ลูกหมูแรกเกิดหน้าหนาวตายง่าย จัดคอกกกให้อุ่นอย่างไร

คำตอบเร็ว: ลูกหมูแรกเกิดต้องการอุณหภูมิราว 32°C ในจุดกก ขณะที่แม่หมูต้องการคอกที่เย็นกว่ามาก จึงต้องแยก "มุมอุ่นของลูก" ออกจากตัวแม่ ให้ทำกล่องหรือมุมกกที่มีผนังทึบสามด้าน ไม่มีลมโกรก ปูวัสดุแห้ง ติดไฟกกวัดที่ระดับตัวลูกหมูให้ได้ราว 29-32°C แล้วเช็ดตัวลูกให้แห้งและพาไปดูดนมน้ำเหลืองให้เร็วที่สุด เพราะการสูญเสียส่วนใหญ่เกิดในไม่กี่วันแรก และมักมาพร้อมความหนาว การถูกแม่ทับ และการได้นมน้ำเหลืองไม่พอ

กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่าฤดูหนาวปี 2569 จะเริ่มราวสัปดาห์ที่ 3 ของตุลาคม และสิ้นสุดราวกลางกุมภาพันธ์ 2570 ช่วงหนาวที่สุดคือปลายธันวาคมถึงต้นกุมภาพันธ์ ภาคเหนือตอนบนและอีสานอาจลงถึง 10-12°C ส่วนกรุงเทพฯ อยู่ราว 19-21°C (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569) คนเลี้ยงแม่พันธุ์รายย่อยที่ใช้คอกเปิดหรือคอกปูนจะรู้ดีว่า ช่วงนี้ลูกหมูคลอดตอนกลางคืนตายง่ายกว่าปกติ หลายครั้งเช้ามาเจอลูกหมูตัวเย็นนอนห่างแม่ หรือถูกแม่ทับตายไปแล้ว

เอกสารส่งเสริมของ Oregon State University (Estill, 2012) อธิบายว่าลูกหมูเกิดมาแทบไม่มีภูมิคุ้มกันติดตัว และมีไขมันสะสมน้อยมาก จึงรักษาความร้อนในตัวเองได้ไม่ดี เอกสารเดียวกันระบุว่า ราว 65% ของการตายหลังคลอดเกิดใน 4 วันแรก และในจำนวนนี้ราว 42% มาจากการถูกแม่ทับ ส่วนบทความวิชาการภาษาไทยของบริษัทผลิตภัณฑ์สุกร Kela ให้ภาพใกล้เคียงกัน คือ 50-70% ของการสูญเสียเกิดใน 48 ชั่วโมงแรก ทั้งสองแหล่งชี้ไปที่เรื่องเดียวกัน คือคืนแรกกับวันแรกสำคัญที่สุด

ทำไมหน้าหนาวลูกหมูถูกทับตายมากขึ้น

ความหนาวกับการถูกทับเป็นเรื่องเดียวกัน ลูกหมูที่หนาวจะเข้าไปเบียดหาความอุ่นจากตัวแม่ แม่หมูตัวใหญ่ล้มตัวลงนอนโดยไม่เห็น ตัวที่อ่อนแอที่สุดหนีไม่ทัน เอกสาร OSU บอกตรง ๆ ว่าลูกหมูตัวอ่อนแอจะถูกทับ ให้แยกออกมาไว้ที่อุ่นจนแข็งแรงขึ้น ลูกหมูที่หนาวยังดูดนมน้อยลง พลังงานก็ยิ่งลด ตัวก็ยิ่งเย็น วนเป็นวงจรเดิม

ทางแก้จึงไม่ใช่ทำให้ทั้งคอกร้อน แม่หมูไม่ต้องการความร้อนแบบลูก ถ้าคอกร้อนเกิน แม่จะกินน้อยลงและน้ำนมไม่ดี ทางแก้คือทำให้มีจุดที่ลูกอยากไปนอนมากกว่าข้างตัวแม่ แล้วให้จุดนั้นอยู่ห่างแม่พอให้ปลอดภัย

