กกลูกไก่ช่วงหน้าหนาว ไฟกกต้องอุ่นแค่ไหน ดูจากท่าทางลูกไก่อย่างไร

คำตอบเร็ว: สัปดาห์แรกให้อุณหภูมิตรงระดับหลังลูกไก่อยู่ราว 32-35°C แล้วลดลงสัปดาห์ละประมาณ 2-3°C จนลูกไก่ขนจริงขึ้นราวอายุ 21 วัน อย่าเชื่อเทอร์โมมิเตอร์อย่างเดียว ให้ดูท่าทางเป็นหลัก ลูกไก่กระจายเต็มวง กินน้ำกินอาหารปกติ แปลว่าพอดี ถ้าสุมกันใต้ไฟและร้องเสียงแหลม แปลว่าหนาว ถ้าหนีห่างไฟ อ้าปากหอบ ปีกกาง แปลว่าร้อนเกิน ถ้าสุมกันไปข้างเดียว ให้หาลมโกรกก่อนจะไปเพิ่มไฟ

หน้าหนาวปีนี้กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่าจะเริ่มราวสัปดาห์ที่ 3 ของเดือนตุลาคม 2569 และไปสิ้นสุดราวกลางเดือนกุมภาพันธ์ 2570 อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ยทั้งประเทศอยู่ราว 22-23°C ซึ่งสูงกว่าค่าปกติราว 2°C แต่ภาคเหนือตอนบนและภาคอีสานยังลงไปได้ถึง 10-12°C ช่วงที่หนาวที่สุดคือปลายธันวาคมถึงต้นกุมภาพันธ์ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569) ตัวเลขเฉลี่ยที่ว่าอุ่นกว่าปกตินั้นไม่ได้ช่วยลูกไก่อายุสามวันที่เพิ่งออกจากตู้ฟักเลย ปัญหาจริงมักเกิดตอนตีสามถึงตีห้า ช่วงนั้นอากาศเย็นที่สุด ลมเหนือพัดเข้าโรงเรือน และเป็นช่วงที่คนเลี้ยงหลับอยู่

บทความนี้ไม่ได้มาสอนทฤษฎีการกกตั้งแต่ต้น แต่จะเน้นสองเรื่องที่เกษตรกรถามบ่อยที่สุดในหน้าหนาว เรื่องแรกคือไฟกกต้องอุ่นแค่ไหน เรื่องที่สองคือดูอย่างไรว่าลูกไก่หนาวหรือร้อน ตัวเลขทุกตัวในบทความมาจากคู่มือกรมปศุสัตว์ เอกสารส่งเสริมของมหาวิทยาลัย และงานวิจัยไก่พื้นเมืองไทย ซึ่งลิงก์ไว้ท้ายบทความแล้ว

อุณหภูมิกกที่ควรตั้ง ตามอายุลูกไก่

คู่มือการเลี้ยงไก่โรดไทยของกรมปศุสัตว์ให้กกที่ 32-35°C นาน 21 วัน หรือราว 14 วันในฤดูร้อน และระบุว่าขนจริงจะขึ้นราวอายุ 21 วัน ส่วนเอกสาร IS1338 ของ Mississippi State University Extension ให้ตัวเลขเป็นองศาฟาเรนไฮต์แบบลดเป็นขั้นรายสัปดาห์ เมื่อแปลงเป็นองศาเซลเซียสโดยประมาณได้ตามตารางนี้ ตารางนี้วัดที่ระดับหลังลูกไก่ใต้แหล่งความร้อน ไม่ได้วัดที่อุณหภูมิห้อง

ในหน้าหนาว ข้อความ "ราว 14 วันในฤดูร้อน" ของคู่มือกรมปศุสัตว์ใช้ไม่ได้ ให้ยึดกรอบ 21 วันไว้ก่อน แล้วขยายต่อเป็นรายคืนตามอากาศ ถ้าอยู่ภาคเหนือตอนบนหรืออีสาน และพยากรณ์บอกว่าคืนนั้นจะต่ำกว่า 16°C ลูกไก่อายุ 3-4 สัปดาห์ที่ขนยังขึ้นไม่เต็มตัวก็ยังต้องได้ไฟกลางคืน กรมอุตุฯ ถือว่าอากาศหนาวเริ่มที่ 8.0-15.9°C ส่วนอากาศเย็นคือ 16.0-22.9°C จะเห็นว่าเกือบทั้งช่วงหน้าหนาว อุณหภูมิกลางคืนต่ำกว่าระดับที่ลูกไก่สัปดาห์แรกต้องการเกิน 10 องศา

