ปลูกไม้กฤษณาต้องรอกี่ปี ทำให้เกิดแก่นได้อย่างไร และขายกับใคร

คำตอบเร็ว: ไม่มีตัวเลขปีมาตรฐานที่หน่วยงานรัฐประกาศ งานวิจัยในไทยทำแผลชักนำให้เกิดแก่นกับต้นอายุ 12-20 ปี แล้วรออีก 8-16 เดือนจึงได้เนื้อไม้ที่มีแก่นราว 10-32% ของน้ำหนัก ต้นอายุน้อยเกินไปเสี่ยงตาย และผลสำเร็จไม่สม่ำเสมอ เรื่องการขาย กฤษณาอยู่ในบัญชีที่ 2 ของไซเตส การส่งออกต้องมีใบอนุญาตจากกรมวิชาการเกษตร ส่วนการขายในประเทศส่วนใหญ่ขายให้พ่อค้าไม้หอมและโรงกลั่นน้ำมัน (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

กฤษณาเป็นไม้หอมที่ได้ยินชื่อบ่อยในวงสวนป่า เพราะมีคนเล่าว่าแก่นกฤษณาราคาสูงมาก แต่สิ่งที่เล่ากันมักขาดสองเรื่อง เรื่องแรกคือต้นกฤษณาไม่ได้สร้างแก่นหอมเองทุกต้น แก่นเกิดจากต้นตอบสนองต่อบาดแผล เรื่องที่สองคือการขายเนื้อไม้และน้ำมันมีกฎหมายหลายฉบับเกี่ยวข้อง บทความนี้จะตอบสามคำถามตามลำดับ คือต้องรอกี่ปี ทำให้เกิดแก่นได้อย่างไร และขายกับใคร โดยใช้ข้อมูลจากกรมป่าไม้ กรมวิชาการเกษตร และงานวิจัยที่ตีพิมพ์เท่านั้น

รู้จักกฤษณาในไทยก่อนปลูก

เอกสารเผยแพร่ของกรมป่าไม้ระบุว่าไทยมีกฤษณา 5 ชนิด ได้แก่ Aquilaria crassna, A. malaccensis, A. subintegra, A. hirta และ A. rugosa แต่ชนิดที่ให้แก่นหอมมีเพียงสองชนิดแรก ถ้าซื้อกล้ามาปลูกโดยไม่รู้ชนิด อาจได้ต้นที่โตได้แต่ไม่ให้แก่นเลย ควรซื้อจากแหล่งที่บอกชื่อวิทยาศาสตร์ได้ชัด

ข้อแนะนำการปลูกจากเอกสารเดียวกัน

• ขยายพันธุ์ส่วนใหญ่ด้วยเมล็ด ผลแก่ราวเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน และเมล็ดเสื่อมความงอกเร็ว ต้องเพาะทันที
• ใช้กล้าอายุ 10-12 เดือน สูงไม่น้อยกว่า 50 เซนติเมตร
• พื้นที่ควรมีฝนตกไม่น้อยกว่า 5 เดือนต่อปี หลีกเลี่ยงดินทรายจัด ดินลูกรัง และที่แห้งแล้ง
• ระยะปลูกแบบแปลงเดี่ยว 2x4 เมตร หรือปลูกแซมในสวนยางและสวนผลไม้

คนที่มีสวนผลไม้อยู่แล้วมักเลือกปลูกแซม เพราะระหว่างรอหลายปีจะยังมีรายได้จากพืชหลัก ถ้ากำลังวางแผนแบบนี้ อ่านการจัดชั้นเรือนยอดได้ที่ วนเกษตร 5 ชั้นเรือนยอด และ จัดสวนป่า 5 ระดับแบบเกษตรทฤษฎีใหม่ ส่วนการวางปฏิทินงานไม้ยืนต้นกับพืชแซม ดูได้ที่ ปฏิทินปลูกไม้ยืนต้นแซมพืชอื่น

ต้องรอกี่ปี: สิ่งที่งานวิจัยในไทยพบ

คำถามนี้ไม่มีตัวเลขเดียวที่ถูกต้อง เพราะเวลาที่ใช้แบ่งเป็นสองช่วง ช่วงแรกคือรอให้ต้นโตพอจะทำแผลได้ ช่วงที่สองคือรอให้แก่นสะสมหลังทำแผล งานวิจัยที่เปิดอ่านได้ให้ข้อมูลดังตาราง

อ่านจากตารางแล้วสรุปได้ว่า ต้นอายุน้อยมากเสี่ยงตาย ต้นอายุมากก็ไม่ได้แปลว่าได้แก่นมากขึ้น และชนิดของต้นมีผล ข้อสังเกตจากงานที่ตราดอีกข้อคือ วิธีที่ทิ้งไว้นานถึง 43 เดือนได้แก่นเพียงประมาณ 12% น้อยกว่าวิธีที่ใช้ 16 เดือน การปล่อยต้นไว้นานหลังทำแผลจึงไม่ได้ช่วยเสมอไป

