ค่าขุดเจาะบ่อบาดาลเพื่อการเกษตรเท่าไหร่ ราคาอ้างอิงภาครัฐกับราคาจริงต่างกันอย่างไร

คำตอบเร็ว: ราคากลางที่สำนักงบประมาณจัดสรรให้ส่วนราชการ (ฉบับธันวาคม 2568) สำหรับบ่อลึก 100 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง 6 นิ้ว ท่อ PVC ชั้น 13.5 งานจ้างเหมาอยู่ที่ราว 222,657 บาทต่อบ่อ ณ ช่วงราคาดีเซล 32.00-32.99 บาทต่อลิตร และไม่รวมเครื่องสูบน้ำ ตัวเลขนี้เป็นราคากลางภาครัฐ ไม่ใช่ราคาตลาด ราคาจริงที่ผู้รับเหมาเสนอขึ้นกับชั้นดินหินในพื้นที่ ความลึกที่เจอน้ำ ชนิดท่อ และขอบเขตงาน ผู้เขียนไม่พบราคาเสนอจริงที่มีวันที่และแหล่งตรวจสอบได้ จึงไม่ให้ตัวเลขราคาตลาด ควรขอใบเสนอราคาอย่างน้อยสามรายการแล้วเทียบเป็นรายการ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

เกษตรกรที่คิดจะเจาะบ่อบาดาลมักถูกถามคำถามแรกจากช่างว่า "จะเอากี่นิ้ว กี่เมตร" ซึ่งยังไม่มีใครรู้เพราะความลึกที่เจอน้ำต้องรอเจาะจริง ส่วนคำถามของเกษตรกรกลับเป็น "รวมแล้วเท่าไร" บทความนี้ไม่ได้เสนอตัวเลขตลาดที่ผู้เขียนหาแหล่งไม่ได้ แต่เปิดตัวเลขราคากลางที่ภาครัฐใช้ ซึ่งเผยแพร่เป็นเอกสารและระบุเงื่อนไขครบ แล้วสอนวิธีอ่านเพื่อใช้เทียบกับใบเสนอราคาที่ท่านได้รับ

เรื่องขออนุญาตขุดเจาะ เขียนไว้แล้วใน ขุดบ่อบาดาลเพื่อการเกษตร ต้องขออนุญาตอะไรบ้าง บทความนี้ตอบเฉพาะมุมต้นทุน และถ้าสงสัยว่าควรเจาะหรือไปทางอื่น ให้ดู เจาะบ่อบาดาลใหม่หรือขุดสระเก็บน้ำฝน

ราคากลางภาครัฐคืออะไร ใช้กับใคร

เอกสารที่ผู้เขียนเปิดอ่านคือ "อัตราราคางานต่อหน่วย" ของกองมาตรฐานงบประมาณ สำนักงบประมาณ ฉบับเดือนธันวาคม 2568 ซึ่งกรมทรัพยากรน้ำบาดาลนำมาเผยแพร่ในหน้า "มาตรฐานและราคากลางการเจาะน้ำบาดาล" เอกสารระบุว่าเป็นอัตราที่สำนักงบประมาณจัดสรรให้ส่วนราชการ กรณีกรมทรัพยากรน้ำบาดาลหรือหน่วยงานอื่นที่มีลักษณะงานใกล้เคียง นั่นคือใช้เป็นฐานตั้งงบของรัฐ ไม่ได้เป็นราคาที่ใครต้องขายให้เกษตรกรรายบุคคล

