ข้าวโพดใส่ปุ๋ยสูตรไหน ใส่กี่ครั้งต่อรอบ

คำตอบเร็ว: ข้าวโพดต้องใส่ปุ๋ยอย่างน้อย 2 ครั้งต่อรอบ คือรองพื้นตอนปลูกและแต่งหน้าช่วงอายุราว 20-25 วัน สูตรรองพื้นเลือกตามเนื้อดิน ดินเหนียวถึงร่วนเหนียวใช้สูตรที่เน้นไนโตรเจนกับฟอสฟอรัสอย่าง 16-20-0 ส่วนดินร่วนทรายถึงดินทรายควรใช้สูตรที่มีโพแทสเซียมด้วยอย่าง 15-15-15 หรือ 16-16-8 จากนั้นแต่งหน้าด้วยยูเรีย 46-0-0 พร้อมพูนโคนให้กลบปุ๋ย แปลงที่ดินอุดมหรือมีอินทรียวัตถุสูงสามารถลดอัตราลงได้ถ้ามีผลวิเคราะห์ดินยืนยัน ซึ่งเป็นวิธีลดต้นทุนปุ๋ยที่ได้ผลชัดที่สุด

ข้าวโพดเป็นพืชไร่ที่กินไนโตรเจนหนักที่สุดชนิดหนึ่งที่เกษตรกรไทยปลูก และเป็นพืชที่ตอบสนองต่อจังหวะของการใส่ปุ๋ยมากกว่าปริมาณรวมเสียอีก คนที่ใส่ปุ๋ยครบทั้งฤดูแต่ใส่ผิดช่วง จะได้ฝักสั้น ปลายฝักไม่ติดเมล็ด และผลผลิตต่ำกว่าคนที่ใส่น้อยกว่าแต่ใส่ถูกเวลา บทความนี้เรียงให้ครบตั้งแต่สูตรรองพื้น สูตรแต่งหน้า อัตราต่อไร่ ช่วงวันหลังปลูกที่ควรใส่ ไปจนถึงวิธีอ่านผลวิเคราะห์ดินเพื่อปรับสูตรและลดต้นทุน

ข้าวโพดกินธาตุอาหารช่วงไหนมากที่สุด

ถ้าวาดกราฟการดูดธาตุอาหารของข้าวโพดตามอายุ จะเห็นว่าช่วง 20 วันแรกข้าวโพดกินน้อยมากเพราะต้นยังเล็ก แต่พอเข้าช่วงอายุราว 25-50 วัน ซึ่งเป็นระยะที่ต้นยืดปล้องและสร้างใบ การดูดไนโตรเจนจะพุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว และจุดที่สำคัญที่สุดคือช่วงก่อนออกดอกตัวผู้ถึงออกไหม เพราะจำนวนแถวเมล็ดและจำนวนเมล็ดต่อแถวถูกกำหนดในช่วงนี้ ถ้าขาดไนโตรเจนหรือขาดน้ำตอนนี้ ผลผลิตจะลดลงแบบที่แก้ไม่ได้ในภายหลัง ต่อให้ใส่ปุ๋ยเพิ่มหลังจากนั้นก็ตาม

นี่คือเหตุผลว่าทำไมการใส่ปุ๋ยรองพื้นอย่างเดียวจึงไม่พอสำหรับข้าวโพด ไนโตรเจนที่ใส่ตอนปลูกจะถูกชะและสูญเสียไปบางส่วนก่อนถึงช่วงที่ต้นต้องการมากที่สุด การแบ่งใส่จึงไม่ใช่เรื่องของความประณีต แต่เป็นเรื่องของการให้ปุ๋ยไปถึงรากในวันที่ต้นกำลังจะใช้

สูตรรองพื้นเลือกตามเนื้อดิน

หลักที่กรมวิชาการเกษตรใช้แนะนำคือ เลือกสูตรตามเนื้อดินและผลวิเคราะห์ดิน เพราะดินต่างชนิดมีความสามารถอุ้มธาตุอาหารต่างกัน โดยเฉพาะโพแทสเซียมที่ดินทรายเก็บไว้ไม่อยู่

