ปลูกมันเทศเนื้อสีม่วงขาย พันธุ์ไหนมีในไทย และกี่เดือนขุดได้

คำตอบเร็ว: ในเอกสารของกรมวิชาการเกษตรที่ค้นได้ ยังไม่พบมันเทศเนื้อสีม่วงที่ประกาศเป็นพันธุ์รับรองหรือพันธุ์แนะนำแล้ว ที่มีคือสายพันธุ์ลูกผสมเนื้อสีม่วงของศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร คือ พจ.1-9 และ พจ.10-6 ซึ่งผ่านการทดสอบในแปลงเกษตรกรปี 2563 และรายงานระบุว่าจะขอรับรองพันธุ์ ส่วนอายุเก็บเกี่ยว ในแปลงทดสอบขุดที่ 96–102 วันหลังปลูก หรือราว 3 เดือนกว่า คนที่จะปลูกขายจริงตอนนี้ส่วนใหญ่ใช้พันธุ์ท้องถิ่นหรือพันธุ์ที่ซื้อยอดต่อกันมา ต้องดูสีเนื้อ ผลผลิต และการรับซื้อในพื้นที่ก่อนลงทุน

คำถามว่า "มันม่วงพันธุ์ไหนดี" มักได้คำตอบเป็นชื่อเรียกตามตลาด เช่น มันม่วงญี่ปุ่น มันม่วงโอกินาวา หรือชื่อตามร้านขายยอด ชื่อพวกนี้ไม่ใช่ชื่อพันธุ์ที่กรมวิชาการเกษตรรับรอง และบางชื่อเนื้อในไม่ได้ม่วงทั้งหัว บทความนี้จะตอบสองคำถามตรง ๆ คือ ในไทยมีพันธุ์เนื้อสีม่วงอะไรที่มีข้อมูลทางราชการรองรับ และขุดได้เมื่อไร โดยอ้างรายงานการทดสอบพันธุ์มันเทศลูกผสมเนื้อสีม่วงในแปลงเกษตรกรของศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร ถ้าสนใจมันม่วงสายญี่ปุ่นโดยเฉพาะ อ่านต่อที่ มันม่วงญี่ปุ่นปลูกในไทยได้ไหม

พันธุ์เนื้อสีม่วงที่มีข้อมูลทางราชการ

ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตรเริ่มผสมพันธุ์ในปี 2556 เพาะต้นลูกผสมรุ่นแรกช่วงปี 2557–2558 ทดสอบเปรียบเทียบช่วงปี 2559–2560 ทดสอบหลายพื้นที่ที่พิจิตร ศรีสะเกษ และนครปฐมช่วงปี 2561–2562 แล้วนำไปปลูกในแปลงเกษตรกรปี 2563 สายพันธุ์ที่ได้คือ พจ.1-9 และ พจ.1-20 (ลูกผสม พจ.65-3 x พจ.66-21) กับ พจ.10-6 (ลูกผสม พจ.66-21 x พจ.65-3) โดยเทียบกับพันธุ์ของเกษตรกร

รายงานสรุปว่า พจ.1-9 และ พจ.10-6 เป็นสายพันธุ์ที่เหมาะจะแนะนำให้เกษตรกรปลูก ทั้งสองสายมีเปลือกสีแดง เนื้อสีม่วงเข้ม และเมื่อสุกยังเป็นสีม่วงเข้ม เนื้อเหนียวแน่น และในหัวข้อการนำผลไปใช้ระบุว่าจะขอรับรองพันธุ์เพื่อเสนอเป็นพันธุ์แนะนำของกรมวิชาการเกษตร แผนในรายงานตั้งไว้ว่าปี 2565 จะเสนอพิจารณาเป็นพันธุ์แนะนำอย่างน้อย 1 สายพันธุ์ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 ผู้เขียนยังไม่พบประกาศรับรองพันธุ์ของสองสายนี้ในเอกสารที่ค้นได้ ใครต้องการยอดพันธุ์ ให้ติดต่อศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตรโดยตรง และถามสถานะรับรองพันธุ์ล่าสุดก่อน

เพื่อเทียบ ในฐานข้อมูลพันธุ์พืชของกรมวิชาการเกษตร มีมันเทศที่รับรองแล้ว เช่น กวก.สุโขทัย 2 รับรองเป็นพันธุ์แนะนำเมื่อ 1 มีนาคม 2562 ผลผลิตเฉลี่ย 2,900 กก./ไร่ อายุเก็บเกี่ยว 110–120 วัน หัวสีแดง แต่เนื้อเมื่อสุกเป็นสีเหลืองอมส้ม ไม่ใช่สีม่วง แม้พ่อแม่พันธุ์สายหนึ่งจะมาจากพันธุ์เนื้อสีม่วงก็ตาม และ กวก.พิจิตร 2 ที่เป็นพันธุ์เนื้อสีขาวสำหรับอุตสาหกรรมแป้ง ดังนั้นหัวสีแดงหรือเถาสีม่วงไม่ได้บอกว่าเนื้อในจะม่วง ต้องผ่าดูก่อนซื้อยอด ถ้าต้องการเลือกพันธุ์มันเทศกลุ่มอื่น อ่าน วิธีเลือกพันธุ์มันเทศ

