ปลูกหญ้าแพงโกล่าทำแปลงหญ้าเลี้ยงวัว ตัดได้กี่รอบและทำหญ้าแห้งได้ไหม

คำตอบเร็ว: หญ้าแพงโกล่าเป็นอาหารหยาบสำหรับวัวที่ทำหญ้าแห้งได้ดี เพราะต้นเล็ก ใบมาก และแห้งเร็ว ในงานวิจัยของกรมปศุสัตว์ร่วมกับมหาวิทยาลัยศิลปากรที่ชะอำ ตัดครั้งแรกที่ 60 วันหลังปลูก จากนั้นตัดทุก 30 วัน สูงจากพื้น 5 ซม. ได้น้ำหนักแห้งรวมสูงสุด 2,162 กก./ไร่ เมื่อใส่ไนโตรเจน 64 กก./ไร่ ส่วนจำนวนรอบต่อปีในสวนจริงขึ้นกับน้ำและปุ๋ย หน้าแล้งที่ไม่มีน้ำหญ้าจะโตช้าจนตัดถี่แบบนี้ไม่ได้ แพงโกล่าแทบไม่ติดเมล็ด จึงต้องปลูกด้วยท่อนลำต้น และต้องใส่ไนโตรเจนหลังตัดทุกครั้ง (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

คนเลี้ยงวัวที่เคยปลูกแต่หญ้าเนเปียร์มักถามว่าแพงโกล่าดีกว่าไหม คำตอบคือมันเป็นหญ้าคนละแบบ เนเปียร์ต้นสูงใหญ่ให้น้ำหนักสดมาก เหมาะตัดสดหรือหมัก ส่วนแพงโกล่าต้นเตี้ย ลำต้นเลื้อย ใบเล็ก เหมาะตัดถี่และตากเป็นหญ้าแห้งเก็บไว้หน้าแล้ง บทความนี้รวมสิ่งที่มีงานวิจัยและเอกสารราชการรองรับ และบอกส่วนที่ยังต้องถามปศุสัตว์ในพื้นที่

หญ้าแพงโกล่าคืออะไร ต่างจากเนเปียร์อย่างไร

หญ้าแพงโกล่า (Digitaria eriantha) เป็นหญ้าเขตร้อนที่ขยายพันธุ์ด้วยไหลและลำต้น ฐานข้อมูล Tropical Forages ระบุว่าแทบไม่มีเมล็ดที่งอกได้ จึงต้องปลูกด้วยท่อนพันธุ์ ทนดินกรด-ด่างได้กว้างตั้งแต่ pH 4.5 ถึง 8.5 ทนแล้งและทนน้ำขังได้หลายเดือน แต่ไม่ทนน้ำท่วมถาวร อยู่รอดได้ที่ฝน 800 มม./ปี แต่จะให้ผลผลิตดีเมื่อฝนเกิน 1,000 มม./ปี

ตัวเลขเนเปียร์มาจากเอกสารเผยแพร่ของกรมปศุสัตว์ ตัวเลขแพงโกล่ามาจากงานทดลองในดินทรายความอุดมสมบูรณ์ต่ำ จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ ใช้ดูภาพรวมว่าหญ้าสองชนิดนี้ใช้งานต่างกัน

งานวิจัยที่ชะอำบอกอะไรเรื่องการตัด

งานที่เป็นหลักของบทความนี้คือการศึกษาของ Isuwan (มหาวิทยาลัยศิลปากร) และจีระศักดิ์ ชอบแต่ง (กองอาหารสัตว์ กรมปศุสัตว์) ตีพิมพ์ในวารสารเกษตร ปีที่ 32 ฉบับที่ 1 ปี 2559 ทดลองที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์เพชรบุรี อำเภอชะอำ บนชุดดินหุบกะพงซึ่งเป็นดินทรายความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ระหว่าง ต.ค. 2552 ถึง ก.ย. 2554

