พ่นปุ๋ยทางใบมันสำปะหลัง ช่วงไหนคุ้ม และอาการขาดธาตุที่ควรดูก่อน

คำตอบสั้น ๆ: มันสำปะหลังดูดธาตุอาหารมาก โดยเฉพาะไนโตรเจนและโพแทสเซียม ซึ่งต้องใส่ลงดินเป็นหลัก การพ่นทางใบเหมาะกับการแก้อาการขาดธาตุเสริมที่เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุอัตราไว้ เช่น เหล็ก สังกะสี แมงกานีส ทองแดง ช่วงที่เอกสารระบุคือ 1, 2 และ 3 เดือนหลังปลูกสำหรับเหล็กและสังกะสี ก่อนพ่นต้องดูอาการให้ตรงกับธาตุ เพราะใบเหลืองของมันสำปะหลังมีหลายสาเหตุ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

มันสำปะหลังกินปุ๋ยแบบไหน ก่อนคิดเรื่องพ่นทางใบ

ชาวไร่มันที่ผมเคยคุยด้วยมักบอกว่า มันสำปะหลังเป็นพืชที่ปลูกง่ายจนคนหลงลืมเรื่องปุ๋ย พอปีที่สามสี่ผลผลิตเริ่มตก ดินเริ่มจืด เอกสารกรมวิชาการเกษตรที่ผมใช้ในบทความนี้ (คำแนะนำการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินสำหรับพืชไร่เศรษฐกิจ จัดทำร่วมกับสถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงานตามคำนำเอกสาร) ให้ภาพรวมไว้ดังนี้

• มันสำปะหลังต้องการไนโตรเจนประมาณ 10-20 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่ และฟอสฟอรัส 6-10 กิโลกรัม P2O5 ต่อไร่
• ไนโตรเจนมากเกินไปทำให้แป้งในหัวลดลง
• โพแทสเซียมที่พืชดูดไปราว 60 เปอร์เซ็นต์ไปอยู่ในราก
• การทดลองระยะยาวที่ห้วยโป่ง จังหวัดระยอง (ชุดข้อมูล 35 ปี) พบว่าใส่ครบ NPK ได้ 3.82 ตันต่อไร่ ส่วนที่ไม่ใส่โพแทสเซียมได้ 2.86 ตันต่อไร่ ลดลงราว 25 เปอร์เซ็นต์
• ฟอสฟอรัสเคลื่อนที่ในดินได้น้อย จึงใส่รองพื้นตั้งแต่ปลูก

จากข้อมูลนี้ ผมมองว่าการพ่นทางใบไม่ควรเป็นพระเอกของมันสำปะหลัง ตัวเลข 3.82 กับ 2.86 ตันต่อไร่ บอกว่าธาตุหลักที่ใส่ลงดินมีน้ำหนักมากกว่าปุ๋ยน้ำเสริมมาก โปรแกรมที่เอกสารแสดงเป็นตัวอย่างคือ 16-16-8 ที่อายุ 1 เดือนหลังปลูก ตามด้วย 46-0-0 หรือ 0-0-60 ที่อายุ 2 เดือน (ตามหมายเหตุของตารางโปรแกรมปุ๋ยในเอกสาร) ผลการทดลองในเอกสารใช้พันธุ์ระยอง 5, ระยอง 9, ระยอง 11, ระยอง 86-13, เกษตรศาสตร์ 50 และห้วยบง 60 เป็นต้น (พันธุ์ที่เอกสารระบุ) ควรสอบถามเกษตรอำเภอว่าพันธุ์ของคุณและดินของคุณใกล้เคียงกับแปลงทดลองมากแค่ไหน

ตารางอาการขาดธาตุ: ดูก่อนซื้อปุ๋ยน้ำ

วิธีดูแบบง่ายที่ผมใช้ตอนไปแปลงคือ แยกก่อนว่าอาการอยู่ที่ใบล่างหรือใบอ่อน ถ้าอยู่ใบล่าง ธาตุที่เคลื่อนย้ายในต้นได้มักเป็นต้นเหตุ เช่น ไนโตรเจน โพแทสเซียม แมกนีเซียม ถ้าอยู่ที่ใบอ่อนหรือยอด มักเป็นธาตุที่เคลื่อนย้ายยาก เช่น เหล็ก โบรอน ซึ่งเป็นหลักทั่วไปของการดูอาการขาดธาตุ ส่วนการจับคู่ธาตุกับอาการให้ยึดตามตารางจากเอกสาร