อัตราปุ๋ยรองพื้นที่พบในคำแนะนำทั่วไปสำหรับข้าวโพดเลี้ยงสัตว์อยู่ในระดับหลายสิบกิโลกรัมต่อไร่ โดยขึ้นกับความอุดมของดินและเป้าผลผลิต แปลงที่ดินจืดหรือปลูกซ้ำที่เดิมหลายปีจะใช้อัตราสูงกว่าแปลงที่เพิ่งเปิดใหม่หรือเพิ่งไถกลบถั่ว ตัวเลขเฉพาะแปลงควรได้จากผลวิเคราะห์ดินและคำแนะนำของศูนย์วิจัยพืชไร่หรือเกษตรอำเภอในพื้นที่ ไม่ควรใช้อัตราเดียวกันทั้งอำเภอ

วิธีใส่ปุ๋ยรองพื้นให้ไม่เสียของ

• โรยปุ๋ยเป็นแถบข้างแถวปลูก ห่างจากเมล็ดราว 5-8 เซนติเมตร และลึกกว่าระดับเมล็ดเล็กน้อย แล้วกลบดิน
• ห้ามให้ปุ๋ยสัมผัสเมล็ดโดยตรง เพราะเกลือจากปุ๋ยจะดึงน้ำออกจากเมล็ดจนไม่งอกหรืองอกแล้วรากไหม้ อาการที่เห็นคือต้นขึ้นไม่สม่ำเสมอเป็นช่วง ๆ ตามแนวแถว
• ถ้าใช้เครื่องหยอดพร้อมใส่ปุ๋ย ให้ตรวจระยะระหว่างท่อปุ๋ยกับท่อเมล็ดทุกครั้งก่อนลงแปลง อย่าเชื่อการตั้งค่าจากฤดูที่แล้ว
• ควรหยอดตอนดินมีความชื้นพอ ถ้าดินแห้งสนิทปุ๋ยจะไม่ละลายและรากหาไม่เจอ

สูตรแต่งหน้าและช่วงวันหลังปลูกที่ควรใส่

ปุ๋ยแต่งหน้าของข้าวโพดคือไนโตรเจนเป็นหลัก ตัวที่ใช้กันมากที่สุดคือยูเรีย 46-0-0 เพราะให้ไนโตรเจนต่อกิโลกรัมสูงที่สุดและถูกที่สุดต่อหน่วยไนโตรเจน ช่วงที่ควรใส่คืออายุราว 20-25 วันหลังงอก ซึ่งตรงกับระยะที่ข้าวโพดมีใบจริงราว 6-8 ใบ และเป็นช่วงก่อนที่การดูดไนโตรเจนจะพุ่งขึ้นพอดี

ในแปลงดินร่วนทรายหรือพื้นที่ฝนชุกที่ไนโตรเจนถูกชะง่าย การแบ่งยูเรียเป็นสองครั้ง คือประมาณช่วง 20-25 วันและอีกครั้งราว 40-45 วันก่อนออกดอก จะให้ผลดีกว่าการใส่ครั้งเดียวหนัก ๆ เพราะลดการสูญเสียและให้ไนโตรเจนอยู่ในดินพอดีกับช่วงที่ต้นต้องการ ส่วนในดินเหนียวที่อุ้มปุ๋ยได้ดีและฝนไม่ชุก การใส่ครั้งเดียวมักเพียงพอและประหยัดค่าแรง

พูนโคนคือส่วนหนึ่งของการใส่ปุ๋ย ไม่ใช่งานแยก

จุดที่ทำให้เกษตรกรเสียยูเรียมากที่สุดคือการหว่านยูเรียทิ้งไว้บนผิวดินแห้งแล้วรอฝน ยูเรียบนผิวดินจะเปลี่ยนเป็นแก๊สแอมโมเนียและระเหยหายไปในอากาศเป็นสัดส่วนที่ไม่น้อย โดยเฉพาะในวันแดดจัดลมแรง วิธีที่ถูกคือโรยยูเรียข้างแถวแล้วพูนโคนกลบทันที หรือใส่ก่อนฝนที่คาดว่าจะตกภายในหนึ่งถึงสองวัน ถ้าแปลงมีระบบน้ำ ให้รดน้ำตามทันทีหลังใส่