ถ้าต้องตอบคนที่ถามว่าปลูกวันนี้อีกกี่ปีได้เงิน คำตอบที่ตรงที่สุดตามข้อมูลคือ ควรวางแผนแบบไม้ยืนต้นระยะยาวเกิน 10 ปี และต้องยอมรับว่าบางต้นอาจไม่ให้แก่นที่ขายได้เลย

ทำให้เกิดแก่นได้อย่างไร

เอกสารกรมป่าไม้อธิบายว่าแก่นกฤษณาเกิดจากการที่ต้นสร้างสารมาสมานแผล วิธีชักนำที่เคยใช้กันมีหลายแบบ เช่น เจาะรู ตอกตะปู ใส่สารเคมี อาศัยหนอนเจาะลำต้น หรือใส่เชื้อรา ผลสำเร็จขึ้นกับอายุต้น สายพันธุ์ และขนาดต้น

วิธีที่ให้ผลดีที่สุดในงานวิจัยที่ตราด มีลักษณะดังนี้

1. ใช้ไม้ไผ่เหลาขนาดประมาณ 0.8-1 เซนติเมตร ยาวราว 20 เซนติเมตร เคลือบสารกระตุ้น
2. เจาะลำต้นแล้วเสียบไม้ไผ่เข้าไป ทิ้งไว้ประมาณ 1 ปี
3. ทำการกระตุ้นซ้ำ แล้วทิ้งไว้อีกราว 4 เดือน รวมประมาณ 16 เดือน
4. ตัดและคัดแยกเนื้อไม้ที่มีแก่นออกจากเนื้อไม้ขาว

ข้อสำคัญที่ต้องรู้คือ สารกระตุ้นที่เกษตรกรใช้ในงานวิจัยนี้เป็นสูตรลับทั้งหมด ผู้วิจัยไม่ได้เปิดเผยส่วนผสม และเขียนไว้ว่าข้อมูลเรื่องการชักนำที่เชื่อถือได้ยังมีน้อย ส่วนงานของกรมป่าไม้ใช้วิธีเจาะรูราว 20 รูต่อต้นแล้วใส่สารเคมี ซึ่งได้ผลบางแปลงและล้มเหลวในหลายแปลงตามตารางข้างบน บทความนี้จึงไม่ระบุชื่อหรือสูตรสารใด ๆ ถ้าจะทดลอง ให้ปรึกษาสำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้ ก่อน

เรื่องที่เกษตรกรเจอจริงในแปลงคือ ต้นที่เจาะหลายรูจะอ่อนแอ ลมแรงหักง่าย และแผลเป็นทางให้ปลวกหรือเชื้อผุเข้า งานที่เขาสอยดาวเห็นชัดว่าลำต้นผุเป็นโพรงหลัง 3 ปี การทำแผลจึงควรเริ่มกับต้นจำนวนน้อยก่อน แล้วดูผลก่อนทำทั้งแปลง

ระวังการถูกหลอกขายหัวเชื้อ

ยังไม่พบหน่วยงานรัฐที่ออกประกาศเรื่องการหลอกขายหัวเชื้อกฤษณาโดยตรง แต่ข้อมูลที่มีพอให้ระวังได้ ข้อแรก งานวิจัยระบุว่าสูตรสารกระตุ้นเป็นสูตรลับและข้อมูลที่เชื่อถือได้มีน้อย ข้อสอง ผลจากแปลงของกรมป่าไม้แกว่งมาก ตั้งแต่ได้แก่นบางส่วนจนถึงต้นตาย ข้อสาม ข่าวไทยพีบีเอสปี 2564 อ้างคำของประธานชมรมวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกกฤษณาว่า ผู้ปลูกรุ่นแรกหลายรายทำแผลแล้วไม่ได้แก่น และผู้ปลูกควรผ่านการอบรมก่อน

ก่อนจ่ายเงินซื้อหัวเชื้อหรือจ้างทีมมาเจาะต้น ให้ถามคำถามเหล่านี้

• มีผลทดลองที่ตีพิมพ์หรือรายงานจากหน่วยงานรัฐหรือมหาวิทยาลัยหรือไม่ ขอชื่อเอกสารมาตรวจ
• มีแปลงจริงที่ทำแล้วให้ไปดู พร้อมบอกอายุต้นและเวลาที่ทำแผลได้หรือไม่
• ถ้าต้นตายหรือไม่เกิดแก่น ผู้ขายรับผิดชอบอย่างไร เขียนเป็นสัญญาได้ไหม
• สารที่ใช้คืออะไร มีทะเบียนหรือข้อมูลความปลอดภัยหรือไม่