เอกสารจำแนกอัตราตามลักษณะการใช้งานห้าอย่าง

• ความลึกบ่อ 42.5 100 150 200 250 และ 300 เมตร
• ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางบ่อ 4 6 และ 8 นิ้ว โดยเอกสารระบุว่า 4 นิ้วเหมาะกับบ่อสังเกตการณ์ 6 นิ้วเหมาะกับน้ำอุปโภคบริโภค และ 8 นิ้วเหมาะกับพื้นที่ศักยภาพสูงเพื่อประปาขนาดใหญ่มากและระบบน้ำบาดาลเพื่อการเกษตร
• ชนิดท่อ ได้แก่ ท่อ PVC ชั้นคุณภาพ 13.5 ตาม มอก.17-2532 (เหมาะกับกรณีมีชั้นน้ำจืด ทั้งมีและไม่มีน้ำเค็มแทรก และลึกไม่เกิน 100 เมตร) ท่อเหล็ก BS-M ตาม มอก.277-2532 ประเภท 2 (ชั้นน้ำจืดที่ไม่มีน้ำเค็มแทรก) และท่อเหล็ก ASTM ตาม มอก.277-2532 ประเภท 4 (ชั้นน้ำจืดที่มีน้ำเค็มแทรกสลับ)
• ลักษณะงาน คือ ดำเนินการเอง กับ จ้างเหมา ซึ่งรวมค่าดำเนินการ ภาษี และกำไร (Factor F) แล้ว
• ช่วงราคาน้ำมันดีเซล B7 แบ่ง 21 ช่วง ตั้งแต่ 25.00-25.99 ถึง 45.00-45.99 บาทต่อลิตร ให้ปรับอัตราตามราคาน้ำมันขณะนั้น

ข้อสังเกตที่เกษตรกรควรรู้คือ ชนิดท่อผูกกับสภาพน้ำใต้ดิน ท่อ PVC ราคาต่ำสุดแต่ใช้ได้เฉพาะบ่อไม่เกิน 100 เมตรและไม่มีเงื่อนไขน้ำเค็มมาก ถ้าพื้นที่ของท่านมีน้ำเค็มแทรก ใบเสนอราคาที่เสนอท่อ PVC ถูกกว่าคนอื่นมากอาจไม่ตรงกับสภาพพื้นที่ ภาคผนวกของเอกสารยังจำแนกคุณภาพน้ำบาดาลรายภาคและรายจังหวัดเพื่อช่วยเลือกชนิดท่อ (ข้อมูลจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาล) ให้เปิดดูของจังหวัดท่านเอง

ตัวเลขราคากลางที่เกี่ยวกับบ่อเพื่อการเกษตร

ตารางนี้คัดจากหน้ารายละเอียดค่าใช้จ่าย (ผ-6 และผ-7) ของเอกสารฉบับธันวาคม 2568 ที่ช่วงราคาดีเซล 32.00-32.99 บาทต่อลิตร หน่วยเป็นบาทต่อบ่อ ผู้เขียนเลือกบ่อลึก 100 เมตรเพราะเป็นความลึกสูงสุดที่ท่อ PVC ใช้ได้ตามเอกสาร และเลือกขนาด 6 และ 8 นิ้ว

ตัวอย่างบ่อตื้นกว่า: บ่อลึก 42.5 เมตร ขนาด 6 นิ้ว ท่อ PVC ชั้น 13.5 งานจ้างเหมา 94,977.78 บาทต่อบ่อ และบ่อ 4 นิ้ว ลึก 100 เมตร ท่อ PVC งานจ้างเหมา 160,885.06 บาทต่อบ่อ (เอกสารเดียวกัน) หมายเหตุว่ามีบ่อ 4 นิ้วเพื่อสังเกตการณ์ ไม่ใช่ขนาดสำหรับสูบน้ำเกษตร

ข้อมูลในเอกสารช่วยให้เห็นสัดส่วนได้หลายอย่าง ตัวเลขข้างล่างคำนวณจากตารางข้างบนโดยผู้เขียน