อุ่นมากกว่าดีกว่าไหม งานวิจัยไก่พื้นเมืองไทยบอกอะไร

หลายบ้านคิดว่าหน้าหนาวเปิดไฟแรงไว้ก่อนดีกว่า ข้อมูลไม่ได้สนับสนุนแบบนั้น งานวิจัยกับไก่ประดู่หางดำในวารสารสัตวแพทย์ ทดลองกกที่อุณหภูมิห้องเทียบกับ 29, 32 และ 35°C ตั้งแต่อายุ 1 ถึง 42 วัน ผลคือทุกกลุ่มรอดทุกตัว และการเติบโตไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ งานนี้ยังอ้างถึงรายงานที่พบว่า ถ้าอุณหภูมิต่ำกว่า 21°C ในสัปดาห์ที่ 1-3 จะเกิดภาวะท้องมาน (ascites) มากขึ้น อีกงานหนึ่งในวารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มรย. ปี 2565 กกไก่เหลืองหางขาวที่ 28, 30 และ 32°C พบว่าอัตรารอดสูงกว่ากลุ่มควบคุม แต่การเพิ่มน้ำหนักต่อวันและอัตราแลกเนื้อไม่ต่างกัน

สรุปเป็นภาษาชาวบ้านคือ การกกช่วยให้รอดมากขึ้น แต่การกกร้อนกว่าที่จำเป็นไม่ได้ทำให้ไก่โตเร็วขึ้น เปลืองไฟเปล่า และเสี่ยงไก่ร้อนจนขาดน้ำ เอกสารของ Mississippi State เองก็ระบุว่า ความผิดพลาดที่พบบ่อยคือกกร้อนเกินไป ไม่ใช่หนาวเกินไป ในหน้าหนาว โจทย์จริงจึงไม่ใช่การเร่งไฟให้แรงที่สุด แต่เป็นการทำให้ใต้ไฟอุ่นพอ มีมุมให้ไก่หนีร้อนได้ และกันลมเย็นไม่ให้เข้ามาถึงวง

ดูท่าทางลูกไก่ ตัวบอกที่แม่นกว่าเทอร์โมมิเตอร์

เทอร์โมมิเตอร์บอกได้เฉพาะจุดที่แขวนไว้ ลูกไก่ตอบได้ทั้งวง ให้ส่องดูตอนกลางคืนโดยไม่เปิดไฟสว่างใส่ แล้วเทียบกับลักษณะตามเอกสารของ Mississippi State ดังนี้

• พอดี: ลูกไก่กระจายทั่ววง บางตัวนอนใต้ไฟ บางตัวเดินไปกินน้ำ ส่งเสียงจิ๊บเบา ๆ ต่อเนื่อง
• หนาว: สุมกันแน่นใต้ไฟ ร้องเสียงแหลมดังไม่หยุด ตัวที่อยู่นอกกองพยายามมุดเข้าข้างใน
• ร้อน: หนีไปชิดขอบวง อ้าปากหอบ กางปีก นอนแผ่ ไม่ค่อยเข้ากินอาหาร
• มีลมโกรก: สุมกันไปข้างใดข้างหนึ่งของวง ทั้งที่ไฟอยู่ตรงกลาง ให้ไปดูว่าข้างตรงข้ามมีรูหรือช่องลมหรือไม่

ข้อสุดท้ายนี้คนพลาดกันมากที่สุดในหน้าหนาว เห็นไก่สุมกันก็เพิ่มหลอดไฟ แต่ต้นเหตุคือช่องว่างใต้ผ้าม่าน หรือรอยต่อสังกะสีที่ลมเหนือพัดเข้ามา เพิ่มไฟแล้วตรงกลางร้อนขึ้น แต่ไก่ฝั่งรับลมก็ยังหนาวเหมือนเดิม ส่วนไก่ตรงกลางจะเริ่มหอบ