ถ้าคำตอบส่วนใหญ่คือไม่มี ให้ชะลอไว้ก่อน ต้นที่รอมาสิบปีเสียได้ในครั้งเดียว

ขายกับใคร และกฎหมายที่ต้องรู้

ขายในประเทศ: ผู้ซื้อหลักคือพ่อค้าไม้หอมและผู้กลั่นน้ำมัน งานวิจัยที่ตราดบันทึกว่าการกลั่นได้น้ำมันประมาณ 0.062 โตลา หรือราว 0.7 กรัมต่อไม้ 1 กิโลกรัม และพ่อค้ารับซื้อน้ำมันโตลาละ 4,200-4,500 บาท ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลช่วงปี 2558 ที่ใช้ในงานวิจัย ไม่ใช่ราคาปัจจุบัน ส่วนราคาเกรดเนื้อไม้ในเอกสารกรมป่าไม้ไม่ได้ระบุปี บทความนี้จึงไม่นำมาใช้ ณ ต.ค. 2569 ยังไม่พบราคากลางที่หน่วยงานรัฐประกาศ ให้ถามผู้ซื้อหลายรายและขอใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษร

สถานะตาม พ.ร.บ.ป่าไม้: เอกสารกรมป่าไม้ระบุว่ากฤษณาไม่ใช่ไม้หวงห้าม แต่เนื้อไม้และแก่นกฤษณาเป็นของป่าหวงห้ามเมื่ออยู่ในเขตป่า การเก็บหาในป่าต้องได้รับอนุญาต สำหรับที่ดินที่มีกรรมสิทธิ์ พ.ร.บ.ป่าไม้ (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2562 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 16 เมษายน 2562 กำหนดให้ไม้ที่ขึ้นในที่ดินที่มีกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองไม่เป็นไม้หวงห้าม และเจ้าของสามารถขอหนังสือรับรองไม้จากกรมป่าไม้ได้ตามความสมัครใจ ถ้าจะนำไปค้าหรือส่งออกอาจมีค่าธรรมเนียม เอกสารกรมป่าไม้ยังเตือนว่าไม้อาจถูกตรวจยึดเพื่อพิสูจน์ที่มา จึงควรติดต่อเจ้าหน้าที่ป่าไม้ในพื้นที่ก่อนตัดและขนย้าย เรื่องการขึ้นทะเบียนไม้เศรษฐกิจอ่านเพิ่มได้ที่ ขึ้นทะเบียนสวนป่าไม้สักและไม้เศรษฐกิจ

ส่งออก: กฤษณาทุกชนิดในสกุล Aquilaria อยู่ในบัญชีที่ 2 ของอนุสัญญาไซเตส คู่มือไซเตสของกรมวิชาการเกษตรอธิบายตามพระราชบัญญัติพันธุ์พืช พ.ศ. 2518 ที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 ดังนี้

• การนำเข้า ส่งออก หรือนำผ่าน ต้องได้รับใบอนุญาตจากอธิบดีกรมวิชาการเกษตร ตามมาตรา 29 ตรี
• ผู้ที่ขยายพันธุ์เทียมเพื่อการค้าต้องขึ้นทะเบียนสถานที่ ตามมาตรา 29 จัตวา
• สิ่งที่ควบคุม เช่น น้ำมัน ท่อนไม้ เนื้อไม้ ชิ้นไม้ งานแกะสลัก ลูกประคำ ราก กล้าและต้น และขี้เลื่อยที่ยังไม่ผ่านการสกัด
• สิ่งที่ได้รับยกเว้น เช่น เมล็ด เรณู ต้นอ่อนจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในภาชนะปลอดเชื้อ ผล ใบ ขี้เลื่อยที่สกัดแล้วและสิ่งที่อัดขึ้นรูปจากขี้เลื่อยนั้น และผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่บรรจุหีบห่อพร้อมขายปลีก

บทลงโทษอยู่ในมาตรา 61 ทวิ ของกฎหมายเดียวกัน ผู้เขียนไม่ได้ตรวจตัวเลขโทษล่าสุด จึงไม่ระบุในที่นี้ ให้สอบถามกลุ่มวิจัยอนุสัญญาไซเตสด้านพืช สำนักคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร โทร 0-2940-5687 ข่าวไทยพีบีเอสปี 2564 อ้างผู้ประกอบการว่าตลาดส่งออกหลักอยู่ที่ยุโรปและตะวันออกกลาง และสวนที่จะส่งออกต้องขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร ข้อมูลส่วนนี้เป็นคำบอกเล่าของผู้ประกอบการ ควรตรวจกับกรมวิชาการเกษตรอีกครั้ง

