แพะแกะน้ำท่วม ต้องระวังโรคอะไรหลังน้ำลด

คำตอบเร็ว: หลังน้ำลด แพะน้ำท่วมและแกะน้ำท่วมควรถูกเฝ้าดูกลุ่มโรคที่สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ (NIAH) กรมปศุสัตว์ เตือนไว้สำหรับปศุสัตว์ในฤดูฝน ได้แก่ โรคพยาธิ ท้องอืด กีบเน่า ปากและเท้าเปื่อย คอบวม และโรคฉี่หนู (เลปโตสไปโรสิส) ซึ่งเชื้อเลปโตสไปร่าอยู่ในดินหรือน้ำได้นานถึง 6 เดือน ถ้าเห็นสัตว์หายใจหอบ คอหรือหน้าบวม ขาเจ็บ หรือตายกะทันหัน ให้แยกตัวป่วยออกจากฝูงและแจ้งสำนักงานปศุสัตว์อำเภอหรือแอปพลิเคชัน DLD 4.0 ทันที อย่าวินิจฉัยหรือให้ยาเอง (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

คนเลี้ยงแพะแกะมักเจอคำถามเดียวกันหลังน้ำลด คือสัตว์รอดจากน้ำมาได้แล้ว แต่ทำไมยังซึม เดินขากะเผลก หรือตายลงทีละตัวในสัปดาห์ต่อมา แพะและแกะเป็นสัตว์ที่ไม่ชอบความเปียก ต้องยืนบนพื้นโคลนนาน ๆ และกินหญ้าที่จมน้ำมา ทำให้ปัญหาหลังน้ำลดต่างจากช่วงน้ำท่วม บทความนี้จึงเรียงแบบ อาการ → สาเหตุที่เป็นไปได้ → สิ่งที่ต้องทำ โดยใช้ข้อมูลจากหน้าเตือนโรคของ NIAH กรมปศุสัตว์ และหลักเกณฑ์ช่วยเหลือ พ.ศ. 2569 เท่านั้น

ข้อควรรู้ก่อนอ่าน: หน้าเตือนโรคของ NIAH เป็นหน้าประจำฤดูฝนของกรมปศุสัตว์ ไม่ใช่ประกาศเฉพาะน้ำท่วมปี 2569 และหลายโรคในหน้านั้นเขียนถึงโค กระบือเป็นหลัก ตารางด้านล่างจึงเป็นจุดสังเกตเพื่อพาสัตว์ไปหาสัตวแพทย์ให้เร็วขึ้น ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัย

แพะแกะหลังน้ำลด อาการแบบนี้คิดถึงอะไรได้บ้าง

รายการโรคเต็มในหน้าเตือนฤดูฝนของ NIAH คือ โรคพยาธิ โรคท้องอืด โรคไข้สามวัน โรคปากและเท้าเปื่อย โรคคอบวม โรคตาอักเสบติดต่อในโค (IBK) โรคกีบเน่า และโรคฉี่หนู ในจำนวนนี้ IBK เขียนชัดว่าเป็นโรคในโค ส่วนไข้สามวันให้ถามสัตวแพทย์ว่าเกี่ยวกับแพะแกะในพื้นที่ของคุณหรือไม่ ไม่ควรเหมารวมเอง

คำถามวินิจฉัยทีละอาการ

แพะหายใจหอบและคอบวมหลังน้ำลด อันตรายแค่ไหน

นี่คืออาการที่ต้องรีบที่สุด NIAH อธิบายโรคคอบวมว่าสัตว์จะหายใจหอบลึกมีเสียงดัง คอและหน้าบวมแข็ง ระบาดมากช่วงต้นและปลายฤดูฝน และแบบเฉียบพลันอาจตายภายในไม่เกิน 24 ชั่วโมง คำแนะนำของ NIAH คือให้รีบแจ้งเจ้าหน้าที่สัตวแพทย์ในท้องที่โดยเร็ว พร้อมแยกสัตว์ป่วยออกจากฝูง อย่ารอดูอาการข้ามคืน

