ข้อบังคับใหม่เรื่องบรรจุภัณฑ์อาหารสัตว์ ผู้ผลิตรายย่อยต้องปรับตัวอย่างไร

คำตอบเร็ว: อาหารสัตว์ที่ผลิตเพื่อจำหน่ายในไทยต้องมีฉลากตามที่ พ.ร.บ.ควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ. 2558 กำหนด ครบทั้งเลขทะเบียน ส่วนประกอบ วันผลิต-หมดอายุ และคำเตือน ผู้ผลิตรายย่อยที่เคยแบ่งบรรจุขายแบบไม่มีฉลองหรือฉลากไม่ครบ ต้องรีบตรวจสอบกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดก่อนเพราะกรมปศุสัตว์มีอำนาจสั่งระงับการขายและปรับได้ทันทีหากตรวจพบ

ร้านอาหารสัตว์ชุมชนและฟาร์มขนาดเล็กจำนวนมากยังผสมอาหารสัตว์เอง (เช่น อาหารไก่บ้าน อาหารหมู อาหารปลา) แล้วบรรจุถุงขายให้เพื่อนบ้านหรือฟาร์มใกล้เคียงโดยไม่รู้ว่าการกระทำนี้เข้าข่าย "ผู้ผลิตอาหารสัตว์" ตามกฎหมาย ต้องขึ้นทะเบียนและติดฉลากให้ถูกต้อง บทความนี้สรุปสาระของข้อบังคับที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน สิ่งที่ต้องแก้ไขบนฉลากจริง และช่วงเวลาที่ควรเร่งดำเนินการก่อนถูกตรวจสอบ

ข้อบังคับบรรจุภัณฑ์และฉลากอาหารสัตว์คุมอะไรบ้าง

กฎหมายหลักที่ควบคุมเรื่องนี้คือ พระราชบัญญัติควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ. 2558 (แก้ไขเพิ่มเติมจากฉบับ พ.ศ. 2525) ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของกรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กฎหมายฉบับนี้แบ่งอาหารสัตว์เป็นสองกลุ่มหลักคือ "อาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ" (เช่น อาหารสัตว์ผสมสำเร็จรูป หัวอาหาร สารเสริมอาหารสัตว์บางชนิด) ที่ต้องขอเลขทะเบียนก่อนผลิต/นำเข้า และ "อาหารสัตว์ทั่วไป" ที่เบากว่าแต่ยังต้องขึ้นทะเบียนสถานที่ผลิตและติดฉลากถูกต้อง ผู้ผลิตรายย่อยที่ผสมอาหารสัตว์แล้วแบ่งขายเป็นถุง แม้ปริมาณไม่มาก ก็เข้าข่ายต้องปฏิบัติตามเช่นกันหากมีการจำหน่ายเชิงพาณิชย์ ไม่ใช่ใช้เลี้ยงในฟาร์มตัวเองเท่านั้น

เนื่องจากรายละเอียดของประกาศกระทรวงฯ ที่ระบุรูปแบบฉลาก ขนาดตัวอักษร และข้อความบังคับ มีการปรับปรุงเป็นระยะ ให้ยึดหลักการต่อไปนี้เป็นกรอบ แล้วตรวจสอบฉบับล่าสุดกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดหรือกองควบคุมอาหารและยาสัตว์ กรมปศุสัตว์ ก่อนสั่งพิมพ์ฉลากหรือบรรจุภัณฑ์ล็อตใหม่ทุกครั้ง เพราะการใช้ฉลากเก่าที่ตกยุคเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่ทำให้ถูกยึดสินค้า

สาระสำคัญที่ต้องมีบนฉลากบรรจุภัณฑ์

ฉลากอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะและอาหารสัตว์ทั่วไปที่วางขายต้องมีข้อมูลครบตามหลักเกณฑ์ ดังนี้:

สิ่งที่ผู้ผลิตรายย่อยต้องปรับตัวจริง

• ตรวจสถานะสถานที่ผลิต: ถ้ายังไม่เคยขึ้นทะเบียนสถานที่ผลิตอาหารสัตว์กับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัด ให้ยื่นขอก่อน เพราะฉลากที่ถูกต้องต้องอ้างอิงเลขทะเบียนสถานที่นี้
• ทบทวนสูตรอาหารก่อนพิมพ์ฉลากใหม่: ถ้าเปลี่ยนวัตถุดิบ (เช่น เปลี่ยนจากรำข้าวเป็นข้าวโพดบด) ต้องปรับตัวเลขส่วนประกอบบนฉลากให้ตรงจริง ไม่ใช้ฉลากเดิมซ้ำ
• เปลี่ยนวัสดุบรรจุภัณฑ์ให้กันความชื้นสูงขึ้น: อาหารสัตว์ผสมเองที่เก็บในถุงพลาสติกบางมักขึ้นราเร็ว ควรใช้ถุงสามชั้นหรือถุงเคลือบกันชื้นโดยเฉพาะพื้นที่ชื้น/ฤดูฝน เพื่อให้วันหมดอายุที่ระบุบนฉลากตรงกับความจริง
• จัดทำบันทึกล็อตการผลิต: เก็บบันทึกวันที่ผสม วัตถุดิบที่ใช้ และปริมาณต่อล็อต เผื่อถูกตรวจสอบย้อนกลับเมื่อมีปัญหาคุณภาพ
• อบรมคนบรรจุถุงให้เข้าใจว่าห้ามใช้ฉลากเก่าซ้ำ: ปัญหาที่พบบ่อยคือพิมพ์ฉลากไว้ล่วงหน้าจำนวนมากแล้วใช้ข้ามล็อต ทำให้ข้อมูลวันผลิต/ส่วนประกอบไม่ตรงกับของจริงในถุง

