พ.ร.บ.ควบคุมโรคระบาดสัตว์ ฉบับล่าสุด เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ต้องรู้อะไรบ้าง

คำตอบเร็ว: พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 กำหนดให้ผู้เลี้ยงสัตว์ทุกรายต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ทันทีเมื่อสัตว์ป่วยตายผิดปกติ ห้ามเคลื่อนย้ายสัตว์หรือซากสัตว์เข้า-ออกเขตโรคระบาดโดยไม่ได้รับใบอนุญาต และต้องให้ความร่วมมือกับพนักงานเจ้าหน้าที่เมื่อมีคำสั่งกักหรือทำลายสัตว์ ผู้ฝ่าฝืนมีโทษทั้งปรับและจำคุกตามที่กฎหมายกำหนด

ช่วงที่โรคระบาดสัตว์อย่างอหิวาต์แอฟริกาในสุกร (ASF) ไข้หวัดนกในสัตว์ปีก หรือโรคลัมปี สกิน ในโค-กระบือ ยังพบเป็นระยะในหลายพื้นที่ เกษตรกรรายย่อยจำนวนมากยังไม่รู้ว่าตัวเองมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องทำอะไรบ้าง และถ้าไม่ทำจะมีความผิดแค่ไหน บทความนี้สรุปสาระสำคัญของ พระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 (ที่ใช้แทนฉบับเดิมปี 2499) ให้เข้าใจง่ายที่สุด

พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 คืออะไร

กฎหมายฉบับนี้อยู่ในความรับผิดชอบของกรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีเป้าหมายควบคุมและป้องกันการแพร่ระบาดของโรคในสัตว์เลี้ยงและสัตว์ป่าที่เลี้ยงไว้ ครอบคลุมทั้งสัตว์เศรษฐกิจ (สุกร โค กระบือ แพะ แกะ สัตว์ปีก) และสัตว์น้ำบางชนิดที่กำหนดเพิ่มเติม กฎหมายให้อำนาจสัตวแพทย์ผู้ควบคุมโรคระบาด (พนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมาย) ในการเข้าตรวจสอบฟาร์ม สั่งกักสัตว์ สั่งทำลายสัตว์ที่ติดโรคหรือสัตว์ที่มีความเสี่ยงสูง และประกาศเขตควบคุมโรคเมื่อพบการระบาด

สาระสำคัญของกฎหมายที่กระทบเกษตรกรโดยตรง

กลไกหลักที่เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ทุกขนาดฟาร์มต้องเข้าใจมี 4 เรื่อง

• ระบบแจ้งโรค — เมื่อสัตว์ในฟาร์มป่วยตายผิดปกติ (ตายเร็ว ตายพร้อมกันหลายตัว มีอาการที่ไม่เคยเจอ) เจ้าของสัตว์มีหน้าที่แจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่ (ปศุสัตว์อำเภอ/ปศุสัตว์จังหวัด หรือผ่านสายด่วนกรมปศุสัตว์) ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด ห้ามปกปิดหรือชะลอการแจ้ง
• การประกาศเขตโรคระบาดและเขตเฝ้าระวังโรคระบาด — เมื่อยืนยันพบโรค อธิบดีกรมปศุสัตว์หรือผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจประกาศเขตโรคระบาดในรัศมีที่กำหนด (มักอ้างอิงระยะรัศมีจากจุดพบโรคตามชนิดโรค) ทำให้เกิดข้อจำกัดการเคลื่อนย้ายสัตว์ในพื้นที่นั้นทันที
• อำนาจสั่งกัก ทำลายสัตว์ และเงินชดใช้ค่าเสียหาย — สัตว์ที่ติดโรคหรือสัมผัสโรคเสี่ยงสูงอาจถูกสั่งทำลายเพื่อหยุดการระบาด โดยเจ้าของมีสิทธิได้รับเงินชดใช้ตามหลักเกณฑ์ที่ทางราชการประกาศ (อัตราชดเชยเปลี่ยนแปลงได้ตามงบประมาณและระเบียบแต่ละปี ต้องตรวจสอบกับปศุสัตว์จังหวัดในพื้นที่)
• ใบอนุญาตเคลื่อนย้ายสัตว์ (แบบ ร.4 หรือเอกสารกำกับการเคลื่อนย้าย) — การนำสัตว์หรือซากสัตว์ผ่านเข้า-ออกเขตควบคุมโรคต้องขอใบอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนทุกครั้ง แม้จะเป็นการเคลื่อนย้ายในระยะสั้นก็ตาม