• งานจ้างเหมาสูงกว่างานดำเนินการเองราว 23.6 เปอร์เซ็นต์ในกรณี 6 นิ้ว PVC 100 เมตร (222,657.09 เทียบ 180,138.80 ส่วนต่าง 42,518.29 บาท) ซึ่งส่วนต่างหลักคือค่าดำเนินการ ภาษี และกำไรตาม Factor F
• เปลี่ยนท่อจาก PVC เป็นเหล็ก BS-M ในงานจ้างเหมา 6 นิ้ว 100 เมตร ราคาเพิ่มราว 24.7 เปอร์เซ็นต์ และเปลี่ยนเป็นเหล็ก ASTM เพิ่มราว 61.3 เปอร์เซ็นต์
• เปลี่ยนจาก 6 นิ้วเป็น 8 นิ้ว (PVC งานจ้างเหมา 100 เมตร) เพิ่มราว 25.6 เปอร์เซ็นต์
• ราคาน้ำมันขยับขึ้นหนึ่งช่วง (จาก 32.00-32.99 เป็น 33.00-33.99) บ่อ 6 นิ้ว PVC 100 เมตร งานจ้างเหมา เพิ่มจาก 222,657.09 เป็น 224,357.35 บาท คือ 1,700.26 บาท หรือราว 0.76 เปอร์เซ็นต์

ราคาต่อเมตรของรายการ 6 นิ้ว PVC 100 เมตร งานจ้างเหมา คือราว 2,226.57 บาทต่อเมตรตามที่เอกสารแสดง แต่ถ้าเอาบ่อ 42.5 เมตรมาหาร (94,977.78 ÷ 42.5) ได้ราว 2,234.77 บาทต่อเมตร ซึ่งต่างกันนิดเดียว แสดงว่าในเอกสารนี้ราคาแปรตามความลึกค่อนข้างตรง ไม่มีส่วนลดตามความลึกมากนัก

เครื่องสูบน้ำและงานอื่นที่ราคากลางแยกไว้

รายการขุดเจาะข้างบนไม่รวมเครื่องสูบน้ำ เอกสารแยกเป็นหัวข้อ 4.2 งานติดตั้งเครื่องสูบน้ำไฟฟ้าแบบมอเตอร์จมใต้น้ำ (Submersible Pump) ซึ่งตัวเลขสำหรับงานดำเนินการเองมีดังนี้ หน่วยบาทต่อชุด และไม่เปลี่ยนตามช่วงราคาน้ำมันตามที่ปรากฏในตาราง

ภาคผนวก ผ-12 ระบุว่าชุดนี้เป็นเครื่องสูบน้ำพร้อมท่อสูบส่ง อุปกรณ์ติดตั้ง และชุดควบคุมตามมาตรฐานของกรมทรัพยากรน้ำบาดาล เช่น ปั๊ม 0.5 และ 1.0 แรงม้าใช้ท่อสูบส่ง 15 ท่อน ท่อนละ 3 เมตร ปั๊ม 3.0 แรงม้าใช้ 20 ท่อน ท่อนละ 3 เมตร พร้อมเช็ควาล์ว ยูเนียน และสายไฟ ถ้าบ่อของท่านลึกกว่าความยาวท่อที่ชุดมาตรฐานนี้ให้ไว้ ต้องเพิ่มท่อและสายไฟ ซึ่งเป็นเหตุหนึ่งที่ใบเสนอราคาจริงไม่ตรงกับตาราง

เอกสารยังมีราคากลางงานอื่นเกี่ยวกับบ่อ เช่น งานเป่าล้างและทดสอบปริมาณน้ำ งานสำรวจธรณีฟิสิกส์ด้วยวิธีวัดความต้านทานไฟฟ้า งานหยั่งธรณีหลุมเจาะ และงานทดสอบปริมาณน้ำแบบ 10 ชั่วโมงและ 75 ชั่วโมง ซึ่งเป็นงานสำรวจและทดสอบที่เกษตรกรรายย่อยไม่ได้ซื้อทุกรายการ ผู้เขียนไม่ได้นำตัวเลขมาลงเพราะไม่ได้ตรวจว่าแต่ละรายการตรงกับงานของท่านหรือไม่ ให้ถามผู้รับเหมาว่ารายการใดอยู่ในใบเสนอราคา