จัดคอกกกลูกหมูให้อุ่น ทีละขั้น

1. ย้ายแม่เข้าคอกคลอดก่อนกำหนด เอกสาร OSU ให้ย้าย 3-4 วันก่อนคลอด ส่วนบทความของ Kela ให้ย้ายอย่างน้อย 5 วัน ใช้กรอบนี้เพื่อให้แม่คุ้นคอก และให้คุณมีเวลาตรวจลมโกรกก่อนวันคลอด
2. ทำมุมกก (creep) เอกสาร OSU แนะนำให้มีพื้นที่กกลูกทั้งสองข้างของแม่ในคอกคลอด พื้นที่กกควรมีผนังทึบ ไม่มีลมโกรก และมีอุณหภูมิราว 85-90°F (ประมาณ 29-32°C)
3. ติดไฟกกแล้ววัดที่ระดับตัวลูกหมู เอกสาร OSU ยกตัวอย่างหลอดไฟกกแบบแผ่รังสี 175 วัตต์ และย้ำให้วัดอุณหภูมิที่ระดับตัวหมู ไม่ใช่ระดับคน ลูกหมูแรกเกิดต้องการราว 90°F (ประมาณ 32°C)
4. ปูวัสดุแห้ง พื้นปูนเปล่าดูดความร้อนจากตัวลูกหมูได้มาก เอกสาร OSU แนะนำกล่องกกที่มีความร้อน พรม หรือขี้กบหนา ๆ เลือกวัสดุที่หาได้ในพื้นที่ แต่ต้องแห้ง ถ้าเปียกฉี่ให้เปลี่ยนทันที
5. คลุมด้านบน ใช้แผ่นไม้หรือกระสอบคลุมเหนือมุมกกหรือเหนือซองคลอด เพื่อเก็บความร้อนไว้ใกล้ตัวลูก (OSU ระบุว่าใช้ฝาครอบเหนือซองได้) แต่อย่าคลุมทั้งคอกจนอับ
6. อุดลมที่ระดับพื้น ลมเย็นที่ทำลูกหมูตายไม่ได้มาจากหลังคา แต่มาจากช่องใต้ประตูคอกหรือรางระบายน้ำ ให้ก้มลงดูที่ระดับความสูงเท่าตัวลูกหมู แล้วอุดด้วยไม้หรือกระสอบ

นมน้ำเหลืองคือแหล่งความร้อนจากข้างใน

ไฟกกช่วยจากข้างนอก แต่ลูกหมูต้องมีพลังงานจากข้างในด้วย บทความของ Kela ระบุว่าลูกหมูควรเริ่มดูดนมราว 20 นาทีหลังคลอด ควรได้นมน้ำเหลืองราว 160 กรัมต่อน้ำหนักแรกเกิด 1 กิโลกรัม การดูดซึมภูมิคุ้มกัน (IgG) ทำได้ในช่วงจำกัดราว 6-12 ชั่วโมงหลังคลอด และนมน้ำเหลืองจะเปลี่ยนเป็นนมปกติภายใน 24-36 ชั่วโมง เอกสาร OSU บอกว่าลูกหมูปกติจะดูดนมราว 15 ครั้งในวันแรก ครั้งละราว 15 มิลลิลิตร และระบุว่าความหนาวหรือการได้ดูดนมครั้งแรกช้า เป็นส่วนหนึ่งของสาเหตุการตาย

ในทางปฏิบัติ คืนที่แม่คลอดหน้าหนาว ควรมีคนอยู่ด้วย พอลูกออกมาให้เช็ดเมือกที่จมูกและตัวให้แห้ง แล้ววางลูกไว้ที่เต้านม ตัวเล็กที่แย่งเต้าไม่ได้ให้ช่วยจับเข้าเต้าก่อน แล้วค่อยพาเข้ามุมกก เอกสาร OSU ให้จุ่มหรือทาสะดือด้วยทิงเจอร์ไอโอดีนในวันเกิด

ถ้าแม่มีลูกเกินจำนวนเต้าหรือลูกบางตัวตัวเล็กมาก อาจย้ายไปฝากแม่ตัวอื่น เอกสาร OSU บอกว่าได้ผลดีที่สุดภายใน 3 วันแรก หลังจากลูกได้นมน้ำเหลืองแล้ว บทความของ Kela ให้ฝากภายใน 6 ชั่วโมง แต่ไม่ควรย้ายก่อน 6-8 ชั่วโมง เพื่อให้ลูกได้นมน้ำเหลืองจากแม่ตัวเองก่อน

