ปลูกถั่วเขียวหลังเกี่ยวข้าว ใช้น้ำแค่ไหนและเก็บฝักกี่วัน

คำตอบเร็ว: ถั่วเขียวหลังนาใช้น้ำราว 370 มม.ต่อฤดู หรือราว 592 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ (ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร) ให้น้ำทันทีหลังปลูกแล้วทุก 10–14 วัน ห้ามขาดน้ำช่วงออกดอกถึงติดฝัก ซึ่งตรงกับสัปดาห์ที่ 4–6 ที่ต้นใช้น้ำมากที่สุด เก็บฝักได้ที่อายุ 60–75 วัน เก็บมือ 2 ครั้งห่างกันราว 14 วัน ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

การปลูกถั่วเขียว หลังนาได้ผลหรือไม่ ขึ้นกับคำถามสองข้อที่ต้องตอบก่อนซื้อเมล็ด คือมีน้ำพอให้ถึงช่วงติดฝักไหม และจะเก็บฝักทันก่อนฝนหรือแรงงานหายไปไหม บทความนี้ตอบเฉพาะสองเรื่องนี้แบบเป็นขั้นตอน ตั้งแต่ประเมินน้ำในแปลง เตรียมดินนา ให้น้ำตามอายุ ไปจนถึงวันเก็บฝักและตากเมล็ด ส่วนการเปรียบเทียบว่าหลังนาควรปลูกพืชอะไรดี ให้ดูพืชที่ปลูกหลังเกี่ยวข้าว ซึ่งเป็นภาพรวมของทุกพืช

ขั้นที่ 1: ประเมินว่าน้ำพอไหม ก่อนซื้อเมล็ด

ตัวเลขที่ใช้วางแผนได้คือความต้องการน้ำของถั่วเขียวจากศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร 370 มิลลิเมตรต่อฤดู เท่ากับราว 592 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ (คิดจาก 1 มิลลิเมตร บนพื้นที่ 1 ไร่ = 1.6 ลูกบาศก์เมตร) ถั่วเขียวใช้น้ำไม่เท่ากันทุกสัปดาห์

ช่องมิลลิเมตรต่อวันมาจากตารางของศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ ช่องลูกบาศก์เมตรต่อไร่คำนวณเอง ส่วนช่องระยะที่เห็นในแปลงเป็นการจับคู่โดยประมาณกับข้อแนะนำของกรมวิชาการเกษตรที่ว่า “อย่าให้ถั่วเขียวขาดน้ำในช่วงระยะออกดอกจนถึงติดฝัก”

ตัวอย่างการคำนวณ (สมมติ): แปลงหลังนา 5 ไร่ ถ้าต้องหาน้ำทั้งหมด 592 × 5 = 2,960 ลูกบาศก์เมตร บ่อขนาด 20 × 20 เมตร ลึกใช้งานได้ 2 เมตร เก็บน้ำได้ 800 ลูกบาศก์เมตร ไม่พอทั้งฤดู แต่ในความจริงดินนาหลังเกี่ยวยังมีความชื้นช่วยช่วงแรก น้ำที่ต้องหาเพิ่มจึงน้อยกว่าตัวเลขเต็ม ยังไม่มีตัวเลขทางการว่าความชื้นค้างช่วยได้เท่าไร เพราะขึ้นกับชนิดดินและวันเกี่ยวข้าว วิธีที่ปลอดภัยคือสำรองน้ำให้พอสำหรับสัปดาห์ที่ 4–6 ก่อน ซึ่งตามตารางคือราว 300 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่

• ถ้ามีน้ำชลประทานหรือบ่อที่สำรองได้ถึงสัปดาห์ที่ 7 ปลูกได้
• ถ้ามีน้ำแค่ช่วงแรก ให้ปลูกเร็วที่สุดหลังเกี่ยวข้าวเพื่อใช้ความชื้นค้าง และลดพื้นที่ให้เท่ากับน้ำที่มีสำหรับช่วงออกดอก
• ถ้าไม่มีน้ำสำรองเลยและดินเริ่มแห้งแตกแล้ว อย่าปลูก

