โรคยางไหลทุเรียนกับโรครากเน่าโคนเน่า อาการต่างกันยังไง สังเกตแบบไหน

คำตอบเร็ว: โรคยางไหลกับโรครากเน่าโคนเน่าในทุเรียนมักเกิดจากเชื้อรา Phytophthora ตัวเดียวกัน แต่ต่างกันที่ตำแหน่งที่เชื้อเข้าทำลาย โรคยางไหลจะพบยางสีน้ำตาลแดงไหลซึมออกมาตามลำต้นและกิ่งใหญ่ตรงจุดที่มีแผลหรือรอยช้ำ ส่วนโรครากเน่าโคนเน่าจะเริ่มที่รากฝอยและโคนต้นในดินที่แฉะน้ำขัง ทำให้ใบเหลืองซีดร่วงทั้งต้นโดยไม่เห็นยางไหลชัดเจน ทั้งสองระบาดหนักช่วงฤดูฝนที่ดินชื้นแฉะต่อเนื่อง วิธีป้องกันต่างกันตรงที่ยางไหลต้องขูดเปลือกเนื้อเยื่อที่เน่าออกแล้วทาแผลโดยตรง ส่วนรากเน่าโคนเน่าต้องเร่งระบายน้ำไม่ให้ขังโคนต้นเป็นหลัก

เกษตรกรผู้ปลูกทุเรียนจำนวนมากสับสนระหว่างโรคยางไหลกับโรครากเน่าโคนเน่า เพราะทั้งสองมักมาจากเชื้อราชนิดเดียวกันในสวนทุเรียนที่มีปัญหาน้ำขังหรือระบายน้ำไม่ดี แต่การจัดการสองอาการนี้ต้องใช้วิธีต่างกัน ถ้าจัดการผิดจุดอาจทำให้ต้นทรุดหนักขึ้นแทนที่จะดีขึ้น บทความนี้เปรียบเทียบลักษณะอาการ สาเหตุและช่วงที่มักระบาด รวมถึงวิธีป้องกันและรักษาที่ต่างกันของสองโรคนี้ ดูข้อมูลเพิ่มเติมของหมวด โรคและการดูแล ประกอบได้

ลักษณะอาการที่ต่างกัน

โรคยางไหล (Gummosis)

อาการเด่นคือมียางสีน้ำตาลแดงหรือน้ำตาลเข้มไหลซึมออกมาตามลำต้นและกิ่งใหญ่ มักพบตรงจุดที่มีรอยแผล รอยช้ำจากการกระทบกระแทก หรือรอยแตกของเปลือก เมื่อขูดเปลือกบริเวณที่มียางไหลออกดู จะเห็นเนื้อเยื่อใต้เปลือกเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลคล้ำและมีกลิ่นเปรี้ยวเฉพาะตัว หากปล่อยไว้นานเปลือกบริเวณนั้นจะแตกล่อนและเนื้อไม้ด้านในเริ่มผุ

โรครากเน่าโคนเน่า (Root and Collar Rot)

อาการเริ่มต้นมักไม่เห็นชัดจากภายนอก เพราะเชื้อเข้าทำลายรากฝอยใต้ดินก่อน ทำให้ต้นดูดน้ำและธาตุอาหารได้น้อยลง ใบจะเหลืองซีดจากขอบใบเข้าเส้นกลางใบ ใบร่วงเป็นบริเวณกว้างทั้งที่ไม่ใช่ฤดูผลัดใบ และเมื่ออาการรุนแรงขึ้นจะลามมาถึงโคนต้นเหนือดินเล็กน้อย เปลือกโคนต้นเปลี่ยนเป็นสีคล้ำฉ่ำน้ำ กดแล้วนิ่ม ต่างจากยางไหลตรงที่มักไม่เห็นยางไหลชัดเจนจากภายนอกในระยะแรก

สาเหตุและช่วงที่มักระบาด

ทั้งสองโรคมีต้นเหตุร่วมกันคือเชื้อรา Phytophthora ที่ชอบสภาพความชื้นสูงและแพร่กระจายได้ดีในน้ำ ต่างกันที่ช่องทางเข้าทำลาย โรคยางไหลมักเริ่มจากบาดแผลบนลำต้นหรือกิ่งที่เกิดจากการตัดแต่งไม่สะอาด แมลงเจาะ หรือกิ่งเสียดสีกันแรง ๆ ในช่วงลมแรง ส่วนโรครากเน่าโคนเน่ามักเริ่มจากดินที่มีน้ำขังต่อเนื่องหลายวันจนรากฝอยขาดออกซิเจนและอ่อนแอ เปิดช่องให้เชื้อราเข้าทำลายได้ง่าย สวนที่มีปัญหาการระบายน้ำไม่ดีหรือขุดร่องระบายน้ำไม่เพียงพอจึงมีความเสี่ยงเป็นโรครากเน่าโคนเน่าสูงกว่าสวนที่ระบายน้ำดี ทั้งสองโรคมักระบาดหนักพร้อมกันในช่วงฤดูฝนที่มีฝนตกชุกต่อเนื่องหลายวัน