ดูอย่างไรว่าลูกหมูหนาว และต้องช่วยตัวที่ตัวเย็นอย่างไร

• ปกติ: ลูกนอนเรียงกันในมุมกก ไม่สุมทับกัน ตื่นมาดูดนมเป็นรอบ ๆ แล้วกลับเข้ามุมกก
• หนาว: นอนสุมทับกันเป็นกอง ตัวสั่น หรือออกจากมุมกกไปเบียดตัวแม่ บทความของ Kela ใช้ตำแหน่งที่ลูกนอนห่างแม่เป็นตัวบอกว่าอุณหภูมิไม่เหมาะ
• ร้อน: กระจายหนีออกจากใต้ไฟ นอนแผ่ หายใจเร็ว
• ผิดปกติที่ต้องรีบดู: เอกสาร OSU ระบุว่า ซึม แยกตัวห่างแม่หรือห่างไฟ เดินวนจากเต้าหนึ่งไปอีกเต้า ตัวเย็น ตัวแบน สีม่วงคล้ำ อาเจียน หรือท้องเสีย

สำหรับลูกที่ตัวเย็นแล้ว เอกสาร OSU แนะนำให้เช็ดตัวให้แห้ง ใช้ไฟกกหรือแผ่นให้ความร้อน ห่อผ้าขนหนู หรืออุ้มแนบตัว และเตือนว่าอย่าให้ร้อนเกินจนลวกผิว พออุ่นขึ้นแล้วให้พาเข้าเต้าทันที ถ้าลูกยังไม่ดูดนมหรือยังซึมอยู่ ให้ติดต่อสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอ บทความนี้ไม่ให้ขนาดยาหรือสารน้ำใด ๆ เพราะต้องให้สัตวแพทย์ประเมินเป็นรายตัว ลูกที่ตัวเล็กเป็นกลุ่มเสี่ยงสูง เอกสาร OSU ระบุว่าลูกหมูหนักไม่ถึง 2 ปอนด์ (ราว 0.9 กก.) มีความเสี่ยง ส่วนกราฟในบทความของ Kela แสดงว่าลูกที่หนักไม่ถึง 1 กก. มีอัตราตายราว 30%

แม่หมูหลังคลอดหน้าหนาว เรื่องที่มักลืม

เอกสาร OSU ระบุว่าแม่หมูอาจกินอาหารน้อยลงได้นานถึง 48 ชั่วโมงหลังคลอด ถ้าเกินกว่านั้นยังไม่กิน มีไข้ เต้านมแข็ง หรือไม่ยอมให้ลูกดูด ให้ติดต่อสัตวแพทย์ ในหน้าหนาว น้ำในรางที่เย็นจัดตอนเช้ามืดทำให้แม่ดื่มน้ำน้อยลง ซึ่งกระทบน้ำนมโดยตรง ให้ตรวจว่ามีน้ำสะอาดพอทุกเช้า และหลีกเลี่ยงการล้างคอกด้วยน้ำเย็นตอนกลางคืนจนพื้นเปียกทั้งคืน

หน้าหนาวยังเป็นช่วงที่คนนิยมย้ายหมู ซื้อขายลูกหมู และรวมฝูงก่อนเทศกาลปีใหม่ ให้เข้มเรื่องความปลอดภัยทางชีวภาพ จำกัดคนนอกเข้าคอกคลอด ล้างรองเท้า และอย่ารับอาหารเหลือจากภายนอกมาให้แม่หมู ถ้าพบหมูป่วยตายผิดปกติหลายตัว ต้องแจ้งปศุสัตว์อำเภอ อ่านเรื่องโรค ASF ได้ที่ การป้องกันโรค ASF ในหมู

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ติดไฟกกตรงกลางคอกเหนือแม่หมู แม่ร้อน ลูกก็ยังนอนเบียดแม่ และถูกทับเหมือนเดิม
• วัดอุณหภูมิระดับยืน ไม่ได้วัดที่พื้นตรงจุดที่ลูกนอน
• ปล่อยพื้นมุมกกเปียกฉี่ทั้งคืน วัสดุรองชื้นทำให้ลูกหมูเย็นเร็วกว่าพื้นแห้ง
• ปล่อยให้แม่คลอดคืนหนาวโดยไม่มีคนเฝ้า ลูกตัวสุดท้าย ๆ เกิดมาเปียกและไม่มีใครเช็ดตัว
• ฝากลูกไปแม่ตัวอื่นเร็วเกินไป ก่อนที่ลูกจะได้นมน้ำเหลืองจากแม่ตัวเอง
• ตัวเย็นแล้วเอาไปวางชิดไฟจนผิวไหม้ แทนการค่อย ๆ อุ่นแล้วพาเข้าเต้า
• ซื้อยามาฉีดเองโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์ ทั้งที่ต้นเหตุคือความหนาวและนมไม่พอ