ค่าธรรมเนียมขออนุญาตเป็นอีกส่วนที่ต้องนับ คู่มือสำหรับประชาชนของกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเรื่องการขอรับใบอนุญาตเจาะน้ำบาดาลหรือใช้น้ำบาดาลระบุค่าธรรมเนียมคำขอ 10 บาท และใบอนุญาตเจาะน้ำบาดาล 100 บาท สำหรับบ่อเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 100 มิลลิเมตร 500 บาท สำหรับตั้งแต่ 100 ถึงน้อยกว่า 200 มิลลิเมตร และ 1,000 บาท สำหรับตั้งแต่ 200 มิลลิเมตรขึ้นไป ใบอนุญาตใช้น้ำบาดาลมีอัตราตามขนาดเช่นกัน เมื่อแปลงหน่วย บ่อ 6 นิ้ว (ราว 152 มิลลิเมตร) อยู่ในช่วง 500 บาท ส่วนบ่อ 8 นิ้ว (ราว 203 มิลลิเมตร) อยู่ในช่วง 1,000 บาท ค่าธรรมเนียมเป็นสัดส่วนน้อยมากของต้นทุนทั้งโครงการ แต่การเริ่มเจาะโดยไม่มีใบอนุญาตมีโทษตามกฎหมาย ดูรายละเอียดในบทความขออนุญาตที่ลิงก์ไว้ข้างต้น

ทำไมราคาจริงไม่เท่าราคากลาง

ผู้เขียนค้นหาราคาเสนอจริงของผู้รับเหมาเอกชนที่มีวันที่และแหล่งตรวจสอบได้ แต่ไม่พบแหล่งที่ยืนยันได้ จึงไม่ลงตัวเลขตลาดในบทความนี้ สิ่งที่บอกได้คือเหตุผลเชิงโครงสร้างว่าทำไมสองตัวเลขจึงต่างกัน

• ความลึกจริงต่างจากที่ประเมิน ราคากลางตั้งความลึกเป็นขั้น (42.5 100 150 200 250 300 เมตร) แต่ชั้นน้ำอุ้มน้ำของแต่ละพื้นที่อยู่ลึกต่างกัน ช่างมักเสนอเป็นราคาต่อเมตรหรือเสนอเผื่อความลึก ซึ่งต้องถามว่าถ้าเจอน้ำตื้นกว่าจะคิดอย่างไร
• ชั้นดินหิน ถ้าเจอหินแข็งหรือชั้นทรายหลวมที่ต้องใช้วิธีเจาะต่างออกไป เวลาและวัสดุเปลี่ยน เอกสารราคากลางเป็นค่าเฉลี่ยระดับประเทศ ไม่ได้แยกตามชั้นหินของพื้นที่ท่าน
• ขอบเขตงาน ราคากลางรายการขุดเจาะประกอบด้วยค่าน้ำมันเชื้อเพลิง ค่าวัสดุอุปกรณ์ ค่าซ่อมบำรุงเครื่องจักร ค่าแรงงาน (หรือเบี้ยเลี้ยงและที่พักสำหรับงานดำเนินการเอง) และค่าวิเคราะห์คุณภาพน้ำ 1,350 บาท ส่วนงานเป่าล้าง ทดสอบ เครื่องสูบ สายไฟ ถังพัก และระบบท่อไปแปลง ใบเสนอราคาจริงอาจรวมหรือไม่รวมต่างกัน
• การเข้าถึงพื้นที่ ค่าขนย้ายเครื่องเจาะ รถบรรทุกน้ำเปล่า และการเตรียมพื้นที่ ซึ่งอยู่นอกตารางราคากลางที่ผู้เขียนอ่านเจอ
• ผลตอบแทนผู้รับเหมาและความเสี่ยง งานจ้างเหมาในราคากลางรวม Factor F แล้ว แต่ผู้รับเหมาเอกชนอาจเผื่อความเสี่ยงเจาะแล้วไม่ได้น้ำมากหรือน้อยต่างกัน
• ราคาท่อและน้ำมัน เอกสารปรับตามช่วงดีเซล แต่ราคาท่อ PVC และท่อเหล็กในตลาดเปลี่ยนตามช่วงเวลา

