ทุเรียนปลูกระยะเท่าไหร่ 1 ไร่ได้กี่ต้น

คำตอบเร็ว: ระยะปลูกทุเรียนที่ใช้กันจริงคือ 8 × 8 เมตร ได้ 25 ต้นต่อไร่ และ 10 × 10 เมตร ได้ 16 ต้นต่อไร่ ส่วน 9 × 9 เมตรอยู่ตรงกลางที่ราว 19 ต้นต่อไร่ สวนใหม่ในภาคตะวันออกและภาคใต้ส่วนใหญ่เลือก 8 × 8 เมตรเพื่อให้มีรายได้เร็วในช่วง 5-8 ปีแรก แล้ววางแผนสางต้นออกครึ่งหนึ่งเมื่อทรงพุ่มเริ่มชนกันราวปีที่ 10-12 ถ้าไม่ตั้งใจจะสางต้นทีหลัง ควรเริ่มที่ 10 × 10 เมตรไปเลย

คำถาม "ทุเรียน 1 ไร่ปลูกได้กี่ต้น" ฟังดูเหมือนคำถามเลขคณิต แต่จริง ๆ เป็นการตัดสินใจระยะยาว 20 ปี เพราะทุเรียนเป็นไม้ผลทรงพุ่มใหญ่ที่เส้นผ่านศูนย์กลางพุ่มเมื่อโตเต็มที่อาจถึง 8-10 เมตร การเลือกระยะปลูกจึงเท่ากับการเลือกว่าจะเอารายได้เร็วในช่วงต้น หรือเอาความยั่งยืนของทรงพุ่มและการเข้าพ่นยาในช่วงที่ต้นโตเต็มวัย

ระยะปลูกกับจำนวนต้นต่อไร่

วิธีคิดตรงไปตรงมา 1 ไร่เท่ากับ 1,600 ตารางเมตร เอา 1,600 หารด้วยพื้นที่ที่ต้นหนึ่งต้นครอบครอง (ระยะแถว × ระยะต้น เป็นเมตร) ก็ได้จำนวนต้นต่อไร่

ถ้าปลูกแบบสามเหลี่ยมด้านเท่าแทนสี่เหลี่ยมจัตุรัส จะได้จำนวนต้นมากขึ้นราว 15% ที่ระยะห่างระหว่างต้นเท่ากัน แต่การวางแถวจะซับซ้อนขึ้นและรถเข้ายากกว่า สวนทุเรียนไทยส่วนใหญ่จึงยังนิยมวางแบบสี่เหลี่ยมเพราะจัดการง่ายกว่า

ปลูกถี่กับปลูกห่าง แลกอะไรกับอะไร

สิ่งที่ได้จากการปลูกถี่

• รายได้เข้าเร็วกว่าในช่วงปีที่ 5-8 เพราะมีจำนวนต้นต่อไร่มากกว่า ซึ่งสำคัญมากสำหรับคนที่กู้ทุนมาลงสวนและต้องผ่อนชำระ
• ทรงพุ่มคลุมดินเร็ว ลดวัชพืชและลดการชะล้างหน้าดินในช่วงต้นเล็ก
• กระจายความเสี่ยงต้นตายได้ดีกว่า ถ้าต้นหนึ่งเป็นโรครากเน่าและตาย ยังมีต้นข้างเคียงเติมพื้นที่

สิ่งที่เสียเมื่อต้นโต

• แสงลงไม่ถึงกิ่งล่าง เมื่อพุ่มชนกัน กิ่งล่างจะโทรมและตายไป ผลจะออกเฉพาะยอดบน ซึ่งเก็บเกี่ยวยากและเสี่ยงร่วงเสียหาย
• ความชื้นสะสมในทรงพุ่ม ใบแห้งช้าหลังฝน เป็นเงื่อนไขที่เหมาะกับโรคใบติดและโรครากเน่าโคนเน่าจากเชื้อไฟทอปธอรา ซึ่งเป็นปัญหาอันดับหนึ่งของสวนทุเรียนไทย
• พ่นยาไม่ทั่วถึง ละอองยาจากเครื่องพ่นแรงดันสูงจะถูกใบชั้นนอกดักไว้หมด ส่วนกลางพุ่มที่เพลี้ยไก่แจ้และไรแดงอาศัยอยู่กลับไม่โดนยา ทำให้ต้องพ่นซ้ำถี่ขึ้นและต้นทุนสารเพิ่ม
• รถเข้าไม่ได้ เมื่อกิ่งยื่นออกมาเหนือทางรถ การขนปุ๋ยและขนทุเรียนจะต้องเปลี่ยนไปใช้แรงคนซึ่งแพงกว่าและช้ากว่า

