คำตอบเร็ว: ปลูกถั่วเหลืองได้ 3 ช่วงคือต้นฝน ปลายฝน หรือแล้งหลังนา คลุกเมล็ดด้วยเชื้อไรโซเบียมก่อนปลูกเพื่อลดปุ๋ยไนโตรเจน ใส่ปุ๋ยรองพื้นสูตรฟอสฟอรัสสูง ดูแลน้ำให้เพียงพอช่วงออกดอกติดฝัก เก็บเกี่ยวที่อายุ 85-100 วันเมื่อใบเหลืองร่วง 95% และฝักแห้งสีน้ำตาล
เกษตรกรที่ปลูกถั่วเหลืองมือใหม่มักลืมคลุกเชื้อไรโซเบียมทำให้ต้นเหลืองแคระเพราะขาดไนโตรเจน หรือปล่อยขาดน้ำช่วงออกดอกจนฝักลีบ ปฏิทินนี้ช่วยจับจังหวะดูแลให้ตรงช่วงวิกฤตของพืช
ทำไมต้องวางแผนปฏิทินปลูกถั่วเหลือง
ถั่วเหลืองมีช่วงวิกฤตชัดเจนคือช่วงออกดอกติดฝักที่ต้องการน้ำสม่ำเสมอ หากปลูกผิดจังหวะจนช่วงนี้ตรงกับฝนทิ้งช่วงหรือฝนตกหนักเกินไป ผลผลิตจะลดลงอย่างมาก การเลือกช่วงปลูกที่เหมาะกับพื้นที่จึงสำคัญกว่าพืชไร่หลายชนิด
เตรียมดินและเมล็ดพันธุ์ก่อนปลูก
ไถพรวนดินให้ร่วนระบายน้ำดี ถั่วเหลืองชอบดิน pH 5.5-7.0 ก่อนปลูกควรคลุกเมล็ดด้วยเชื้อไรโซเบียมสายพันธุ์เฉพาะถั่วเหลืองในที่ร่มก่อนหยอดทันที เพราะเชื้อจะตายเมื่อโดนแดดจัด การคลุกเชื้อช่วยให้รากสร้างปมตรึงไนโตรเจนได้ดี ลดต้นทุนปุ๋ยไนโตรเจนลงได้มาก
ช่วงเวลาปลูกที่เหมาะสม
ปลูกได้ 3 ช่วงคือต้นฝนพฤษภาคม ปลายฝนกรกฎาคม-สิงหาคม และแล้งหลังนาธันวาคม-มกราคมอาศัยความชื้นในดินนาที่เหลือ ระยะปลูกแถวห่าง 50 ซม. ระยะต้น 20 ซม. หยอดหลุมละ 3-4 เมล็ดลึก 3-5 ซม.
ตารางปฏิทินงานรายเดือน
| สัปดาห์ | งานหลัก | รายละเอียด |
|---|---|---|
| สัปดาห์ที่ 0 | เตรียมดิน + ปลูก | คลุกเชื้อไรโซเบียม หยอดเมล็ดตามระยะ |
| สัปดาห์ที่ 2-3 | ใส่ปุ๋ยรองพื้น | สูตร 12-24-12 อัตรา 25-30 กก./ไร่ |
| สัปดาห์ที่ 4-5 | กำจัดวัชพืช | พรวนดินกลบโคน กำจัดวัชพืชแข่งอาหาร |
| สัปดาห์ที่ 6-9 | ออกดอกติดฝัก | ให้น้ำสม่ำเสมอ ตรวจโรคราสนิมใต้ใบ |
| สัปดาห์ที่ 12-14 | เก็บเกี่ยว | เมื่อใบเหลืองร่วง 95% ฝักแห้งสีน้ำตาล |
ช่วงใส่ปุ๋ย
ใส่ปุ๋ยรองพื้นสูตรฟอสฟอรัสสูงเช่น 12-24-12 อัตรา 25-30 กก.ต่อไร่ตอนปลูกหรือหลังปลูก 2 สัปดาห์ ไม่จำเป็นต้องใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเพราะเชื้อไรโซเบียมช่วยตรึงไนโตรเจนให้แล้ว การใส่ไนโตรเจนมากเกินจะทำให้ต้นใบดกแต่ฝักน้อยลง
ช่วงให้น้ำ
ช่วงวิกฤตที่สุดคือช่วงออกดอกและติดฝักประมาณสัปดาห์ที่ 6-9 หากฝนทิ้งช่วงตอนนี้ควรให้น้ำเสริมทันทีเพราะจะกระทบผลผลิตโดยตรง ส่วนช่วงต้นกล้าและช่วงใกล้เก็บเกี่ยวต้องการน้ำน้อยกว่า
ช่วงป้องกันโรคและแมลง
โรคราสนิมพบบ่อยในช่วงฝนชุก อาการเป็นจุดสีน้ำตาลแดงใต้ใบ ป้องกันด้วยระยะปลูกที่โปร่งให้อากาศถ่ายเท ส่วนแมลงศัตรูสำคัญคือหนอนเจาะฝักและเพลี้ยอ่อน ควรสำรวจแปลงทุกสัปดาห์ช่วงออกดอกถึงติดฝัก