ขั้นที่ 2: เลือกพันธุ์และวันปลูก

เอกสารเทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียวของสถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน กรมวิชาการเกษตร ระบุพันธุ์ที่ปลูกได้ช่วงปลายฤดูฝนและฤดูแล้งไว้ดังนี้

ผลผลิตในตารางเป็นค่าเฉลี่ยจากแปลงทดลอง ไม่ใช่ตัวเลขที่ทุกแปลงหลังนาจะได้ เรื่องวันปลูก เอกสารของสยามคูโบต้าที่อ้างอิงกรมวิชาการเกษตรระบุช่วงปลูกฤดูแล้งไว้ที่ธันวาคม–มกราคม หลังเกี่ยวข้าวนาปี ช่วงอุณหภูมิที่เหมาะคือ 25–35 องศาเซลเซียส และไม่ควรปลูกเมื่ออุณหภูมิต่ำกว่า 15 องศาเพราะต้นชะงัก

ปีนี้ศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือคาดหมาย (16 ต.ค. 2569) ว่าหนาวน้อยกว่าปกติ แต่อุณหภูมิต่ำสุดในภาคเหนือตอนบนและอีสานตอนบนยังลงได้ราว 10–12 องศาเซลเซียส ช่วงปลาย ธ.ค. 2569 ถึงต้น ก.พ. 2570 คนที่อยู่ภาคเหนือตอนบนหรืออีสานตอนบนจึงควรปลูกให้ต้นพ้นระยะกล้าก่อนช่วงหนาวสุด หรือรอปลูกหลังผ่านช่วงนั้น ส่วนภาคกลางที่อุณหภูมิต่ำสุดไม่ลงมากเท่า ปลูกตามช่วงธันวาคม–มกราคมได้ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

ขั้นที่ 3: เตรียมดินนาและปลูก

1. หลังเกี่ยวข้าว ไถเตรียมดินให้ละเอียด ตอซังและก้อนดินใหญ่ทำให้เมล็ดงอกไม่สม่ำเสมอ
2. ดินเหนียวที่ความชื้นไม่พอ เอกสารกรมวิชาการเกษตรให้ปล่อยดินแห้งจนแตกระแหง ปล่อยน้ำเข้าแปลงแล้วระบายออก รอให้ดินพอหมาด ๆ จึงไถพรวนและปลูก
3. เลือกวิธีปลูก
   • หว่าน 5–6 กิโลกรัมต่อไร่ แล้วคราดกลบทันที
   • ปลูกเป็นแถว 4–5 กิโลกรัมต่อไร่ ระยะ 50×10 เซนติเมตร หลุมละ 2 ต้น ได้ราว 64,000 ต้นต่อไร่ ในนาควรยกร่องปลูกแถวคู่
   • ใช้เครื่องหยอด ให้ได้ 20–25 ต้นต่อความยาวแถว 1 เมตร ราว 64,000–80,000 ต้นต่อไร่
4. ถ้าไม่มีน้ำชลประทาน ให้หยอดลึก 8–10 เซนติเมตร เพื่อให้เมล็ดอยู่ในชั้นดินที่ยังชื้น
5. คลุกเมล็ดด้วยเชื้อไรโซเบียมก่อนปลูก ใช้เมล็ดที่ความงอกไม่ต่ำกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ สยามคูโบต้าแนะนำไม่ต่ำกว่า 85 เปอร์เซ็นต์
6. ใส่ปุ๋ย 12-24-12 อัตรา 20–30 กิโลกรัมต่อไร่ รองพื้นตอนปลูก

จุดที่คนมักข้ามคือการทำร่องระบายน้ำรอบแปลง นาที่เพิ่งเกี่ยวมักเป็นที่ลุ่ม พอให้น้ำครั้งแรกแล้วน้ำค้างอยู่ทั้งคืน ถั่วเขียวจะเป็นโรครากเน่า เอกสารกรมวิชาการเกษตรให้ระบายน้ำออกจากแปลงเป็นวิธีหลักในการป้องกัน