อ่านผลวิเคราะห์ดินเพื่อปรับสูตรและลดต้นทุน

การใส่ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินหรือที่เรียกกันว่าปุ๋ยสั่งตัด คือวิธีลดต้นทุนปุ๋ยข้าวโพดที่ได้ผลชัดที่สุด เพราะเกษตรกรจำนวนมากใส่ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมเกินความจำเป็นมาหลายปีโดยไม่รู้ ค่าที่ต้องดูในใบผลวิเคราะห์มีสามบรรทัดหลัก

• อินทรียวัตถุ บอกกำลังของดินในการปลดปล่อยไนโตรเจนเอง ดินที่อินทรียวัตถุต่ำจะต้องพึ่งปุ๋ยไนโตรเจนมากกว่า ส่วนดินที่อินทรียวัตถุสูงสามารถลดไนโตรเจนลงได้บ้าง
• ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ ถ้าค่านี้อยู่ในระดับสูงแล้ว การใส่ปุ๋ยสูตรตัวกลางสูงต่อไปแทบไม่เพิ่มผลผลิต ให้เปลี่ยนไปใช้สูตรที่ฟอสฟอรัสต่ำลงและประหยัดได้ทันทีตั้งแต่ฤดูแรก
• โพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ ดินเหนียวในหลายพื้นที่มีค่านี้สูงพอโดยไม่ต้องเติม แต่ดินทรายมักต่ำและต้องเติมทุกฤดู

วิธีเก็บตัวอย่างดินที่ถูกต้องคือ สุ่มเก็บกระจายทั่วแปลงอย่างน้อยสิบถึงสิบห้าจุด ลึกราว 15 เซนติเมตรซึ่งเป็นชั้นไถพรวน คลุกรวมกันแล้วแบ่งมาราวครึ่งกิโลกรัมส่งวิเคราะห์ที่สถานีพัฒนาที่ดินจังหวัดหรือใช้ชุดตรวจดินภาคสนามที่หมอดินอาสามี ถ้าแปลงมีทั้งที่ดอนและที่ลุ่ม หรือมีโซนที่เคยปลูกพืชต่างชนิดกัน ให้แยกตัวอย่างเป็นคนละถุง เพราะค่าจะต่างกันมากจนคำแนะนำไม่เหมือนกัน

อ่านอาการขาดธาตุจากใบข้าวโพด

ข้าวโพดเป็นพืชที่แสดงอาการขาดธาตุชัดกว่าพืชไร่หลายชนิด และแต่ละธาตุให้ลายใบที่ต่างกันจนแยกได้ด้วยตาเปล่า

• ขาดไนโตรเจน ใบล่างเหลืองเป็นรูปตัววีจากปลายใบไล่เข้าหาเส้นกลางใบ เป็นลายเฉพาะตัวของข้าวโพดที่แยกจากพืชอื่นได้ทันที
• ขาดฟอสฟอรัส ต้นเล็กแคระ ใบและลำต้นออกสีม่วงแดง มักเห็นในต้นอ่อนช่วงอากาศเย็นหรือดินแน่น
• ขาดโพแทสเซียม ขอบใบล่างแห้งไหม้จากปลายใบเข้ามาตามขอบ ลำต้นอ่อนและล้มง่ายเมื่อลมแรง
• ขาดสังกะสี ใบอ่อนที่ยอดมีแถบสีขาวหรือเหลืองซีดพาดระหว่างเส้นกลางใบกับขอบใบ ปล้องสั้นต้นเตี้ย พบบ่อยในดินที่เพิ่งใส่ปูนหนักหรือดินที่ฟอสฟอรัสสูงมาก
• ขาดแมกนีเซียม ใบล่างมีลายเหลืองระหว่างเส้นใบขณะที่เส้นใบยังเขียว มักพบในดินทรายที่กรดจัด