ทางออกที่สวนมืออาชีพใช้กันคือปลูก 8 × 8 เมตรแล้ววางแผนไว้ตั้งแต่วันแรกว่าจะสางต้นแบบสลับฟันปลา คือเอาต้นออกหนึ่งต้นเว้นหนึ่งต้นเป็นลายหมากรุก ซึ่งจะเหลือต้นราว 12-13 ต้นต่อไร่ และระยะระหว่างต้นที่เหลือจะกลายเป็นราว 11 เมตรในแนวทแยง ทำให้กลับมามีพื้นที่พอให้ทรงพุ่มโตต่ออีก 10 ปี

สิ่งที่ยากคือด้านจิตใจ ไม่ใช่ด้านเทคนิค เพราะการตัดต้นที่ให้ผลอยู่ทิ้งเป็นเรื่องที่เจ้าของสวนส่วนใหญ่ทำใจไม่ได้ จึงมักผัดไปเรื่อย ๆ จนสวนทึบและผลผลิตตกทั้งแปลง วิธีลดความเจ็บปวดคือทยอยตัดกิ่งด้านที่ชนกันของต้นที่ตั้งใจจะเอาออกก่อน 2-3 ปี ให้มันค่อย ๆ ลดบทบาทลง แล้วค่อยตัดทิ้ง

ระยะที่เหมาะกับทรงพุ่มและเครื่องพ่นยา

เรื่องนี้ต้องคิดจากเครื่องมือที่สวนใช้จริง ไม่ใช่จากตำรา

• ใช้เครื่องพ่นแรงดันสูงลากสายเดิน ต้องการทางเดินกว้างอย่างน้อย 2-2.5 เมตรระหว่างขอบพุ่ม ระยะแถว 8 เมตรจะเหลือทางเดินพอใช้จนต้นอายุราว 10 ปี หลังจากนั้นเริ่มลำบาก
• ใช้รถพ่นยาแบบติดท้ายรถไถ ต้องการช่องกว้างกว่า ราว 3-3.5 เมตร ถ้าวางแผนใช้รถตลอดอายุสวน ควรใช้ระยะแถว 10 เมตรขึ้นไป หรือใช้ 8 × 10 เมตรโดยให้ด้าน 10 เมตรเป็นแนวที่รถวิ่ง
• ใช้โดรนพ่น ช่วยเรื่องพ่นยอดสูงได้มาก แต่ไม่ช่วยเรื่องละอองยาเข้าถึงกลางพุ่มและใต้ใบ ซึ่งเป็นจุดที่ไรแดงและเพลี้ยอยู่ สวนที่ใช้โดรนยังต้องเสริมการพ่นจากพื้นในบางรอบ ระยะปลูกที่แน่นเกินจึงไม่ได้แก้ด้วยโดรน
• ทิศทางแถว ถ้าพื้นที่ราบ ให้วางแถวแนวเหนือ-ใต้เพื่อให้แสงเข้าสองข้างพุ่มสม่ำเสมอตลอดวัน ถ้าพื้นที่ลาดชัน ให้วางแถวตามแนวระดับเพื่อลดการชะล้างหน้าดินและให้รถวิ่งปลอดภัย

อีกเรื่องที่คนมักลืมคือการยกโคกหรือยกร่อง ในจันทบุรี ระยอง และพื้นที่ภาคใต้ที่ฝนชุก สวนทุเรียนนิยมยกโคกปลูกสูงราว 50-80 เซนติเมตร กว้าง 2-3 เมตร เพื่อกันน้ำขังที่โคนต้นซึ่งเป็นเงื่อนไขให้เชื้อรากเน่าเข้าทำลาย การยกโคกทำให้พื้นที่ใช้งานจริงระหว่างแถวแคบลงกว่าที่วัดบนกระดาษ ควรเผื่อไว้ตอนวางผัง อ่านเรื่องการจัดการดินและน้ำเพิ่มเติมได้ที่ ดิน น้ำ ปุ๋ย