กี่เดือนขุดได้

ในแปลงเกษตรกรปี 2563 ทั้งสามแปลงปลูกช่วงพฤศจิกายน 2562 และขุดช่วงกุมภาพันธ์ 2563

• แปลงพิจิตร: ปลูก 7 พ.ย. 2562 ขุด 13 ก.พ. 2563 อายุ 96 วัน ดินร่วนเหนียว ปลูกหลังนา ให้น้ำตามร่อง
• แปลงกำแพงเพชร: ปลูก 27 พ.ย. 2562 ขุด 28 ก.พ. 2563 อายุ 102 วัน ดินร่วนปนทราย ให้น้ำแบบน้ำหยด
• แปลงพระนครศรีอยุธยา: ปลูก 8 พ.ย. 2562 ขุด 14 ก.พ. 2563 อายุ 97 วัน ให้น้ำแบบสปริงเกลอร์

คำตอบที่ใช้วางแผนได้คือราว 3 เดือนกว่าหลังปลูก หรือ 90–100 วันตามที่ออกแบบไว้ในการทดลอง ส่วนพันธุ์ที่รับรองแล้วอย่าง กวก.สุโขทัย 2 ใช้เวลา 110–120 วัน พันธุ์ที่ซื้อยอดจากตลาดต้องถามผู้ขายและลองขุดดูหัวก่อนเก็บทั้งแปลง ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 ช่วงที่แปลงทดสอบใช้คือปลูกพฤศจิกายนแล้วขุดกุมภาพันธ์ ถ้าเริ่มเตรียมยอดตอนนี้ จะตรงกับช่วงปลูกเดียวกับแปลงทดสอบ

ผลผลิตจริงในแปลงเกษตรกร

สิ่งที่ตารางนี้สอนคือแปลงอยุธยาให้ผลผลิตต่ำกว่าทุกสายพันธุ์ สาเหตุหลักคือด้วงงวงมันเทศ แปลงอยุธยาพบหัวถูกทำลาย 25–33% ขึ้นกับสายพันธุ์ (พจ.10-6 33% พจ.1-9 28% พจ.1-20 และพันธุ์เกษตรกร 25%) ขณะที่แปลงกำแพงเพชรไม่พบการทำลายเลย และแปลงพิจิตรพบ 2–10% พันธุ์ดีแค่ไหนก็เสียหายได้ถ้าปลูกในพื้นที่ที่ด้วงงวงระบาด

วิธีปลูกตามแปลงทดสอบ

ข้อมูลพื้นฐานในรายงานระบุว่ามันเทศเหมาะกับอุณหภูมิ 21–30 °C รากลึกได้มากกว่า 160 ซม. ชอบดินร่วนทราย และทนดินกรดที่ pH 5.0–6.8 ข้อเสนอแนะของรายงานคือปลูกได้ดีในดินร่วนทราย ทั้งที่ราบสูงและที่ราบ โดยเฉพาะภาคเหนือตอนล่าง และให้หลีกเลี่ยงแหล่งที่ด้วงงวงระบาดและการปลูกซ้ำที่เดิม

เช็กลิสต์ปลูกมันเทศเนื้อสีม่วง

1. ผ่าหัวดูสีเนื้อของต้นพันธุ์ก่อนซื้อยอด อย่าดูแค่สีเปลือกหรือสีเถา
2. ยกร่องแถวห่าง 1 เมตร ขุดหลุมห่าง 30 ซม. รองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอก 2,000 กก./ไร่
3. ตัดยอดยาวราว 30 ซม. แปลงทดสอบแช่ยอดด้วยสารไทอะมีโทแซมเพื่อกันด้วงงวง (ใช้ตามฉลาก) แล้วบ่มในที่ร่ม 1–2 วันให้ออกราก ปลูกหลุมละ 1 ยอด
4. ให้น้ำสม่ำเสมอเดือนแรก เมื่อเถาคลุมแปลงแล้วงดน้ำจนต้นเริ่มเหี่ยว จากนั้นให้น้ำเล็กน้อยสลับกันราว 2 สัปดาห์ (สัปดาห์ที่ 4–5) แล้วให้น้ำตามปกติ
5. ตลบเถาเดือนละครั้ง พร้อมใส่ปุ๋ย 8-24-24 อัตรา 25 กก./ไร่ ที่อายุ 30, 60 และ 90 วัน
6. เฝ้าระวังด้วงงวง แปลงทดสอบพ่นสารฟิโปรนิลเป็นระยะหรือเมื่อพบการระบาด ให้ใช้ตามฉลากและปรึกษาเกษตรอำเภอก่อน
7. หน้าแล้งอย่าให้ดินแตกระแหง เพราะข้อมูลพันธุ์ กวก.สุโขทัย 2 ระบุว่าช่องดินทำให้แมลงศัตรูเข้าทำลายหัวได้ง่าย