ธาตุที่เอกสารให้พ่นทางใบ พร้อมอัตราที่ระบุ

ข้อสังเกตจากตาราง ธาตุที่เอกสารให้อัตราพ่นทางใบมีเหล็ก แมงกานีส ทองแดง สังกะสี ส่วนโบรอนเอกสารให้ลงดินหรือแช่ท่อนพันธุ์ ไม่ได้ให้พ่น ผมไม่สรุปเกินกว่านี้ ใครเห็นสูตรที่บอกให้พ่นโบรอนกับมันสำปะหลังทุกเดือน ให้ถามที่มาก่อน

แช่ท่อนพันธุ์: ทางลัดที่คนมองข้าม

เอกสารมีทางเลือกที่ผมชอบ คือแช่ท่อนพันธุ์ก่อนปลูกในสารละลายสังกะสีหรือโบรอน นาน 15 นาที เหมาะกับแปลงที่เคยมีอาการขาดธาตุมาก่อน เพราะลงมือครั้งเดียวก่อนปลูก ไม่ต้องรอใบแสดงอาการ ข้อควรระวังคือต้องวัดน้ำหนักสารให้ตรงตามเอกสาร เช่น สังกะสีซัลเฟต 0.4-0.8 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตร และท่อนพันธุ์ที่แช่แล้วควรปลูกทันที ไม่ควรกองทิ้งไว้

ถ้าคุณยังไม่ได้วางแผนปลูก อ่านขั้นตอนทั้งชุดที่ วิธีปลูกมันสำปะหลัง และการดูแลระหว่างปีที่ การดูแลมันสำปะหลัง

ตัวอย่างคำนวณจำนวนรอบพ่นต่อฤดู (ตัวเลขสมมติ)

ผมไม่ใส่ราคาเหล็กคีเลตหรือราคาหัวมันเพราะไม่ได้เปิดแหล่งราคาที่ลงวันที่ไว้ ตารางนี้เป็นการฝึกคำนวณจากอัตราของเอกสาร ส่วนขนาดแปลงและจำนวนถังเป็นตัวเลขสมมติ

วิธีนี้ช่วยให้เห็นว่า ปุ๋ยน้ำที่ราคาต่อขวดดูไม่แพง แต่พอคูณจำนวนรอบและจำนวนถัง ต้นทุนต่อไร่อาจสูงกว่าที่คิด ผมอยากให้ทุกคนคำนวณตัวเลขจริงของตัวเองก่อนซื้อ

ขั้นตอนสำรวจแปลงก่อนตัดสินใจพ่น

1. จดอายุมัน (เดือนหลังปลูก) เพราะเอกสารผูกคำแนะนำกับอายุ
2. ดูตำแหน่งอาการ ใบล่างหรือใบอ่อน เป็นทั้งแปลงหรือเป็นหย่อม
3. เทียบกับตารางอาการ ถ้าเข้าได้หลายธาตุ ให้ส่งตรวจดิน
4. เช็กโรคไวรัสใบด่างและแมลงด้วย เพราะใบซีดเหลืองไม่ใช่เรื่องธาตุอาหารเสมอไป ดูภาพโรคได้ที่ โรคใบด่างมันสำปะหลัง
5. ยืนยันว่าปุ๋ยดินหลักใส่ครบตามช่วง (เช่น รอบ 1 เดือนและ 2 เดือน) แล้วหรือยัง
6. เลือกธาตุที่ตรงอาการและอัตราจากเอกสารหรือฉลาก
7. ลองพ่นแถวทดลองก่อน แล้วรอดูผลที่ใบใหม่ ไม่ใช่ใบที่เสียหายแล้ว

เรื่องสำคัญที่ชาวไร่ชอบมองข้าม ใบที่เหลืองไปแล้วไม่กลับมาเขียว ผลของการแก้ธาตุให้ดูที่ใบที่แตกใหม่ ถ้าเฝ้ารอให้ใบเก่ากลับเขียว จะเข้าใจผิดว่าปุ๋ยไม่ได้ผลแล้วพ่นซ้ำโดยไม่จำเป็น