• ปลูกด้วยต้นกล้าอายุ 30 วัน ระยะ 50 x 50 ซม. ตามวิธีของกองอาหารสัตว์
• ปุ๋ยพื้นฐาน P2O5 20 กก./ไร่ และ K2O 20 กก./ไร่
• ปุ๋ยยูเรียแบ่งใส่ ครึ่งหนึ่งตอนปลูก ที่เหลือแบ่งใส่หลังตัดแต่ละครั้ง
• ตัดครั้งแรกที่ 60 วันหลังปลูก จากนั้นตัดทุก 30 วันอีก 4 ครั้ง สูงจากพื้น 5 ซม.
• ใส่ไนโตรเจน 64 กก./ไร่ ได้น้ำหนักแห้งรวมสูงสุด 2,162 กก./ไร่ เทียบกับ 987 กก./ไร่ เมื่อไม่ใส่ไนโตรเจน
• โปรตีนเพิ่มจาก 6.17% (ใส่ N ต่ำกว่า 16 กก./ไร่) เป็น 7.42% (ใส่ N 64 กก./ไร่)
• ระดับไนโตรเจนไม่มีผลต่อการย่อยสลายในกระเพาะรูเมน

อ่านแบบคนทำแปลงจริง: รอบ 30 วันในงานนี้ทำได้เพราะเป็นแปลงทดลองที่ควบคุมการจัดการ ในสวนที่ไม่มีน้ำ หน้าแล้งหญ้าจะหยุดโต รอบตัดจะยืดออกไปเอง จำนวนรอบต่อปีจึงไม่มีตัวเลขเดียว ให้ดูความสูงและความเขียวของหญ้าแทนการนับวันอย่างเดียว

ทำหญ้าแห้งจากแพงโกล่าได้ไหม

ได้ และเป็นจุดเด่นของหญ้าชนิดนี้ Tropical Forages ระบุว่าแพงโกล่าทำหญ้าแห้งได้ดีมากถ้าตัดตอนยังมีใบมาก ข่าวของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) วันที่ 29 เม.ย. 2563 เล่าโครงการของกรมปศุสัตว์ที่ท่าตะเกียบ ฉะเชิงเทรา ว่า

• ปลูกได้ทั้งที่ดอนและที่ลุ่ม ใส่ปุ๋ยคอกราว 280 กก./ไร่ หว่านท่อนพันธุ์ แล้วให้น้ำ 60 วัน
• ได้หญ้าสดราว 5 ตัน และหญ้าแห้งราว 1 ตันต่อไร่ (ข่าวไม่ได้ระบุว่าเป็นต่อรอบตัดหรือต่อปี)
• ตากแดด 2 วัน แล้วคราดรวมและอัดฟ่อน
• ปลูกครั้งเดียวตัดทำหญ้าแห้งได้นานกว่า 10 ปี
• ราคาที่ข่าวระบุในปี 2563 คือกิโลกรัมละ 4 บาท ตัวเลขนี้เก่าแล้ว ราคาปัจจุบันขึ้นกับพื้นที่และฤดู ให้ถามสหกรณ์โคนมหรือผู้รับซื้อในจังหวัด

มีเรื่องที่คนมักลืม คือหญ้าแห้งดึงธาตุอาหารออกจากแปลงเยอะ Tropical Forages คำนวณว่าหญ้าแห้ง 10 ตันต่อเฮกตาร์ดึงไนโตรเจนออกไป 150–200 กก. ฟอสฟอรัส 15–20 กก. และโพแทสเซียม 100–150 กก. ต่อเฮกตาร์ (1 เฮกตาร์ = 6.25 ไร่) ถ้าตัดขายหญ้าแห้งทุกรอบแต่ไม่ใส่ปุ๋ยคืน แปลงจะโทรมเร็ว