ขั้นที่ 4: ให้น้ำตามอายุ

• ให้น้ำทันทีหลังปลูก ถ้าดินยังไม่ชื้นพอ
• หลังจากนั้นให้ทุก 10–14 วันตามเอกสารกรมวิชาการเกษตร
• ใช้เกณฑ์ฝนจากศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ช่วยตัดสิน ดินเหนียวให้น้ำเมื่อฝนรวม 7–10 วันน้อยกว่า 5 มิลลิเมตร ดินทรายให้น้ำเมื่อฝนรวม 14 วันน้อยกว่า 10 มิลลิเมตร หน้าหนาวฝนแทบไม่ตก เกณฑ์นี้จึงแทบจะบอกให้ให้น้ำตามรอบเสมอ
• ช่วงสัปดาห์ที่ 4–6 ห้ามเลื่อนรอบ ถ้าต้องเลือกระหว่างให้น้ำแปลงถั่วกับงานอื่น ให้แปลงถั่วก่อน
• ปล่อยน้ำเข้าร่องแล้วระบายออก อย่าปล่อยแช่
• หยุดให้น้ำเมื่อฝักส่วนใหญ่เริ่มแก่ ตารางของศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์แสดงว่าสัปดาห์ที่ 9 ต้นใช้น้ำเพียง 1.9 มิลลิเมตรต่อวัน

กำจัดวัชพืชด้วยมือหรือเครื่องช่วงอายุ 15–20 วัน หรือก่อนออกดอก ให้เสร็จก่อนรอบให้น้ำใหญ่ช่วงออกดอก

ขั้นที่ 5: เฝ้าดูโรคแมลงหน้าหนาว

เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าโรคราแป้งระบาดในสภาพอากาศแห้งและเย็นช่วงก่อนออกดอกและติดฝัก ซึ่งตรงกับสภาพหน้าหนาวพอดี ให้เดินดูใบล่างและใบกลางทุกสัปดาห์ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 3 ถ้าเห็นผงสีขาวบนใบ ให้สอบถามสำนักงานเกษตรอำเภอหรือศูนย์วิจัยพืชไร่ชัยนาทเรื่องวิธีจัดการ และถ้าใช้สารเคมีให้ปฏิบัติตามฉลากเท่านั้น แมลงที่เอกสารระบุ ได้แก่ หนอนแมลงวันเจาะลำต้น เพลี้ยไฟ หนอนกระทู้ หนอนเจาะสมอฝ้าย หนอนเจาะฝัก และเพลี้ยอ่อน

ขั้นที่ 6: เก็บฝักและตากให้แห้ง

1. เริ่มนับวันเก็บที่อายุ 60–75 วัน พันธุ์ชัยนาท 72 และชัยนาท 36 อยู่ราว 63–64 วัน ชัยนาท 84-1 ราว 65 วัน
2. เก็บด้วยมือ 2 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อฝักแก่เปลี่ยนเป็นสีดำราว 80 เปอร์เซ็นต์ ครั้งที่สองห่างจากครั้งแรกราว 14 วัน
3. ถ้าใช้เครื่องเก็บเกี่ยว ให้รอจนฝักแก่ 80–90 เปอร์เซ็นต์แล้วเก็บครั้งเดียว
4. ตากฝัก 1–2 แดดให้ความชื้นเหลือ 11–13 เปอร์เซ็นต์ นวดแล้วตากเมล็ดซ้ำให้เหลือ 11–12 เปอร์เซ็นต์
5. หลังเก็บ ต้นถั่วที่เหลือไถกลบเป็นปุ๋ยพืชสดได้ สยามคูโบต้าระบุว่าการปลูกถั่วเขียวหลังนาช่วยตัดวงจรศัตรูพืชด้วย

เรื่องแรงงาน การเก็บ 2 ครั้งด้วยมือหมายถึงต้องจองแรงงานไว้สองรอบห่างกันสองสัปดาห์ ถ้าหาแรงงานรอบที่สองไม่ได้ ฝักที่เหลือจะแตกร่วงในแปลง ควรตัดสินใจตั้งแต่วันปลูกว่าจะเก็บมือหรือเครื่อง

ราคารับซื้อถั่วเขียวเปลี่ยนตามตลาดและคุณภาพเมล็ด บทความนี้ไม่ใส่ตัวเลขราคาเพราะไม่มีแหล่งที่ระบุวันที่ชัดสำหรับฤดูแล้ง 2569/70 ให้ถามราคาจากผู้รับซื้อหรือสหกรณ์ในพื้นที่ก่อนปลูก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

