้งสองส่วนให้ชัดเจนเพื่อวางแผนขยายในรอบถัดไปได้แม่นยำขึ้น
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมหม่อนไหมแห่งชาติ — ข้อมูลการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมและราคารังไหม
- กรมปศุสัตว์ — ข้อมูลการเลี้ยงแพะ สูตรอาหารสัตว์ และราคาปศุสัตว์
ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ
อ่านต่อในหัวข้อใกล้เคียง
บทความชุดเดียวกันและเรื่องต่อยอดที่ช่วยให้เห็นภาพครบขึ้น
ปฏิทินฟาร์มผสมผสานปลูกผักสวนครัวหมุนเวียนร่วมกับเลี้ยงไก่ไข่ตลอดปี
ปฏิทินรายเดือนสำหรับฟาร์มผสมผสานปลูกผักสวนครัวหมุนเวียนร่วมกับเลี้ยงไก่ไข่ ครอบคลุมรอบปลูกแต่ละแปลง ช่วงใช้มูลไก่หมักบำรุงดิน และการวางแผนขายไม่ให้ผลผลิตล้นตลาด
ข้อผิดพลาดตอนเริ่มทำฟาร์มผสมผสานพืช สัตว์ และประมงพร้อมกันสามอย่าง
รวมข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของมือใหม่เริ่มทำฟาร์มผสมผสานพืช สัตว์ และประมงพร้อมกัน ทั้งปัญหาแบ่งเวลาไม่ทั่วถึง ผังฟาร์มผิดพลาด และกระแสเงินสดขาดมือ พร้อมทางแก้
ทำนาข้าวร่วมกับเลี้ยงปลาในนา เทียบกับทำนาข้าวร่วมกับเลี้ยงเป็ดไล่ทุ่ง แบบไหนคุ้มกว่า
เปรียบเทียบระบบนาข้าวร่วมปลากับนาข้าวร่วมเป็ดไล่ทุ่ง ทั้งผลต่อผลผลิตข้าว รายได้เสริม และความยากง่ายในการจัดการ พร้อมตารางและเกณฑ์เลือกตามสถานการณ์แปลง
เลี้ยงไก่ไข่ใต้ถุนสวนมะพร้าวแบบผสมผสาน ช่วยลดต้นทุนอาหารได้จริงหรือไม่
วิเคราะห์เจาะลึกว่าเลี้ยงไก่ไข่ปล่อยใต้สวนมะพร้าวลดต้นทุนอาหารได้จริงแค่ไหน ครอบคลุมสัดส่วนอาหารธรรมชาติ ผลต่อดินและต้นมะพร้าว พร้อมตารางเทียบต้นทุนกับเลี้ยงในโรงเรือน
ปลูกกล้วยแซมสวนยางพาราช่วงต้นยางยังไม่โต ได้ผลจริงหรือไม่
กล้วยแซมสวนยางพาราต้นเล็กให้ผลได้จริง หากปลูกห่างโคนยางพอไม่บังแสง และเลิกปลูกทันทีที่ทรงพุ่มยางเริ่มชนกัน พร้อมตารางระยะปลูกและสัญญาณที่ต้องสังเกต
ปลูกอินทผลัมแซมเลี้ยงแกะเล็มหญ้าโคนต้น คุ้มไหม
เจาะลึกโมเดลปล่อยแกะเล็มหญ้าโคนต้นในสวนอินทผลัม ทั้งการจัดรั้วป้องกันต้นเล็ก ผลต่อดินและการจัดการหญ้า และรายได้เสริมจากการขายแกะ
สินค้าที่อาจเป็นประโยชน์
หากคุณยังไม่รู้จะเริ่มหาอุปกรณ์หรือปัจจัยการผลิตที่เกี่ยวข้องยังไง สินค้าด้านล่างนี้อาจช่วยให้คุณไม่ต้องเสียเวลาหาใหม่