ขั้นตอนทำแปลงแพงโกล่าสำหรับตัด

1. เตรียมดิน: ไถพรวน กำจัดวัชพืช ใส่ปุ๋ยคอก (โครงการท่าตะเกียบใช้ราว 280 กก./ไร่)
2. ท่อนพันธุ์: ใช้ท่อนลำต้นหรือไหลที่มีอย่างน้อย 3 ข้อ เพราะแพงโกล่าแทบไม่มีเมล็ด สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ ระบุระยะปลูกแบบปักชำ 30–40 ซม. ระหว่างหลุม หรือใช้วิธีหว่านท่อนแล้วกลบ
3. น้ำช่วงตั้งตัว: ให้น้ำต่อเนื่องราว 60 วันแรก
4. ปุ๋ยพื้นฐาน: งานชะอำใส่ P2O5 และ K2O อย่างละ 20 กก./ไร่ ควรปรับตามผลวิเคราะห์ดิน
5. ตัดครั้งแรก: ราว 60 วันหลังปลูก สูงจากพื้นราว 5 ซม.
6. หลังตัดทุกครั้ง: ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนเพื่อให้แตกใหม่
7. ทำหญ้าแห้ง: ตัดตอนใบยังมาก ตากแดดราว 2 วัน พลิกให้แห้งทั่ว แล้วอัดฟ่อนเก็บในที่ไม่โดนฝน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ปล่อยให้แก่เกินไป: Tropical Forages ระบุว่าแพงโกล่าแก่และมีลำต้นมาก วัวจะกินน้อยลง ตัดตอนใบยังมาก
• ไม่ใส่ไนโตรเจนหลังตัด: แพงโกล่าตอบสนองต่อไนโตรเจนชัดเจน งานชะอำเห็นทั้งน้ำหนักแห้งและโปรตีนเพิ่ม
• ตัดขายหญ้าแห้งโดยไม่คืนปุ๋ย: หญ้าแห้งดึงธาตุอาหารออกมาก แปลงจะโทรม
• ปลูกในที่น้ำท่วมนาน: ทนน้ำขังได้หลายเดือน แต่ไม่ทนน้ำท่วมถาวร
• ปลูกพืชตระกูลถั่วแซมแล้วหวังว่าจะอยู่รอด: แพงโกล่าแน่นจนถั่วอาหารสัตว์ถูกเบียดหาย
• มองข้ามโรค: โรคราสนิมและโรคไวรัสแคระแกร็น (pangola stunt virus) เป็นจุดอ่อนที่ฐานข้อมูลระบุไว้ ถ้าเห็นใบเป็นสนิมหรือกอแคระผิดปกติ ให้ปรึกษาสำนักงานปศุสัตว์จังหวัด

อ่านต่อที่เกี่ยวข้อง

• เลือกพันธุ์หญ้าอาหารสัตว์ให้เหมาะกับฟาร์ม
• วิธีปลูกหญ้าเนเปียร์
• ไร่นาสวนผสม เลี้ยงแพะคู่แปลงหญ้า
• อาหารสัตว์และเสบียงหญ้าหลังน้ำท่วม 2569

สรุป

หญ้าแพงโกล่าเหมาะกับคนที่อยากมีหญ้าแห้งสำรองไว้หน้าแล้ง ปลูกด้วยท่อนพันธุ์เพราะแทบไม่มีเมล็ด งานวิจัยของกรมปศุสัตว์ที่ชะอำตัดครั้งแรก 60 วัน แล้วทุก 30 วัน และใส่ไนโตรเจนหลังตัดแต่ละรอบ ซึ่งช่วยทั้งผลผลิตและโปรตีน จำนวนรอบในสวนจริงขึ้นกับน้ำ หญ้าแห้งทำได้ดีถ้าตัดตอนใบยังมากและตากราว 2 วัน แต่อย่าลืมคืนปุ๋ยให้แปลง เพราะหญ้าแห้งดึงธาตุอาหารออกไปมาก

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄วารสารเกษตร 32(1) 2559 (Isuwan และ จีระศักดิ์ ชอบแต่ง, กรมปศุสัตว์) — ผลของไนโตรเจนต่อผลผลิตและคุณภาพหญ้าแพงโกล่าในดินทรายที่ชะอำ: รอบตัด 60/30 วัน น้ำหนักแห้ง 2,162 กก./ไร่ โปรตีน 6.17–7.42% https://li01.tci-thaijo.org/index.php/joacmu/article/view/245733
• 📄Tropical Forages (Pangola grass) — ลักษณะหญ้าแพงโกล่า การขยายพันธุ์ด้วยท่อน ความทนดิน/แล้ง/น้ำขัง หญ้าแห้ง ธาตุอาหารที่ถูกดึงออก และจุดอ่อนเรื่องโรค https://keys.lucidcentral.org/keys/v3/pastures/Html/Pangola_grass.htm
• 📄สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (29 เม.ย. 2563) — โครงการปลูกหญ้าแพงโกล่าทำหญ้าแห้งของกรมปศุสัตว์ที่ท่าตะเกียบ: ปุ๋ยคอก การตาก ผลผลิต และราคาปี 2563 https://www.onep.go.th/?p=8455
• 📄กรมปศุสัตว์ (เอกสารเผยแพร่ผ่านสำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรฯ) — หญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1: รอบตัด ผลผลิต และโปรตีน ใช้เทียบกับแพงโกล่า https://www.opsmoac.go.th/kamphaengphet-manual-files-421291791835
• 📄สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่ม 14 (ทรูปลูกปัญญา) — การปลูกหญ้าแพงโกล่าด้วยท่อนลำต้นและระยะระหว่างหลุม https://www.trueplookpanya.com/knowledge/content/59508

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