ขั้นตอนวางผังแปลงก่อนลงต้น

1. สำรวจทิศทางน้ำไหลในแปลงช่วงฝนตกหนัก แล้วกำหนดแนวร่องระบายน้ำก่อนกำหนดแนวแถวต้น
2. เลือกระยะปลูกตามแผนระยะยาว ถ้าจะสางต้นให้เลือก 8 × 8 เมตร ถ้าไม่สางให้เลือก 10 × 10 เมตร และจดแผนนี้ไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
3. ปักหลักวางแถวด้วยเชือกและวัดจริงทุกต้น อย่าใช้วิธีกะสายตา ความคลาดเคลื่อน 50 เซนติเมตรต่อต้นจะสะสมจนแถวเบี้ยวและรถเข้าไม่ได้ในอีก 10 ปี
4. ขุดหลุมขนาดราว 50 × 50 × 50 เซนติเมตร รองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอกเก่าที่ย่อยสลายดีแล้วผสมกับดินชั้นบน ห้ามใช้มูลสดเพราะความร้อนจากการย่อยสลายจะทำลายราก
5. ปลูกให้รอยต่อของกิ่งทาบหรือกิ่งเสียบอยู่เหนือระดับดิน และอย่ากลบโคนสูงกว่าระดับเดิมในถุงชำ การกลบโคนลึกคือสาเหตุยอดฮิตของโรคโคนเน่าในสวนใหม่
6. ปลูกกล้วยเป็นพืชบังร่มระหว่างแถวในช่วง 1-3 ปีแรก ทุเรียนเล็กไม่ชอบแดดจัดตรง ๆ กล้วยช่วยพรางแสงและสร้างรายได้ระหว่างรอ แต่ต้องทยอยตัดออกเมื่อทุเรียนเริ่มแผ่พุ่ม ไม่งั้นจะกลายเป็นตัวแย่งน้ำ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ปลูก 6 × 6 หรือ 8 × 8 เมตรโดยไม่มีแผนสางต้น แล้วปล่อยจนพุ่มชนกัน ผลผลิตต่อไร่ตกลงตั้งแต่ปีที่ 12 เป็นต้นไป
• วัดระยะจากขอบพุ่มแทนที่จะวัดจากกึ่งกลางต้นถึงกึ่งกลางต้น ทำให้ระยะจริงสั้นกว่าที่ตั้งใจ
• วางแถวโดยไม่เผื่อความกว้างของโคกปลูก ทำให้ทางรถแคบกว่าแผนตั้งแต่ปีแรก
• ปลูกชิดขอบแปลงเกินไปจนกิ่งยื่นออกนอกแนวเขต เกิดปัญหากับที่ดินข้างเคียงและตัดแต่งลำบาก
• เลือกระยะห่างตามพันธุ์ที่คนอื่นปลูก ทั้งที่พันธุ์ทรงพุ่มต่างกัน เช่น พันธุ์ที่แตกกิ่งกว้างต้องการระยะมากกว่าพันธุ์ทรงพุ่มตั้ง
• ไม่จดผังแปลงและหมายเลขต้นไว้ ทำให้ตามประวัติการใส่ปุ๋ยและการเป็นโรคของแต่ละต้นไม่ได้เมื่อสวนโตขึ้น

ใครกำลังประเมินว่าระยะปลูกที่เลือกจะให้ผลผลิตเท่าไหร่ ลองอ่านวิธีคำนวณตันต่อไร่ในหมวด ปลูกพืช ควบคู่กัน และดูโครงสร้างต้นทุนของสวนไม้ผลได้ที่ ต้นทุนและกำไร

สรุป

ระยะปลูกทุเรียนที่ใช้จริงคือ 8 × 8 เมตรได้ 25 ต้นต่อไร่ 9 × 9 เมตรได้ราว 19 ต้น และ 10 × 10 เมตรได้ 16 ต้น การเลือกไม่ได้ขึ้นกับว่าอยากได้ต้นเยอะแค่ไหน แต่ขึ้นกับว่าจะสางต้นในอนาคตหรือไม่ และสวนใช้เครื่องพ่นยาแบบไหน

ถ้าต้องการรายได้เร็วและยอมตัดต้นทิ้งได้จริงเมื่อถึงเวลา ให้เลือก 8 × 8 เมตรพร้อมเขียนแผนสางต้นไว้ตั้งแต่วันปลูก ถ้ารู้ตัวว่าจะตัดต้นที่ให้ผลอยู่ไม่ลง ให้เริ่มที่ 10 × 10 เมตรตั้งแต่แรกแล้วใช้พืชแซมอายุสั้นเติมรายได้ช่วงรอ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร — คำแนะนำการปลูกและจัดการสวนทุเรียน ระยะปลูก การยกโคก และการจัดการโรครากเน่าโคนเน่า
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — แนวทางการวางผังแปลงไม้ผลและการจัดการทรงพุ่มตามช่วงอายุต้น
• 📄กรมพัฒนาที่ดิน — การเตรียมพื้นที่ การยกร่องและการระบายน้ำสำหรับไม้ผลในพื้นที่ฝนชุก
• 📄สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) — ต้นทุนการผลิตและผลผลิตต่อไร่ของทุเรียนตามช่วงอายุสวนในแต่ละปี

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