เรื่องที่ควรถามก่อนเซ็นสัญญาในกรณีเจาะแล้วไม่ได้น้ำหรือได้น้ำน้อย ผู้เขียนไม่พบเอกสารทางการที่กำหนดว่าผู้รับเหมาต้องรับผิดชอบอย่างไร เป็นเรื่องที่ตกลงกันในสัญญา ให้ระบุเป็นลายลักษณ์อักษรว่าอัตราไหลต่ำสุดเท่าไร ถ้าไม่ถึงจะคิดค่าเจาะอย่างไร และใครรับผิดชอบการเป่าล้างและทดสอบ

วิธีเทียบใบเสนอราคาและเช็กลิสต์ก่อนจ้างเจาะ

ตารางนี้เป็นแบบฟอร์มให้ท่านกรอกเอง ตัวเลขในช่องตัวอย่างเป็นสมมติ ไม่ใช่ราคาตลาด วิธีคือให้ผู้รับเหมาทุกรายแจกแจงเป็นรายการ แล้วคำนวณราคาต่อเมตรเพื่อเทียบ

ตัวอย่างคำนวณเพื่อดูสัดส่วน (สมมติ): ถ้าใบเสนอราคารวมค่าเจาะกับเครื่องสูบ 1 แรงม้าชุดเดียว ราคารวมเท่ากับค่าเจาะบวกค่าชุดปั๊ม ตามราคากลางที่ผู้เขียนอ่านได้ จะเป็นราว 222,657 + 37,200 = 259,857 บาท (ค่าเจาะเป็นราคาจ้างเหมา ส่วนค่าปั๊มเป็นราคางานดำเนินการเอง สองตัวเลขอ้างอิงฐานต่างกัน ผู้เขียนยกมาเพื่อสาธิตวิธีบวก ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นราคาที่เกษตรกรจะเจอจริง) ผลรวมยังไม่รวมระบบท่อไปแปลง ถังพักน้ำ และระบบไฟฟ้า

เช็กลิสต์ก่อนจ้างเจาะ

1. ตรวจเงื่อนไขการขออนุญาตกับกรมทรัพยากรน้ำบาดาลหรือหน่วยงานที่รับคำขอในจังหวัด ก่อนวางเงินมัดจำ
2. ถามเพื่อนบ้านหรือเจ้าหน้าที่ทรัพยากรน้ำบาดาลว่าบริเวณนั้นเจอน้ำที่ความลึกเท่าไร คุณภาพน้ำเป็นอย่างไร เพราะข้อมูลบ่อใกล้เคียงช่วยกำหนดชนิดท่อและความลึกที่เสนอได้ดีที่สุด
3. ขอใบเสนอราคาอย่างน้อยสามราย แจกแจงรายการเหมือนกัน
4. ตรวจว่าผู้รับเหมามีผู้ดำเนินการที่ถูกต้องตามที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ โดยสอบถามที่หน่วยงานทรัพยากรน้ำบาดาล (ผู้เขียนไม่ได้ตรวจเกณฑ์คุณสมบัติผู้รับเหมาในรายละเอียด)
5. ตกลงเงื่อนไขกรณีไม่ได้น้ำหรือได้น้อยเป็นลายลักษณ์อักษร
6. เก็บรายงานการเจาะ ผลทดสอบอัตราไหล และผลวิเคราะห์น้ำไว้ ใช้ประกอบการขอใบอนุญาตใช้น้ำและการวางระบบ

การตัดสินใจเรื่องเจาะบ่อหรือไม่ยังขึ้นกับต้นทุนทางเลือก เช่น ซื้อน้ำมาเติมบ่อพัก ดูเทียบใน เจาะบ่อบาดาลเองหรือซื้อน้ำเติมบ่อพัก และเรื่องความลึกของบ่อสำหรับสวนผลไม้ใน บ่อตื้นหรือบ่อลึกสำหรับสวนผลไม้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