เรื่องการจัดซองคลอดแบบละเอียดอ่านได้ที่ การจัดการซองคลอดแม่หมู และภาพรวมการดูแลสัตว์ในอากาศเย็นอยู่ที่ ดูแลปศุสัตว์หน้าหนาว

ตัวอย่างการวางแผนช่วงคลอดหน้าหนาว

ตัวอย่างนี้เป็นแนวทางสมมติสำหรับแม่หมูที่คาดว่าจะคลอดปลายธันวาคม ซึ่งตรงกับช่วงหนาวที่สุดตามพยากรณ์กรมอุตุฯ ก่อนคลอดราว 5 วัน ให้ย้ายแม่เข้าคอกคลอด อุดลมที่ระดับพื้น ทดสอบไฟกกและวัดอุณหภูมิที่มุมกกตอนตีสามสักคืน วันคลอดให้มีคนเฝ้า เตรียมผ้าแห้ง ไอโอดีนสำหรับทาสะดือ และไฟฉาย สามวันหลังคลอดให้นับลูก ดูว่ามีตัวไหนนอนแยก แล้วชั่งตัวเล็กถ้าทำได้ หลังจากนั้นจึงค่อยลดไฟลงตามท่าทางลูก ไม่ได้ลดตามจำนวนวันในปฏิทิน

เรื่องตัวเลขทางการของไทย เท่าที่ค้นยังไม่พบเอกสารกรมปศุสัตว์ที่ประกาศอุณหภูมิกกลูกหมูเป็นตัวเลขชัดเจนสำหรับฟาร์มรายย่อย บทความนี้จึงใช้ตัวเลขจากเอกสารส่งเสริมของ OSU และบทความวิชาการของ Kela ซึ่งเป็นบริษัทเอกชน ถ้าต้องการคำแนะนำที่เข้ากับคอกของคุณ ให้ถามปศุสัตว์อำเภอหรือสัตวแพทย์ที่ดูแลฟาร์ม

สรุป

ลูกหมูแรกเกิดหน้าหนาวต้องมีมุมกกแยกจากแม่ อุ่นราว 29-32°C วัดที่ระดับตัวลูก มีผนังทึบ พื้นแห้ง และไม่มีลมโกรกที่ระดับพื้น ช่วงที่ต้องเฝ้าหนักที่สุดคือ 2-4 วันแรก ให้ช่วยลูกเข้าเต้ารับนมน้ำเหลืองให้เร็วที่สุด ลูกที่ตัวเย็น ซึม หรือไม่ดูดนมหลังอุ่นแล้ว ให้ส่งต่อสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอ อ่านการเลี้ยงแม่พันธุ์ทั้งระบบได้ที่ วิธีเลี้ยงแม่พันธุ์หมู

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมอุตุนิยมวิทยา ผ่านแนวหน้า — การเริ่มต้นฤดูหนาว 2569 และอุณหภูมิที่คาดการณ์ ประกาศ 14 ต.ค. 2569 (https://www.naewna.com/n/?p=113925)
• 📄Oregon State University Extension (Estill, 2012) — Care of the newborn pig: สถิติการตาย การถูกทับ อุณหภูมิกก การอุ่นลูกที่ตัวเย็น และการฝากลูก (https://anrs.oregonstate.edu/sites/agscid7/files/anrs/careofnewbornpigs-estill.pdf)
• 📄KelAcademy (บริษัท Kela) บทความวิชาการภาษาไทย — การตายของลูกสุกรก่อนหย่านม: นมน้ำเหลือง ช่วงเวลาดูดซึม IgG และการฝากลูก (https://www.kela.health/wp-content/uploads/2024/08/KelAcademy_Swine_Article_piglet_preweaning_mortality_3pag_THAI_final_Nopporn.pdf)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