อีกจุดที่บอกได้คือมูลกับกระเพาะพัก ลูกไก่ที่หนาวจะไม่ยอมออกจากกองไปกินน้ำ เช้ามาจะเห็นกระเพาะพักแฟบ ตัวที่อ่อนแอที่สุดมักนอนแบนอยู่ใต้กอง ถ้าเช้าวันแรก ๆ พบลูกไก่ตายเพราะถูกทับใต้ไฟ ให้ถือว่าคืนนั้นหนาวเกินหรือมีลมเข้า อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นโรค

ขั้นตอนจัดวงกกให้พร้อมก่อนลูกไก่มาถึง

1. อุ่นวงกกล่วงหน้า 24 ชั่วโมง ตามคำแนะนำของ Mississippi State พื้นที่เย็นเฉียบในหน้าหนาวจะดูดความร้อนจากท้องลูกไก่ ถ้าเปิดไฟตอนไก่มาถึง พื้นยังเย็นอยู่
2. รองพื้นด้วยวัสดุแห้ง เช่น แกลบ ปูให้หนาพอให้เท้าลูกไก่ไม่สัมผัสพื้นปูน ถ้าแกลบชื้นจากหมอกหรือน้ำค้าง ให้เปลี่ยนก่อนลงไก่
3. ตั้งวงล้อม เอกสาร Mississippi State แนะนำให้สูงราว 18 นิ้ว (ประมาณ 45 ซม.) ห่างจากแหล่งความร้อนราว 3-4 ฟุต (ประมาณ 0.9-1.2 เมตร) คู่มือกรมปศุสัตว์ให้ตั้งวงเป็นมุมป้าน ไม่ให้มีมุมฉาก เพราะลูกไก่จะไปสุมทับกันที่มุม
4. ความหนาแน่น คู่มือไก่โรดไทยของกรมปศุสัตว์ให้ไว้ที่ 100 ตัวต่อตารางเมตรในช่วงกก ขยายวงทุกวัน เอกสาร Mississippi State ให้ขยายราว 20-25% ต่อวัน และถอดวงออกเมื่ออายุ 7-14 วัน
5. น้ำและอาหาร คู่มือกรมปศุสัตว์ใช้ถาดอาหาร 1 ใบ และที่ให้น้ำขนาด 4 ลิตร ต่อลูกไก่ 100 ตัว จนอายุราว 2 สัปดาห์ครึ่ง จากนั้นใช้รางอาหาร 1 รางต่อ 50 ตัว และเปลี่ยนเป็นที่ให้น้ำ 8 ลิตรเมื่ออายุ 5 สัปดาห์ วางน้ำไว้ห่างใต้ไฟเล็กน้อย ไม่ให้น้ำร้อนจนไก่ไม่กิน และไม่ไกลจนไก่ต้องเดินผ่านจุดเย็นไปกิน
6. ระยะไฟกับหลังไก่ Mississippi State เตือนให้เว้นระยะจากหลังลูกไก่ถึงแหล่งความร้อนอย่างน้อย 5-6 นิ้ว (ราว 13-15 ซม.) เพื่อกันไฟไหม้ ใช้ระยะนี้เป็นขั้นต่ำ แล้วปรับสูงต่ำตามท่าทางไก่
7. ม่านกันลม ปิดด้านที่รับลมเหนือ แต่เว้นช่องระบายด้านบนไว้ เพราะถ้าปิดมิดทั้งโรงเรือน แอมโมเนียจากมูลจะสะสม