ต้น อบเชบเทศ หรือ อบเชยลังกา ชำกิ่ง ขนาด50-60เซนฯไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบเปลือกต้นตากแห้งบดมีกลิ่นหอมเป็นสมุนไพร
ดูรายละเอียด
ถุงแสนดี ถุงปลูกมะนาว ขนาด 50x40 cm 1 ใบ 120บาท
ดูรายละเอียด
กล่องโฟมชุด 4 ใบ พร้อมถ้วยปลูก และ ถุงดำ พร้อมปลูก กล่องโฟมปลูกผัก กล่องโฟมปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ อุปกรณ์ครบพร้อมปลูก
ดูรายละเอียดคำถามที่พบบ่อย
ใบหม่อนทุกส่วนให้แพะกินได้เลยไหม
ให้ได้ทั้งใบและกิ่งอ่อน แต่ควรให้ควบคู่กับอาหารหยาบชนิดอื่น ไม่ใช้เป็นอาหารหลักเพียงอย่างเดียว และควรตัดแบ่งส่วนที่เหลือจากการเลี้ยงไหมมาให้แพะ ไม่ใช่นำใบอ่อนคุณภาพดีที่เตรียมไว้เลี้ยงไหมวัยอ่อนไปให้แพะแทน เพราะจะกระทบปริมาณใบที่ใช้เลี้ยงไหม
ต้องมีพื้นที่ปลูกหม่อนเท่าไหร่ถึงจะพอทั้งเลี้ยงไหมและเลี้ยงแพะ
ขึ้นอยู่กับจำนวนไข่ไหมที่เลี้ยงต่อรอบและจำนวนแพะที่มี ไม่มีตัวเลขตายตัวที่ใช้ได้ทุกฟาร์ม แนะนำเริ่มจากพื้นที่ปลูกหม่อนที่เพียงพอสำหรับเลี้ยงไหมตามปกติก่อน แล้วประเมินปริมาณใบ/กิ่งเหลือจริงในแต่ละรอบ ก่อนตัดสินใจว่าจะเลี้ยงแพะเพิ่มได้กี่ตัวโดยไม่ต้องซื้ออาหารเสริมมากเกินไป
โรงเลี้ยงไหมกับคอกแพะควรอยู่ห่างกันแค่ไหน
ควรแยกให้ห่างพอสมควรและมีการกั้นเขตชัดเจน เพราะหนอนไหมไวต่อกลิ่นและเชื้อโรคจากสัตว์อื่นมาก การปนเปื้อนจากคอกแพะเข้าใกล้โรงเลี้ยงไหมมากเกินไปอาจทำให้ไหมป่วยหรือตายยกรุ่นได้ ควรปรึกษาแนวทางจัดวางผังฟาร์มจากเจ้าหน้าที่กรมหม่อนไหมแห่งชาติหรือปศุสัตว์อำเภอในพื้นที่
รายได้จากแพะในระบบนี้มาจากการขายอะไรบ้าง
ส่วนใหญ่มาจากการขายแพะเนื้อตามน้ำหนักตัวเมื่อโตได้ขนาดที่ตลาดต้องการ บางฟาร์มอาจมีรายได้เสริมจากการขายลูกแพะหรือแพะพันธุ์ ขึ้นอยู่กับรูปแบบการเลี้ยงที่แต่ละฟาร์มเลือก ควรวางแผนช่องทางขายล่วงหน้าก่อนขยายจำนวนแพะ
ถ้าราคารังไหมหรือราคาแพะตกในบางช่วง ควรทำอย่างไร
ควรติดตามราคาตลาดอย่างสม่ำเสมอผ่านกรมหม่อนไหมแห่งชาติและกรมปศุสัตว์ และพิจารณาช่วงเวลาขายให้เหมาะสม การมีรายได้สองทางจากทั้งไหมและแพะช่วยกระจายความเสี่ยงได้ในระดับหนึ่ง หากราคาผลผลิตหนึ่งตกต่ำ อีกผลผลิตหนึ่งอาจช่วยพยุงรายได้รวมของรอบนั้นไว้ได้บ้าง