แกะเดินขากะเผลกหลายตัวพร้อมกัน เกิดจากอะไร

แกะน้ำท่วมที่ต้องยืนบนพื้นเปียกหรือโคลนเป็นเวลานาน กีบจะนิ่มและเกิดแผลง่าย โรคกีบเน่าอยู่ในรายการเตือนฤดูฝนของ NIAH แต่ขากะเผลกพร้อมแผลในปากหรือน้ำลายไหล อาจเป็นสัญญาณของโรคปากและเท้าเปื่อยซึ่งต้องแจ้งเจ้าหน้าที่และหยุดเคลื่อนย้ายสัตว์ สองโรคนี้แยกด้วยตาเปล่าไม่ง่าย จึงต้องให้สัตวแพทย์ตรวจ

แพะกินหญ้าที่เพิ่งพ้นน้ำแล้วท้องอืด ทำอย่างไร

หญ้าที่จมน้ำแล้วโผล่ขึ้นมาใหม่มักเปียก เน่าบางส่วน และปนโคลน แพะที่หิวจัดหลังอดอาหารช่วงน้ำท่วมจะกินเร็วและกินมาก ถ้าท้องป่องขึ้นเร็ว ให้เรียกสัตวแพทย์ทันที วิธีป้องกันคือค่อย ๆ ให้อาหาร และเลือกหญ้าแห้งหรืออาหารที่ไม่ปนเปื้อนก่อน ถ้าไม่มีอาหารสำรอง อ่านช่องทางขอเสบียงที่ หาอาหารสัตว์และหญ้าช่วงน้ำท่วม ขอเสบียงสัตว์จากกรมปศุสัตว์ได้ไหม

ทำไมโรคฉี่หนูต้องระวังทั้งสัตว์และคน

NIAH ระบุว่าเชื้อเลปโตสไปร่ามีชีวิตอยู่ในดินหรือในน้ำได้นานถึง 6 เดือน และฝูงปศุสัตว์ได้รับเชื้อจากการเล็มหญ้า ดื่มน้ำที่มีเชื้อปนเปื้อน หรือกินอาหารที่ปนเปื้อนปัสสาวะหนู แปลว่าแม้น้ำลดแล้ว แปลงหญ้าและแอ่งน้ำขังยังเสี่ยงต่อไปอีกนาน คนเลี้ยงที่ลุยน้ำ ล้างคอก หรือจับสัตว์ป่วยควรสวมรองเท้าบูทและถุงมือ ถ้ามีไข้หลังสัมผัสน้ำท่วมให้ไปพบแพทย์

แพะแกะตายโดยไม่มีอาการนำ ต้องทำอย่างไร

อย่าผ่าซากเองและอย่านำเนื้อไปกิน ให้แยกซากออกจากฝูง ถ่ายรูปและจดอายุของสัตว์ แล้วแจ้งสำนักงานปศุสัตว์อำเภอ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด หรือแอปพลิเคชัน DLD 4.0 การจัดการซากที่ยืนยันได้จากข้อมูลทางการคือฝังกลบตามหลักวิชาการสัตวแพทย์และฉีดพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ ส่วนความลึกหลุมหรือปริมาณปูนขาวยังไม่พบประกาศทางการปี 2569 ให้ถามเจ้าหน้าที่ในพื้นที่

เรื่องวัคซีนแพะแกะ ข้อมูลทางการบอกอะไรไว้บ้าง

ในหน้าเตือนโรคของ NIAH ตารางวัคซีนที่ระบุชัดเป็นของโค กระบือ คือ วัคซีนคอบวมทำในโค กระบือที่อายุตั้งแต่ 4 เดือนขึ้นไป ปีละ 1 ครั้ง และวัคซีนปากและเท้าเปื่อยครอบคลุม 3 ไทป์ คือ โอ เอ และเอเชียวัน โดยในโค กระบือฉีดที่อายุ 6 เดือน ข้อมูลที่ใช้เขียนบทความนี้ไม่มีโปรแกรมวัคซีนเฉพาะแพะแกะ จึงไม่ควรนำตัวเลขของโคมาใช้กับแพะแกะเอง ให้ถามปศุสัตว์อำเภอว่าในพื้นที่ของคุณมีวัคซีนอะไรสำหรับแพะแกะ และจะเข้ามาฉีดเมื่อไหร่ ถ้าเลี้ยงโค กระบือร่วมกับแพะแกะ อ่านการดูแลสัตว์ใหญ่ได้ที่ วัวควายน้ำท่วม อพยพและดูแลอย่างไรให้รอด