เทียบกับการใส่ปุ๋ยลงดิน

ถ้าสงสัยว่าควรพ่นหรือใส่ดิน อ่านเกณฑ์เปรียบเทียบที่ พ่นปุ๋ยทางใบกับใส่ลงดิน และข้อผิดพลาดเรื่องจังหวะที่ ความผิดพลาดเรื่องจังหวะพ่นปุ๋ยทางใบ ส่วนบทความนี้เน้นเฉพาะมันสำปะหลังตามเอกสารกรมวิชาการเกษตร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เห็นใบล่างเหลืองก็พ่นยูเรียซ้ำ ทั้งที่ไนโตรเจนมากเกินไปทำให้แป้งลด
• พ่นปุ๋ยน้ำแทนการใส่ปุ๋ยดินที่มีโพแทสเซียม ทั้งที่งานระยะยาวที่ห้วยโป่งพบว่าไม่ใส่โพแทสเซียมผลผลิตลดราว 25 เปอร์เซ็นต์
• ผสมสารเข้มเกินช่วงที่เอกสารระบุ เช่น เหล็กคีเลตเกิน 180 กรัมต่อ 20 ลิตร จนใบไหม้
• พ่นทองแดงในอัตราเกิน 10 กรัมต่อ 20 ลิตร เพราะคิดว่ายิ่งมากยิ่งดี
• ไม่แยกอาการใบอ่อนกับใบแก่ จึงเลือกธาตุผิด
• ปล่อยโรคไวรัสและแมลงไว้ แล้วโทษว่าขาดปุ๋ย

สิ่งที่ผมยืนยันไม่ได้

• อัตราพ่นไนโตรเจนและโพแทสเซียมทางใบ: เอกสารไม่ระบุ ให้ยึดฉลากผลิตภัณฑ์ที่จดทะเบียน
• ผลผลิตหัวที่เพิ่มขึ้นจากการพ่นแต่ละธาตุ: เอกสารไม่ได้ให้ตัวเลข ผมจึงไม่ระบุ
• เอกสารจากสถาบันวิจัยพืชไร่โดยตรง: เอกสารที่ใช้เป็นของกรมวิชาการเกษตร และระบุว่าจัดทำร่วมกับสถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน ผมไม่ได้เปิดเอกสารชิ้นอื่นของสถาบันโดยตรง
• ราคา: ไม่ระบุราคาปุ๋ยหรือราคาหัวมัน ให้ใช้ราคาที่ลงวันที่ล่าสุดในพื้นที่

คำเตือนความปลอดภัย: ปุ๋ยโลหะซัลเฟต เช่น คอปเปอร์ซัลเฟต ระคายเคืองผิวและดวงตา สวมถุงมือและแว่น และไม่ล้างถังพ่นลงแหล่งน้ำ

สรุป

มันสำปะหลังต้องพึ่งปุ๋ยดินเป็นหลัก โดยเฉพาะโพแทสเซียมที่งานระยะยาวชี้ว่าถ้าไม่ใส่ผลผลิตลดราว 25 เปอร์เซ็นต์ การพ่นทางใบเป็นของเสริมสำหรับอาการที่เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุอัตราไว้ คือเหล็กคีเลต 80-180 กรัม สังกะสีซัลเฟต 0.2-0.4 กิโลกรัม แมงกานีสซัลเฟต 40-100 กรัม และทองแดง 10 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร โดยเหล็กและสังกะสีพ่นที่ 1, 2, 3 เดือนหลังปลูก ให้ดูอาการและตำแหน่งใบก่อนเสมอ คำนวณต้นทุนด้วยราคาจริงที่ลงวันที่ และอย่าลืมว่าไนโตรเจนมากเกินไปทำให้แป้งลด ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร กลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร — คำแนะนำการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินสำหรับพืชไร่เศรษฐกิจ (จัดทำร่วมกับสถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงานตามคำนำเอกสาร) https://www.doa.go.th/ac/phetchaburi/wp-content/uploads/2023/02/%E0%B8%84%E0%B8%B3%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%B3%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%83%E0%B8%8A%E0%B9%89%E0%B8%9B%E0%B8%B8%E0%B9%8B%E0%B8%A2%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%84%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B9%8C%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B8%8A%E0%B9%84%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B9%80%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%A9%E0%B8%90%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%88-1.pdf

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