หน้าที่ที่เกษตรกรต้องทำตามกฎหมาย

สรุปเป็นรายการที่ต้องปฏิบัติตามจริง ไม่ใช่ทางเลือก

• แจ้งเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ทันทีเมื่อสัตว์ป่วยตายผิดปกติหรือสงสัยว่าเป็นโรคระบาด
• ไม่เคลื่อนย้ายสัตว์หรือซากสัตว์เข้า-ออกเขตโรคระบาด/เขตเฝ้าระวังโดยไม่มีใบอนุญาต
• ให้ความร่วมมือกับพนักงานเจ้าหน้าที่เมื่อเข้าตรวจฟาร์ม เก็บตัวอย่างเลือด หรือสั่งกักสัตว์
• ปฏิบัติตามคำสั่งกักโรค ฉีดวัคซีนบังคับ หรือทำลายสัตว์ตามที่เจ้าหน้าที่สั่งในเขตควบคุมโรค
• ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อโรงเรือน ยานพาหนะขนส่งสัตว์ตามมาตรการที่กำหนดในเขตเฝ้าระวัง
• เก็บหลักฐานการซื้อ-ขาย-เคลื่อนย้ายสัตว์ไว้ตรวจสอบย้อนกลับได้ (ที่มาของสัตว์ วันที่นำเข้าฟาร์ม)

ตารางสรุป: ทำได้-ทำไม่ได้ตามประเภทเขตควบคุมโรค

บทลงโทษหากฝ่าฝืน

พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์กำหนดโทษทั้งปรับและจำคุกไว้หลายอัตราตามความร้ายแรงของการกระทำผิด เช่น การเคลื่อนย้ายสัตว์เข้า-ออกเขตโรคระบาดโดยไม่ได้รับอนุญาต การปกปิดไม่แจ้งโรค การขัดขวางพนักงานเจ้าหน้าที่ปฏิบัติหน้าที่ หรือการฝ่าฝืนคำสั่งกักโรค/ทำลายสัตว์ อัตราโทษที่แท้จริงระบุไว้ในตัวบทกฎหมายและอาจมีการปรับปรุงตามฉบับแก้ไขในแต่ละช่วง จึงแนะนำให้ตรวจสอบอัตราโทษที่ใช้บังคับล่าสุดกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดหรือสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาก่อนตัดสินใจใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนย้ายสัตว์ในพื้นที่ควบคุมโรค

ข้อผิดพลาดที่เกษตรกรมักพลาด

• รอดูอาการสัตว์ป่วยหลายวันก่อนแจ้งเจ้าหน้าที่ เพราะกลัวถูกสั่งทำลายสัตว์ทั้งฝูง ทั้งที่ยิ่งแจ้งช้ายิ่งเสี่ยงโรคลามและเสียหายมากกว่า
• ซื้อ-ขายสัตว์ข้ามพื้นที่โดยไม่ตรวจสอบว่าปลายทางหรือต้นทางอยู่ในเขตเฝ้าระวัง/เขตโรคระบาดหรือไม่
• เข้าใจผิดว่าฟาร์มขนาดเล็กไม่อยู่ในข่ายบังคับของกฎหมาย ทั้งที่กฎหมายครอบคลุมผู้เลี้ยงทุกขนาด
• ไม่เก็บเอกสารแหล่งที่มาของสัตว์ที่ซื้อเข้าฟาร์ม ทำให้ตรวจสอบย้อนกลับไม่ได้เมื่อเกิดปัญหา
• ให้บุคคลภายนอก (พ่อค้าคนกลาง คนรับซื้อสัตว์) เข้า-ออกฟาร์มโดยไม่มีมาตรการฆ่าเชื้อ ทำให้เสี่ยงนำโรคเข้าฟาร์มโดยไม่รู้ตัว
• ไม่ติดตามประกาศเขตควบคุมโรคของจังหวัดตนเอง ทำให้เคลื่อนย้ายสัตว์โดยไม่รู้ว่าผิดกฎหมายไปแล้ว

สรุป

พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 วางหน้าที่หลักไว้ 3 เรื่องคือ แจ้งโรคทันทีที่พบความผิดปกติ ขออนุญาตทุกครั้งก่อนเคลื่อนย้ายสัตว์เข้า-ออกเขตควบคุม และให้ความร่วมมือกับพนักงานเจ้าหน้าที่เมื่อมีคำสั่งควบคุมโรค การไม่รู้กฎหมายไม่ใช่ข้อแก้ตัว และการแจ้งช้าหรือปกปิดมักสร้างความเสียหายมากกว่าการแจ้งตั้งแต่ต้น เกษตรกรควรติดตามประกาศเขตควบคุมโรคของจังหวัดตนเองอย่างสม่ำเสมอ และติดต่อปศุสัตว์อำเภอทันทีเมื่อไม่แน่ใจสถานะของพื้นที่ ดูสรุปข่าวกฎหมายและมาตรฐานเกษตรอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่ ข่าวกฎหมายและมาตรฐานเกษตร

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ — หน่วยงานหลักที่บังคับใช้ พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 และประกาศเขตควบคุมโรคระบาด
• 📄สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (ระบบกฎหมายไทย) — ตัวบทกฎหมาย พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 ฉบับเต็มและฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