ถ้าจะขายผลผลิตที่หน้าสวนหรือขายตรงให้ผู้บริโภค เช่น น้ำมันบรรจุขวดเล็ก ให้ศึกษาวิธีตั้งราคาและเก็บหลักฐานการขายเหมือนสินค้าเกษตรทั่วไป ตัวอย่างคำถามที่คนขายหน้าสวนเจอบ่อยอยู่ที่ ขายผลไม้หน้าสวน FAQ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ซื้อกล้าโดยไม่รู้ชนิด ไทยมี 5 ชนิด แต่ให้แก่นหอมเพียง A. crassna และ A. malaccensis
• เจาะต้นอายุน้อยเกินไป แปลงสะแกราชที่ทำแผลต้นอายุ 5 ปี ต้นตายทั้งหมด
• คิดว่ายิ่งทิ้งไว้นานยิ่งได้แก่นมาก งานที่ตราดพบว่าวิธีที่ทิ้งไว้ 43 เดือนได้แก่นน้อยกว่าวิธี 16 เดือน
• เชื่อหัวเชื้อสูตรลับโดยไม่มีผลทดลอง ข้อมูลที่เชื่อถือได้ยังมีน้อย ต้องขอหลักฐานก่อนจ่ายเงิน
• ตัดและขนย้ายไม้โดยไม่แจ้งเจ้าหน้าที่ แม้ปลูกในที่ดินโฉนด ไม้ก็อาจถูกตรวจยึดเพื่อพิสูจน์ที่มา ควรขอหนังสือรับรองไม้
• ส่งออกเองโดยไม่มีใบอนุญาตไซเตส เนื้อไม้ ชิ้นไม้ และน้ำมันอยู่ในการควบคุม ต้องขออนุญาตกรมวิชาการเกษตร
• ใช้ราคาจากโพสต์ออนไลน์ที่ไม่มีวันที่ ราคาที่อ้างในงานวิจัยก็เป็นข้อมูลปี 2558 ต้องถามราคาปัจจุบันจากผู้ซื้อจริง

สรุป

กฤษณาเป็นไม้หอมที่ต้องปลูกยาวเกิน 10 ปี งานวิจัยในไทยทำแผลกับต้นอายุ 12-20 ปีและได้แก่นไม่สม่ำเสมอ ตั้งแต่ไม่ได้เลยจนถึงราว 32% ของน้ำหนักไม้ เลือกชนิดที่ให้แก่น ทดลองทำแผลกับต้นจำนวนน้อยก่อน และอย่าซื้อหัวเชื้อที่ไม่มีหลักฐาน เรื่องการขาย ให้ขอหนังสือรับรองไม้จากกรมป่าไม้ และขอใบอนุญาตไซเตสจากกรมวิชาการเกษตรก่อนส่งออก

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมป่าไม้: เอกสารเผยแพร่เรื่องไม้กฤษณา — ชนิดกฤษณาในไทย การปลูก ระยะปลูก วิธีชักนำ และสถานะตามกฎหมายป่าไม้ https://forprod.forest.go.th/forprod/nana/PDF/8.pdf
• 📄วารสารวนศาสตร์ ปีที่ 35 ฉบับที่ 1 (2559): การชักนำให้เกิดกฤษณาในแปลงเกษตรกร จังหวัดตราด — อายุต้น วิธีทำแผล สัดส่วนแก่นที่ได้ ปริมาณน้ำมัน และราคารับซื้อปี 2558 https://li01.tci-thaijo.org/index.php/tjf/article/view/248142
• 📄กรมป่าไม้: รายงานวิจัยและพัฒนาการเกิดกฤษณา — ผลการเจาะใส่สารในแปลงเลย เขาสอยดาว สะแกราช และสุราษฎร์ธานี https://forprod.forest.go.th/forprod/forprod2017/research_forest/data/กฤษณา/วิจัยและพัฒนาการเกิดกฤษณา/วิจัยและพัฒนาการเกิดกฤษณา(เรื่องเต็ม).pdf
• 📄กรมวิชาการเกษตร: คู่มือไซเตสด้านพืช — สถานะบัญชีที่ 2 ของกฤษณา รายการที่ควบคุมและยกเว้น มาตรา 29 ตรี 29 จัตวา และช่องทางติดต่อ https://www.doa.go.th/pvp/wp-content/uploads/2021/01/cites64.pdf
• 📄ไทยพีบีเอส: ข่าวผู้ปลูกกฤษณาและการส่งออก (30 ก.ค. 2564) — คำบอกเล่าของผู้ประกอบการเรื่องการขึ้นทะเบียนสวน ตลาดส่งออก และปัญหาผู้ปลูกรุ่นแรก https://www.thaipbs.or.th/news/content/306546
• 📄ไทยพีบีเอส: พ.ร.บ.ป่าไม้ (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2562 — ไม้ในที่ดินกรรมสิทธิ์ไม่เป็นไม้หวงห้าม และการขอหนังสือรับรองไม้ https://www.thaipbs.or.th/news/content/279318

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