กำหนดเวลาบังคับใช้และช่วงผ่อนผัน

กรมปศุสัตว์มักออกประกาศปรับปรุงรายละเอียดฉลากเป็นครั้งคราวและให้ระยะเวลาผ่อนผันสำหรับสต๊อกฉลากเก่าที่พิมพ์ไว้แล้ว แต่ระยะเวลาผ่อนผันในแต่ละประกาศไม่เท่ากันและเปลี่ยนแปลงได้ตามรอบการปรับปรุงกฎหมาย ผู้ผลิตรายย่อยจึงไม่ควรอ้างอิงตัวเลขวันที่จากบทความทั่วไปหรือคำบอกเล่าต่อกันมา ให้ตรวจสอบราชกิจจานุเบกษาหรือสอบถามสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดโดยตรงก่อนสั่งพิมพ์บรรจุภัณฑ์ล็อตใหญ่ และหากอยู่ระหว่างเปลี่ยนผ่าน ควรสั่งพิมพ์ฉลากทีละล็อตเล็ก ๆ แทนการสั่งครั้งละมาก ๆ เพื่อลดความเสี่ยงต้องทิ้งฉลากที่ตกยุคหากมีประกาศใหม่ออกมาก่อนสต๊อกฉลากหมด

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของผู้ผลิตรายย่อย

• คิดว่าขายในหมู่บ้าน/ให้เพื่อนบ้านซื้อ ไม่ใช่ "จำหน่ายเชิงพาณิชย์" จึงไม่ต้องขึ้นทะเบียน ทั้งที่ความจริงมีการซื้อขายเกิดขึ้นก็เข้าข่ายแล้ว
• ใช้ฉลากที่ก็อปปี้มาจากยี่ห้ออื่นแล้วแก้แค่ชื่อร้าน โดยไม่ตรวจว่าส่วนประกอบตรงกับสูตรที่ตัวเองผสมจริงหรือไม่
• ไม่ระบุระยะหยุดยา/สารเสริมก่อนส่งสัตว์เข้าโรงฆ่าหรือเก็บผลผลิต ทำให้ผู้ซื้อปลายทางเสี่ยงสารตกค้าง
• เก็บอาหารสัตว์ในบรรจุภัณฑ์ที่ไม่กันความชื้นจนขึ้นราก่อนวันหมดอายุที่ระบุไว้ กลายเป็นข้อมูลเท็จบนฉลากโดยไม่ตั้งใจ
• ไม่บันทึกล็อตการผลิต เมื่อถูกร้องเรียนเรื่องคุณภาพจึงตรวจสอบย้อนกลับไม่ได้ว่าปัญหาเกิดจากล็อตไหน
• รอจนใกล้ถูกตรวจแล้วค่อยไปขอเลขทะเบียน ทำให้เสียเวลาระงับการขายระหว่างรอเอกสาร

สรุป

ผู้ผลิตอาหารสัตว์รายย่อยที่แบ่งบรรจุขายต้องปฏิบัติตาม พ.ร.บ.ควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ. 2558 ทั้งเรื่องเลขทะเบียนสถานที่ผลิต ข้อมูลบนฉลาก และบรรจุภัณฑ์ที่กันความชื้นให้สอดคล้องกับวันหมดอายุที่ระบุจริง สิ่งสำคัญที่สุดคือตรวจสอบรายละเอียดและกำหนดเวลาผ่อนผันล่าสุดกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดก่อนสั่งพิมพ์บรรจุภัณฑ์ล็อตใหญ่ทุกครั้ง เพราะรายละเอียดของประกาศเปลี่ยนแปลงได้ตามรอบการปรับปรุงกฎหมาย

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ — พ.ร.บ.ควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ. 2558 และประกาศที่เกี่ยวข้องกับการขึ้นทะเบียนและฉลากอาหารสัตว์
• 📄สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) — มาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพและความปลอดภัยของอาหารสัตว์

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ

ดูข่าวกฎหมายและมาตรฐานเกษตรอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่ ข่าว กฎหมาย มาตรฐานเกษตร