วิธีป้องกันและรักษาที่ต่างกัน

• ยางไหล — ตรวจลำต้นและกิ่งใหญ่สม่ำเสมอ พบยางไหลให้ขูดเนื้อเยื่อเน่าออกจนถึงเนื้อไม้ดี แล้วทาแผลด้วยสารป้องกันกำจัดเชื้อราตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ ตัดแต่งกิ่งด้วยเครื่องมือสะอาดเพื่อลดบาดแผลที่เป็นช่องทางเชื้อเข้า
• รากเน่าโคนเน่า — ปรับปรุงระบบระบายน้ำในสวนให้ดี ขุดร่องระบายน้ำไม่ให้น้ำขังโคนต้นเกิน 1-2 วัน ยกโคนต้นให้สูงกว่าระดับน้ำที่อาจท่วมขัง และใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาราดโคนต้นตามคำแนะนำเพื่อช่วยยับยั้งเชื้อ Phytophthora ในดินควบคู่กับการจัดการน้ำ
• สำหรับทั้งสองโรค ควรหลีกเลี่ยงการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไปในช่วงต้นอ่อนแอ เพราะทำให้เนื้อเยื่อพืชอวบน้ำและติดเชื้อง่ายขึ้น
• ทำความสะอาดเศษใบและกิ่งที่ร่วงเป็นโรครอบโคนต้นสม่ำเสมอ อย่าปล่อยให้สะสมเป็นแหล่งเชื้อในสวน
• เมื่ออาการรุนแรงลามเกินครึ่งของเส้นรอบวงลำต้นหรือใบร่วงเกินครึ่งต้น ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่กรมวิชาการเกษตรเพื่อประเมินว่าต้นยังกู้คืนได้หรือควรตัดโค่นเพื่อป้องกันเชื้อแพร่ไปต้นข้างเคียง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เห็นยางไหลเล็กน้อยแล้วปล่อยไว้โดยไม่ขูดแผล ทำให้เชื้อลามลึกเข้าเนื้อไม้จนแก้ไขยากขึ้น
• เข้าใจผิดว่าใบเหลืองร่วงเป็นเพราะขาดปุ๋ย จึงใส่ปุ๋ยเพิ่มโดยไม่ตรวจรากและโคนต้น ทั้งที่สาเหตุจริงคือรากเน่า
• ทาแผลยางไหลโดยไม่ขูดเนื้อเยื่อเน่าออกก่อน ทำให้สารที่ทาไปสัมผัสเชื้อไม่ทั่วถึงและไม่ได้ผล
• ปล่อยให้น้ำขังโคนต้นนานหลายวันในช่วงฝนตกหนักโดยไม่เร่งระบายน้ำ ทั้งที่เป็นปัจจัยเสี่ยงหลักของรากเน่าโคนเน่า
• ตัดแต่งกิ่งด้วยเครื่องมือที่ไม่ทำความสะอาดระหว่างต้น ทำให้เชื้อจากต้นที่เป็นโรคติดไปต้นข้างเคียง
• ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูงเร่งใบในช่วงที่ต้นกำลังอ่อนแอจากโรค ทำให้เนื้อเยื่ออวบน้ำและติดเชื้อซ้ำง่ายขึ้น

สรุป

โรคยางไหลกับโรครากเน่าโคนเน่าในทุเรียนมักมาจากเชื้อรา Phytophthora ชนิดเดียวกัน แต่ต่างกันที่ตำแหน่งเข้าทำลายและอาการที่เห็น ยางไหลพบยางไหลชัดบนลำต้นและกิ่ง ส่วนรากเน่าโคนเน่าเริ่มจากใบเหลืองร่วงเพราะรากใต้ดินเสียหายก่อน การจัดการต้องแยกจุดกันชัดเจน คือขูดแผลทายาสำหรับยางไหล และเร่งระบายน้ำไม่ให้ขังโคนต้นสำหรับรากเน่าโคนเน่า พร้อมสังเกตอาการสม่ำเสมอโดยเฉพาะช่วงฤดูฝนที่ทั้งสองโรคระบาดหนักที่สุด

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร — ข้อมูลการวินิจฉัยและจัดการโรคยางไหลและโรครากเน่าโคนเน่าจากเชื้อรา Phytophthora ในทุเรียน
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — คำแนะนำการจัดการสวนทุเรียนและระบบระบายน้ำเพื่อลดความเสี่ยงโรคช่วงฤดูฝน

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