กำลังไฟต้องกี่วัตต์ ทำไมบทความนี้ไม่ให้ตัวเลข

คำถามนี้มีทุกปี แต่เท่าที่ค้นได้ยังไม่พบเอกสารทางการของกรมปศุสัตว์ที่กำหนดวัตต์ต่อจำนวนลูกไก่ไว้ชัดเจน ความร้อนที่ไก่ได้รับขึ้นกับหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งชนิดหลอด ความสูงที่แขวน ความกว้างวง วัสดุผนังโรงเรือน และอุณหภูมิอากาศคืนนั้น ไฟดวงเดียวกันอาจพอที่ราชบุรี แต่ไม่พอที่เชียงราย วิธีที่ใช้ได้จริงคือแขวนเทอร์โมมิเตอร์ไว้ที่ระดับหลังไก่ใต้ไฟ แล้วปรับให้ได้ช่วงตามตารางข้างบน จากนั้นใช้ท่าทางไก่ยืนยันอีกชั้น ถ้าต้องการคำแนะนำเฉพาะพื้นที่ ให้ถามสำนักงานปศุสัตว์อำเภอหรือศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์ในพื้นที่

เรื่องความปลอดภัยต้องจริงจัง ไฟกกในโรงเรือนที่ปูแกลบและมีผ้าม่านคือเชื้อเพลิงชั้นดี ให้ตรวจสายไฟ ปลั๊ก และขั้วหลอดก่อนเริ่มฤดู อย่าแขวนหลอดด้วยสายไฟเปล่า ให้ใช้ลวดหรือโซ่รับน้ำหนัก และอย่าวางไฟกกให้ชิดผ้าม่านหรือกระสอบ

คืนที่อากาศลงต่ำกว่าปกติ ทำอะไรเพิ่ม

ช่วงปลายธันวาคมถึงต้นกุมภาพันธ์ ถ้ากรมอุตุฯ ประกาศว่าอากาศจะหนาวลงอีก ให้ทำสามอย่าง หนึ่ง ลดพื้นที่วงลงเล็กน้อยเพื่อเก็บความร้อน สอง ปิดม่านด้านรับลมให้ต่ำลงอีก สาม ไปส่องดูไก่ตอนตีสามหรือตีสี่สักครั้ง คนที่เลี้ยงมานานรู้ดีว่าการตื่นไปดูหนึ่งครั้งช่วยได้มากกว่าการเพิ่มหลอดไฟหนึ่งดวงแล้วนอนต่อ ถ้าไฟดับกลางดึก ลูกไก่สัปดาห์แรกจะสุมกันจนตัวล่างถูกทับตาย จึงควรมีไฟฉายและแหล่งความร้อนสำรองไว้ใกล้มือ

ถ้าเลี้ยงแบบให้แม่ไก่กกเองตามธรรมชาติ แม่ไก่ช่วยได้มาก แต่ในคืนที่หนาวจัด ลูกไก่ที่หลุดออกจากปีกแม่แล้วกลับเข้าไม่ได้จะตายง่าย ควรกั้นคอกแม่ลูกให้แคบ อยู่ในที่กำบังลม และไม่ปล่อยลงลานตอนเช้าตรู่ที่ยังมีหมอกหนา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ไม่อุ่นวงล่วงหน้า ลงไก่ตอนพื้นยังเย็นแล้วค่อยเปิดไฟ ลูกไก่เสียพลังงานตั้งแต่ชั่วโมงแรก
• เห็นไก่สุมกันก็เพิ่มไฟทันที โดยไม่ดูว่าสุมไปข้างเดียวเพราะลมโกรก
• แขวนเทอร์โมมิเตอร์สูงระดับตาคน ไม่ได้วัดที่ระดับหลังไก่ ตัวเลขที่อ่านได้จึงต่ำกว่าความจริงมาก แล้วเปิดไฟแรงเกิน
• ตั้งวงเป็นสี่เหลี่ยมมีมุมฉาก ลูกไก่ไปสุมทับกันที่มุม
• ถอดไฟตามวันในปฏิทิน เช่น ครบ 14 วันก็ถอด ทั้งที่คืนนั้นอากาศลงต่ำกว่าปกติ
• ปิดโรงเรือนมิดทุกด้านเพื่อกันหนาว จนกลิ่นแอมโมเนียฉุนและพื้นชื้น
• ไม่มีแผนสำรองตอนไฟดับกลางดึก