1. รอให้ดินแห้งสนิทก่อนค่อยปลูก ทำให้เสียความชื้นค้างในนาที่เป็นน้ำฟรีช่วงแรก
2. ประหยัดน้ำช่วงออกดอก แล้วไปให้น้ำมากช่วงฝักแก่ ซึ่งตรงข้ามกับความต้องการน้ำของต้น
3. ไม่ทำร่องระบายน้ำ น้ำขังหลังให้น้ำ ต้นเป็นรากเน่า
4. ไม่ดูใบช่วงอากาศเย็นแห้ง ปล่อยให้ราแป้งลามจนติดฝักน้อย
5. ไม่จองแรงงานเก็บรอบสอง ฝักแก่แตกร่วงคาแปลง
6. ตากเมล็ดไม่ถึง 11–12 เปอร์เซ็นต์แล้วเก็บเข้ากระสอบ เมล็ดเสียระหว่างรอขาย

อ่านต่อเรื่องถั่วเขียว

รายละเอียดการดูแลประจำวันอยู่ในการดูแลถั่วเขียว ขั้นตอนปลูกพื้นฐานอยู่ในวิธีปลูกถั่วเขียว ส่วนปฏิทินงานรายเดือนอยู่ในปฏิทินปลูกถั่วเขียว ถ้าแปลงของคุณเพิ่งผ่านน้ำท่วมปีนี้ ดูการปลูกข้าวโพด ถั่วเหลือง ถั่วเขียวหลังน้ำท่วม 2569

สรุป

ถั่วเขียวหลังนาใช้น้ำราว 592 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ตลอดฤดู แต่ช่วงที่ตัดสินผลผลิตคือสัปดาห์ที่ 4–6 ซึ่งต้นใช้น้ำมากที่สุดและกำลังออกดอกติดฝัก ให้น้ำหลังปลูกและทุก 10–14 วัน ระบายน้ำไม่ให้ขัง และเฝ้าดูราแป้งช่วงอากาศเย็นแห้ง เก็บฝักได้ที่ 60–75 วัน ถ้าเก็บด้วยมือต้องเตรียมแรงงานไว้สองรอบห่างกันราว 14 วัน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน กรมวิชาการเกษตร — เทคโนโลยีการผลิตถั่วเขียว (ก.ค. 2563) — พันธุ์ ผลผลิต อายุ การปลูกในนา อัตราเมล็ด ปุ๋ย 12-24-12 การให้น้ำทุก 10–14 วัน โรคราแป้ง การเก็บเกี่ยว 2 ครั้ง ความชื้นเมล็ด https://www.doa.go.th/fcri/wp-content/uploads/2020/tachno/E-Book-6.pdf
• 📄ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร — ปริมาณความต้องการน้ำของพืชไร่ — ถั่วเขียว 370 มม./ฤดู ราว 592 ลบ.ม./ไร่ ความต้องการน้ำรายสัปดาห์ เกณฑ์ฝนสำหรับให้น้ำ https://doa.go.th/fc/nakhonsawan/wp-content/uploads/2024/06/water_requirement_for_fieldcrops_25651.pdf
• 📄สยามคูโบต้า (อ้างอิงกรมวิชาการเกษตร) — ถั่วเขียวพืชไร่หลังนา — ปลูก ธ.ค.–ม.ค. อุณหภูมิ 25–35 องศา ไม่ปลูกเมื่อต่ำกว่า 15 องศา ความงอก 85 เปอร์เซ็นต์ ประโยชน์ตัดวงจรศัตรูพืช https://kas.siamkubota.co.th/wp-content/uploads/2022/10/ถั่วเขียวพืชไร่หลังนา.pdf
• 📄ศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ กรมอุตุนิยมวิทยา — คาดหมายฤดูหนาว (16 ต.ค. 2569) — อุณหภูมิต่ำสุด 10–12 องศาในภาคเหนือตอนบนและอีสานตอนบน ช่วงหนาวที่สุด https://cmmet.tmd.go.th/forecast/winter.pdf

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