1. เอาราคากลางภาครัฐไปต่อรองว่าผู้รับเหมาเอกชนต้องคิดเท่านี้ ทั้งที่ราคากลางเป็นเครื่องมือตั้งงบของรัฐ และเงื่อนไขงานต่างจากงานเอกชน
2. เปรียบเทียบใบเสนอราคาที่รวมต่างรายการ ราคาถูกกว่าอาจเพราะไม่รวมเครื่องสูบหรือการทดสอบ
3. เลือกท่อ PVC เพราะถูกที่สุดโดยไม่ดูสภาพน้ำใต้ดินและความลึก ซึ่งเอกสารราคากลางเองระบุเงื่อนไขการใช้ท่อแต่ละชนิดไว้
4. จ่ายเงินมัดจำก้อนใหญ่ก่อนมีใบอนุญาตหรือก่อนยืนยันตำแหน่งเจาะ
5. ไม่ตกลงเรื่องกรณีเจาะไม่ได้น้ำ ทำให้เมื่อเกิดเหตุไม่มีเอกสารอ้างอิง
6. ลืมต้นทุนหลังเจาะ เช่น ไฟฟ้า ท่อส่ง ถังพัก และค่าไฟปั๊มต่อเดือน ซึ่งเทียบได้ใน เจาะบ่อบาดาลราคาเท่าไร ต้องขออนุญาตไหม

สิ่งที่ผู้เขียนยังไม่ได้ยืนยัน

ผู้เขียนไม่พบราคาเสนอจริงของผู้รับเหมาเอกชนที่มีวันที่และแหล่งตรวจสอบได้ จึงไม่ระบุตัวเลขตลาด ไม่ได้ตรวจว่าราคากลางในเอกสารตรงกับราคาในจังหวัดใดจังหวัดหนึ่ง และไม่ได้ตรวจเกณฑ์คุณสมบัติของผู้รับเหมา ตัวเลขทั้งหมดในบทความนี้มาจากเอกสารฉบับธันวาคม 2568 หากมีการปรับฉบับใหม่ ให้ใช้ฉบับล่าสุดที่หน้าของกรมทรัพยากรน้ำบาดาล

สรุป

ราคากลางภาครัฐฉบับธันวาคม 2568 ให้กรอบเทียบที่ตรวจสอบได้ เช่น บ่อ 6 นิ้ว ลึก 100 เมตร ท่อ PVC งานจ้างเหมา 222,657.09 บาท ไม่รวมเครื่องสูบน้ำ แต่ไม่ใช่ราคาตลาด ราคาที่ผู้รับเหมาเสนอจริงขึ้นกับความลึก ชั้นดินหิน ชนิดท่อ และขอบเขตงาน ผู้เขียนไม่พบราคาเสนอจริงที่ตรวจสอบได้จึงไม่ให้ตัวเลขตลาด ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 ให้ขอใบเสนอราคาหลายรายแล้วเทียบรายการต่อรายการ และตรวจใบอนุญาตก่อนเจาะ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงบประมาณ: อัตราราคางานต่อหน่วย ฉบับเดือนธันวาคม 2568 — ราคากลางงานบ่อน้ำบาดาลและเครื่องสูบน้ำ เผยแพร่ผ่านหน้า มาตรฐานและราคากลางการเจาะน้ำบาดาล ของกรมทรัพยากรน้ำบาดาล https://www.dgr.go.th/th/public-service/299
• 📄กรมทรัพยากรน้ำบาดาล: คู่มือสำหรับประชาชน การขอรับใบอนุญาตเจาะน้ำบาดาลหรือใช้น้ำบาดาล — ค่าธรรมเนียมและขั้นตอนขออนุญาต https://www.dgr.go.th/th/public-service/38
• 📄Thai Post: กรมทรัพยากรน้ำบาดาลชี้แจงเรื่องใบอนุญาตและความลึกบ่อ (11 ส.ค. 2567) — ข่าวประกอบเรื่องการขออนุญาต https://www.thaipost.net/general-news/636052/

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