ถ้ากกถูกแล้วแต่ลูกไก่ยังซึม ขนยุ่ง ถ่ายเหลว หรือตายติดกันหลายตัวในเวลาไม่กี่วัน อย่าโทษความหนาวอย่างเดียว ให้แยกตัวป่วยออก แล้วติดต่อสัตวแพทย์หรือสำนักงานปศุสัตว์อำเภอเพื่อตรวจหาโรค อย่าซื้อยามาผสมน้ำเองโดยไม่รู้สาเหตุ อ่านอาการโรคที่พบบ่อยเพิ่มเติมได้ที่ โรคไก่พื้นเมืองที่พบบ่อย ส่วนการเตรียมโรงเรือนโดยรวมอยู่ใน โรงเรือนไก่พื้นเมือง

แผนรายสัปดาห์ช่วงหน้าหนาว 2569/70

ถ้าลูกไก่ชุดของคุณเกิดเดือนพฤศจิกายน สัปดาห์แรก ๆ จะยังไม่หนาวจัด แต่ช่วงอายุ 4-8 สัปดาห์จะตรงกับปลายธันวาคม ซึ่งเป็นช่วงหนาวที่สุดตามพยากรณ์ จึงอาจต้องเปิดไฟกลางคืนนานกว่ากรอบ 21 วัน ถ้าวางแผนฟักชุดใหม่ช่วงปลายธันวาคมถึงมกราคม ให้เผื่อค่าไฟและเวลาเฝ้าไว้มากกว่าปกติ บ้านที่มีแม่พันธุ์ประดู่หางดำสามารถดูปฏิทินการผลิตได้ที่ ปฏิทินเลี้ยงไก่ประดู่หางดำ และดูภาพรวมการดูแลสัตว์ช่วงอากาศเย็นได้ที่ ดูแลปศุสัตว์หน้าหนาว

สรุป

กกลูกไก่หน้าหนาวให้ใต้ไฟอยู่ราว 32-35°C ในสัปดาห์แรก แล้วลดลงทีละขั้นจนขนจริงขึ้นราว 21 วัน และยืดเวลาเปิดไฟกลางคืนในช่วงหนาวจัดปลายธันวาคมถึงต้นกุมภาพันธ์ ให้ใช้ท่าทางลูกไก่ตัดสินแทนการเชื่อตัวเลขอย่างเดียว ปิดลมโกรกก่อนจะเพิ่มไฟ และอุ่นวงล่วงหน้า 24 ชั่วโมงทุกครั้ง ถ้าลูกไก่ยังป่วยหรือตายทั้งที่อุณหภูมิถูกแล้ว ให้ปรึกษาปศุสัตว์อำเภอ อ่านพื้นฐานการเลี้ยงทั้งระบบได้ที่ วิธีเลี้ยงไก่พื้นเมือง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมอุตุนิยมวิทยา ผ่านแนวหน้า — การเริ่มต้นฤดูหนาว 2569 และลักษณะอากาศ ประกาศ 14 ต.ค. 2569 (https://www.naewna.com/n/?p=113925)
• 📄กรมปศุสัตว์ — คู่มือการเลี้ยงไก่โรดไทย อุณหภูมิและระยะเวลากก ความหนาแน่น อุปกรณ์ให้น้ำและอาหาร (https://royal.dld.go.th/images/Drasa2/Book/book1.pdf)
• 📄Mississippi State University Extension, IS1338 — Brooding อุณหภูมิรายสัปดาห์ ท่าทางลูกไก่ วงล้อม และระยะปลอดภัย (https://www.poultry.msstate.edu/pdf/extension/brooding.pdf)
• 📄วารสารสัตวแพทย์ (ThaiJO) — ผลของอุณหภูมิกกต่อไก่ประดู่หางดำ อายุ 1-42 วัน (https://li01.tci-thaijo.org/index.php/JVIA/article/download/252836/174289/928401)
• 📄วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มรย. 7(3) 2565 — อุณหภูมิกกต่อไก่เหลืองหางขาว (https://li01.tci-thaijo.org/index.php/yru_jst/article/view/254402)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