ขั้นตอนพื้นฐานอื่นและการดูแลรายสัปดาห์ อ่านได้ที่ วิธีปลูกมันเทศ และ การดูแลมันเทศ

ปลูกขาย ต้องคิดเรื่องตลาดอย่างไร

รายงานอ้างข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตรปี 2561/2562 ว่าทั้งประเทศมีพื้นที่ปลูกมันเทศ 15,316 ไร่ ใน 44 จังหวัด ผลผลิตเฉลี่ย 2,991 กก./ไร่ และราคาขายเฉลี่ย 8.08 บาท/กก. ตัวเลขนี้เป็นมันเทศรวมทุกสี และเป็นข้อมูลปี 2562 ใช้ราคานี้คิดกำไรมันม่วงปีนี้ไม่ได้ รายงานยังระบุว่าภาคเหนือมีการปลูกมันเทศสีม่วงตลอดทั้งปี และมันเทศสีม่วงเป็นที่นิยมของผู้บริโภคเพราะสีสวยและมีสารแอนโทไซยานิน

ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 ผู้เขียนยังไม่พบราคากลางมันเทศเนื้อสีม่วงจากหน่วยงานรัฐที่ระบุวันที่ชัด ราคาขายจริงขึ้นกับช่วงที่ผลผลิตออกพร้อมกัน และผู้รับซื้อแต่ละรายคัดขนาดหัวและหัวที่มีรอยแมลงต่างกัน ก่อนปลูกให้คุยกับผู้รับซื้อหรือแม่ค้าในพื้นที่ว่าต้องการขนาดหัวแบบไหน และรับซื้อช่วงไหน ข้อดีที่รายงานยกไว้คือใช้ปลูกทดแทนพืชที่ใช้น้ำมากต่อฤดูได้ ตรงกับช่วงที่ขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร แปลงพิจิตรในการทดสอบเองก็เป็นแปลงหลังนา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ซื้อยอดตามชื่อตลาดว่า "มันม่วง" โดยไม่ผ่าดูเนื้อ สุดท้ายได้เนื้อสีอื่นที่ตลาดมันม่วงไม่รับ
• ปลูกซ้ำที่เดิมทุกปี ด้วงงวงสะสมจนหัวเสียทั้งแปลง แบบที่เห็นในแปลงทดสอบอยุธยา
• ปล่อยดินแตกระแหงช่วงหน้าแล้ง ทำให้แมลงเข้าถึงหัวได้ง่าย
• ให้น้ำมากตลอดฤดู โดยไม่ทำช่วงงดน้ำสัปดาห์ที่ 4–5 ตามแนวทางของแปลงทดสอบ
• ขุดก่อนอายุ หรือปล่อยไว้นานเกินโดยไม่ลองขุดดูหัวก่อน
• เอาราคามันเทศเฉลี่ยของปีเก่ามาคิดรายได้ โดยไม่ถามราคารับซื้อมันม่วงจริงในพื้นที่

สรุป

มันเทศเนื้อสีม่วงที่มีข้อมูลทางราชการรองรับในไทยตอนนี้คือสายพันธุ์ พจ.1-9 และ พจ.10-6 ของศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร ซึ่งยังไม่พบประกาศรับรองพันธุ์ในเอกสารที่ค้นได้ ในแปลงทดสอบขุดได้ที่ 96–102 วัน ก่อนปลูกขายให้ผ่าดูเนื้อของยอดพันธุ์ เลือกแปลงที่ไม่มีด้วงงวงสะสม และถามราคารับซื้อจริงในพื้นที่

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร (ศวพ.พิจิตร): การทดสอบพันธุ์มันเทศลูกผสมเนื้อสีม่วงในแปลงเกษตรกร — ประวัติสายพันธุ์ วันปลูกและขุด ผลผลิต การทำลายของด้วงงวง วิธีปลูก ข้อเสนอแนะ และสถิติปี 2561/2562 https://doa.go.th/plan/wp-content/uploads/2023/08/1121.7-การทดสอบพันธุ์มันเทศลูกผสมเนื้อสีม่วงในแปลงเกษตรกร.pdf
• 📄กรมวิชาการเกษตร: ฐานข้อมูลพันธุ์พืช มันเทศพันธุ์ กวก.สุโขทัย 2 — วันที่รับรอง ผลผลิต อายุเก็บเกี่ยว สีหัวและสีเนื้อ ข้อควรระวัง https://doaplant.doa.go.th/RecFront/PlantDetailPdf/340
• 📄กรมวิชาการเกษตร: ฐานข้อมูลพันธุ์พืช มันเทศพันธุ์ กวก.พิจิตร 2 — พันธุ์เนื้อสีขาวสำหรับอุตสาหกรรมแป้ง https://doaplant.doa.go.th/RecFront/PlantDetailPdf/433

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