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้สูตร 15-15-15 อย่างเดียวตลอดรอบโดยไม่แต่งหน้าด้วยยูเรีย ทำให้ไนโตรเจนไม่พอในช่วงก่อนออกดอกซึ่งเป็นช่วงชี้ขาดผลผลิต
• หว่านยูเรียบนผิวดินแห้งตอนแดดจัดแล้วรอฝน ไนโตรเจนส่วนหนึ่งระเหยหายไปก่อนละลายลงดิน
• โรยปุ๋ยชิดเมล็ดหรือชิดโคนต้นเล็ก ทำให้รากไหม้และต้นขึ้นไม่สม่ำเสมอ
• ใส่ปุ๋ยแต่งหน้าช้าเกินไปจนต้นออกไหมแล้ว ซึ่งเลยจุดที่ปุ๋ยจะเพิ่มจำนวนเมล็ดได้
• ใส่ปูนหนักก่อนปลูกแล้วไม่เสริมสังกะสี ข้าวโพดขึ้นมาใบลายขาวและต้นเตี้ยทั้งแปลง
• ไม่เคยวิเคราะห์ดินเลย ใส่สูตรเดิมอัตราเดิมทุกปีตามที่ร้านแนะนำ ทั้งที่ฟอสฟอรัสในดินสะสมสูงจนไม่ต้องใส่เพิ่มแล้ว
• ใส่ปุ๋ยเต็มอัตราในแปลงที่ขาดน้ำ ปุ๋ยไม่ละลายและพืชดูดไม่ได้ กลายเป็นต้นทุนที่จมอยู่ในดิน
• เอาอัตราปุ๋ยของข้าวโพดหวานมาใช้กับข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หรือกลับกัน ทั้งที่อายุเก็บเกี่ยวและเป้าหมายผลผลิตต่างกันมาก

ถ้าต้องการไล่เรื่องการวิเคราะห์ดิน การคำนวณปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ และการจัดการน้ำในพืชไร่เพิ่มเติม ดูได้ที่หมวด ดิน น้ำ ปุ๋ย

สรุป

สูตรปุ๋ยข้าวโพดที่ถูกต้องเริ่มจากการดูเนื้อดินก่อน ดินเหนียวใช้กลุ่ม 16-20-0 ดินร่วนทรายใช้กลุ่ม 15-15-15 หรือ 16-16-8 เป็นปุ๋ยรองพื้น แล้วแต่งหน้าด้วยยูเรีย 46-0-0 ที่อายุราว 20-25 วันพร้อมพูนโคนกลบ ถ้าดินทรายหรือฝนชุกให้แบ่งแต่งหน้าเป็นสองครั้งก่อนออกดอก จุดชี้ขาดผลผลิตคือช่วงก่อนออกดอกถึงออกไหม ซึ่งห้ามขาดทั้งไนโตรเจนและน้ำ และวิธีลดต้นทุนที่ได้ผลที่สุดคือส่งดินวิเคราะห์แล้วตัดธาตุที่เกินออก แทนการลดปุ๋ยทุกตัวลงเท่า ๆ กันแบบเดาสุ่ม

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร — คำแนะนำการใช้ปุ๋ยข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และข้าวโพดหวานตามชนิดดิน และเอกสารวิชาการของศูนย์วิจัยพืชไร่
• 📄กรมพัฒนาที่ดิน — บริการวิเคราะห์ดิน การแปลผลค่าอินทรียวัตถุ ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม รวมถึงชุดตรวจดินภาคสนามของหมอดินอาสา
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — คำแนะนำการใส่ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินระดับแปลง และช่องทางติดต่อสำนักงานเกษตรอำเภอ
• 📄สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) — ข้อมูลต้นทุนการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และราคาปัจจัยการผลิตที่ใช้ประกอบการวางแผนต้นทุนปุ๋ย

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