ช่วงเก็บเกี่ยว
เก็บเกี่ยวที่อายุ 85-100 วัน สังเกตจากใบเหลืองร่วงประมาณ 95% และฝักเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแห้งกรอบ เก็บเกี่ยวช้าเกินไปฝักจะแตกเมล็ดร่วงหล่นเสียหาย ควรเก็บเกี่ยวในช่วงเช้าที่อากาศไม่ร้อนจัดเพื่อลดการแตกฝัก
ประเมินต้นทุนและผลตอบแทนเบื้องต้น
ต้นทุนปลูกถั่วเหลืองต่อไร่อยู่ที่ประมาณ 2,500-4,000 บาท ส่วนใหญ่เป็นค่าเมล็ดพันธุ์ เชื้อไรโซเบียม และค่าแรงเก็บเกี่ยว เนื่องจากช่วยตรึงไนโตรเจนในดินได้เอง จึงมักใช้เป็นพืชหมุนเวียนก่อนปลูกข้าวหรือพืชไร่อื่นเพื่อปรับปรุงดินไปพร้อมกับสร้างรายได้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ไม่คลุกเชื้อไรโซเบียมก่อนปลูกทำให้ต้นเหลืองแคระขาดไนโตรเจน
- คลุกเชื้อแล้วตากแดดนานเกินไปจนเชื้อตายก่อนปลูก
- ปล่อยขาดน้ำช่วงออกดอกติดฝักซึ่งเป็นช่วงวิกฤตที่สุด
- ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินจนต้นใบดกแต่ติดฝักน้อย
- ปล่อยวัชพืชขึ้นแข่งอาหารช่วงต้นกล้า
- เก็บเกี่ยวช้าเกินไปจนฝักแตกเมล็ดร่วงหล่น
สรุป
ปฏิทินปลูกถั่วเหลืองที่ดีต้องเริ่มจากคลุกเชื้อไรโซเบียมก่อนปลูกเพื่อลดต้นทุนปุ๋ย เลือกช่วงปลูกที่เหมาะกับพื้นที่ ดูแลน้ำให้เพียงพอในช่วงออกดอกติดฝักซึ่งเป็นช่วงวิกฤต และเก็บเกี่ยวให้ทันจังหวะก่อนฝักแตก จะช่วยให้ได้ผลผลิตเต็มศักยภาพ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร — พันธุ์ถั่วเหลืองแนะนำและการใช้เชื้อไรโซเบียม
- กรมส่งเสริมการเกษตร — ปฏิทินการเพาะปลูกถั่วเหลืองตามฤดูกาล
ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ
คำถามที่พบบ่อย
ปลูกถั่วเหลืองได้กี่ช่วงในหนึ่งปี
ปลูกได้ 3 ช่วงคือต้นฝนพฤษภาคม ปลายฝนกรกฎาคม-สิงหาคม และแล้งหลังนาธันวาคม-มกราคมอาศัยความชื้นในดินนา
ทำไมต้องคลุกเมล็ดด้วยเชื้อไรโซเบียมก่อนปลูก
เชื้อไรโซเบียมช่วยตรึงไนโตรเจนจากอากาศให้รากถั่วเหลือง ลดการพึ่งพาปุ๋ยไนโตรเจนและช่วยให้ต้นแข็งแรงตั้งแต่ต้น
ถั่วเหลืองเก็บเกี่ยวตอนไหน
อายุประมาณ 85-100 วัน สังเกตจากใบเหลืองร่วง 95% และฝักเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแห้ง
ถั่วเหลืองต้องการน้ำมากช่วงไหนที่สุด
ช่วงออกดอกและติดฝักเป็นช่วงที่อ่อนไหวต่อการขาดน้ำที่สุด หากฝนทิ้งช่วงตอนนี้ผลผลิตจะลดลงมาก
ป้องกันโรคราสนิมในถั่วเหลืองอย่างไร
ปลูกให้ระยะห่างพอเหมาะให้อากาศถ่ายเทดี หมั่นสำรวจใต้ใบช่วงฝนชุก และพ่นสารป้องกันตามคำแนะนำเมื่อพบจุดสนิมสีน้ำตาลแดงใต้ใบ