อีกช่องทางหนึ่งคือความช่วยเหลือแบบสิ่งของ หลักเกณฑ์ พ.ศ. 2569 ข้อ 5.3.1 ให้จัดหาอาหารสัตว์ วัคซีนและเวชภัณฑ์รักษาสัตว์ เพื่อฟื้นฟูสุขภาพสัตว์เลี้ยง ตามราคาท้องตลาดหรือตามความจำเป็นเหมาะสม และกรมปศุสัตว์รายงานว่าสนับสนุนชุดส่งเสริมสุขภาพสัตว์ (แร่ธาตุ ยาปฏิชีวนะ วิตามิน) ไปแล้ว 6,519 ชุด พร้อมส่งหน่วยสัตวแพทย์เคลื่อนที่ลงพื้นที่ (ข้อมูลช่วงประมาณ 27–28 ก.ย. 2569) ถ้าได้รับชุดนี้ ให้ใช้ยาตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือฉลากเท่านั้น

Checklist ดูแลแพะแกะ 7 ข้อหลังน้ำลด

• ย้ายสัตว์ขึ้นคอกที่พื้นแห้ง ยกพื้นได้ยิ่งดี เพื่อลดปัญหากีบ
• ให้น้ำดื่มสะอาด ห้ามให้กินน้ำขังหรือแอ่งน้ำในแปลง
• งดปล่อยลงแปลงหญ้าที่เพิ่งพ้นน้ำ จนกว่าจะแน่ใจว่าไม่มีซากและโคลนปน
• เก็บอาหารสัตว์ในภาชนะปิด กันหนูเข้าถึง
• เดินดูฝูงเช้าเย็น จดตัวที่ซึม กินน้อย ขากะเผลก หรือหายใจผิดปกติ
• แยกตัวป่วยทันที แล้วโทรหาสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอ
• ล้างโคลนออกจากคอกและพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อตามฉลากผลิตภัณฑ์

ถ้าแพะแกะตายจากน้ำท่วม ได้รับความช่วยเหลือเท่าไหร่ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยเกี่ยวกับการให้ความช่วยเหลือด้านการเกษตรผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน พ.ศ. 2569 ข้อ 5.3.3 ให้ช่วยตามจำนวนที่เสียหายจริง แต่ไม่เกินเกณฑ์ ใช้กับภัยที่เกิดตั้งแต่ 21 สิงหาคม 2569 เป็นต้นไป

ตัวอย่างคำนวณ (เป็นตัวอย่างเท่านั้น): สมมติแพะอายุเกิน 30 วันตาย 4 ตัว และลูกแพะอายุไม่เกิน 30 วันตาย 2 ตัว คิดตามเกณฑ์สูงสุดเท่ากับ (4 × 3,000) + (2 × 1,500) = 15,000 บาท ยอดจริงขึ้นกับผลตรวจสอบของเจ้าหน้าที่

เงื่อนไขสำคัญตามข้อ 5 คือต้องขึ้นทะเบียนและปรับปรุงทะเบียนกับหน่วยงานของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ไว้ก่อนเกิดภัยเท่านั้น แจ้งได้ที่สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด หรือแอปพลิเคชัน DLD 4.0 ตลอด 24 ชั่วโมง สื่อ realnewsthailand เผยแพร่เบอร์ 0 2653 4444 ต่อ 3315 ไว้ด้วย ควรยืนยันกับปศุสัตว์อำเภออีกครั้ง ภาพรวมสิทธิอื่น ๆ ดูที่ คู่มือช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม 2569 เงินเยียวยา สิทธิ และขั้นตอน

ตัวเลขภาพรวมจากศูนย์ปฏิบัติการกระทรวงเกษตรฯ ณ 2 ต.ค. 2569 เวลา 15.00 น. (ฐานเศรษฐกิจ) ระบุแพะ/แกะตายหรือสูญหาย 5 ตัว ซึ่งน้อยมากเทียบกับสัตว์ปีก แต่ความเสียหายของแพะแกะมักมาทีหลังในรูปของโรคหลังน้ำลด ไม่ใช่จมน้ำตาย การเฝ้าดูอาการจึงสำคัญกว่าในช่วงนี้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ปล่อยลงแปลงหญ้าทันทีที่น้ำลด หญ้าที่จมน้ำปนโคลนและอาจปนเปื้อนปัสสาวะหนู
• ใช้ยาปฏิชีวนะตามที่เพื่อนบอก ขนาดยาต้องให้สัตวแพทย์กำหนด ใช้ผิดอาจไม่หายและสิ้นเปลือง
• นำตารางวัคซีนของโคมาใช้กับแพะ ข้อมูลทางการที่มีระบุไว้สำหรับโค กระบือ ต้องถามปศุสัตว์อำเภอก่อน
• ขายหรือย้ายสัตว์ป่วยออกจากฟาร์ม ถ้าสงสัยปากและเท้าเปื่อย การย้ายสัตว์ทำให้โรคกระจาย
• ปล่อยให้สัตว์ยืนบนพื้นเปียกต่อ กีบนิ่มและเกิดแผล เป็นต้นทางของกีบเน่า
• ไม่จดอายุสัตว์ที่ตาย อัตราช่วยเหลือแยกอายุ 1–30 วัน กับเกิน 30 วัน

สรุป

หลังน้ำลด แพะน้ำท่วมและแกะน้ำท่วมเสี่ยงกลุ่มโรคที่ NIAH กรมปศุสัตว์เตือนในฤดูฝน โดยเฉพาะคอบวมที่ตายเร็ว กีบเน่าจากพื้นเปียก ปากและเท้าเปื่อย และโรคฉี่หนูที่เชื้ออยู่ในดินหรือน้ำได้นานถึง 6 เดือน ให้ใช้อาการเป็นสัญญาณเรียกสัตวแพทย์ แยกตัวป่วยทันที และไม่ให้ยาเอง ถ้าสัตว์ตายให้แจ้งปศุสัตว์อำเภอหรือ DLD 4.0 เพื่อขอรับความช่วยเหลือตามหลักเกณฑ์ พ.ศ. 2569 ดูข้อมูลเกษตรกรด้านอื่นได้ที่ ศูนย์รวมข้อมูลเกษตรกรน้ำท่วม 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ (NIAH) กรมปศุสัตว์ — รายการโรคปศุสัตว์ฤดูฝน อาการคอบวม วัคซีน และโรคเลปโตสไปโรสิส https://niah.dld.go.th/index.php/th/news-head/animal-disease-warning/phon
• 📄หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยฯ พ.ศ. 2569 (PDF ต้นฉบับ เผยแพร่โดยกรมประมง) — อัตราช่วยเหลือแพะแกะข้อ 5.3.3 ความช่วยเหลือแบบสิ่งของข้อ 5.3.1 และเงื่อนไขขึ้นทะเบียน https://www4.fisheries.go.th/local/file_document/20260824100414_1_file.pdf
• 📄เดลินิวส์ — ผลการช่วยเหลือของกรมปศุสัตว์ ชุดส่งเสริมสุขภาพสัตว์ https://www.dailynews.co.th/news/6227529/
• 📄เดลินิวส์ (6 ต.ค. 2569) — การจัดการซากและช่องทางติดต่อกรมปศุสัตว์ https://dailynews.co.th/news/6251386
• 📄ไทยพีบีเอส (27 ก.ย. 2569) — ช่องทางแจ้งขอรับความช่วยเหลือและแอป DLD 4.0 https://www.thaipbs.or.th/news/content/558710
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — ข้อมูลความเสียหายด้านปศุสัตว์ ณ 2 ต.ค. 2569 https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/670571
• 📄realnewsthailand — เบอร์โทรกรมปศุสัตว์ที่สื่อเผยแพร่ https://www.realnewsthailand.net/article/73533/

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