เกษตรกรไทย
โรคและการดูแล

โรคหัวเน่าในสับปะรด ป้องกันอย่างไรไม่ให้ลามทั้งแปลง

โรคหัวเน่าในสับปะรดเกิดจากเชื้อราไฟทอปธอราในดินชื้นแฉะระบายน้ำไม่ดี เช็กอาการใบยอดเหลืองซีดดึงหลุดง่าย สภาพแปลงเสี่ยงระบาด และวิธีป้องกันไม่ให้ลุกลามทั้งแปลง

โรคหัวเน่าในสับปะรด ป้องกันอย่างไรไม่ให้ลามทั้งแปลง
คำตอบเร็ว: โรคหัวเน่าในสับปะรดเกิดจากเชื้อรากลุ่มไฟทอปธอรา (Phytophthora) ที่อยู่ในดินชื้นแฉะและระบายน้ำไม่ดี เชื้อจะเข้าทำลายยอดกลางต้นจนใบอ่อนเปลี่ยนเป็นสีเหลืองซีด ดึงหลุดง่าย และโคนใบเน่าฉ่ำน้ำมีกลิ่นเหม็น การป้องกันไม่ให้ลามทั้งแปลงต้องเริ่มจากปรับปรุงการระบายน้ำ เลือกหน่อพันธุ์สะอาดปลอดโรค ขุดต้นที่เป็นโรคทิ้งนอกแปลงทันที และหลีกเลี่ยงบาดแผลที่โคนต้นระหว่างดูแลแปลง

สับปะรดที่ปลูกในพื้นที่ฝนตกชุกหรือดินเหนียวระบายน้ำยากมักเจอปัญหาต้นทยอยตายเป็นหย่อม ๆ โดยเฉพาะหลังฝนตกหนักติดต่อกันหลายวัน เกษตรกรมักสังเกตว่าใบยอดกลางต้นเปลี่ยนสีก่อนส่วนอื่น แล้วค่อย ๆ ลามจนต้นทั้งต้นทรุดโทรม คำถามที่ตามมาคือทำไมโรคนี้ถึงลามเร็วในบางแปลงแต่บางแปลงกลับควบคุมได้ บทความนี้จะไล่ตั้งแต่สาเหตุ อาการ สภาพแปลงเสี่ยง ไปจนถึงวิธีจัดการไม่ให้ลุกลามทั้งแปลง

โรคหัวเน่าสับปะรดคืออะไร เกิดจากอะไร

ภาพประกอบ โรคหัวเน่าสับปะรดคืออะไร เกิดจากอะไร

โรคหัวเน่า (heart rot) เกิดจากเชื้อราในกลุ่มไฟทอปธอรา เช่น Phytophthora nicotianae และ Phytophthora cinnamomi ซึ่งเป็นเชื้อที่อาศัยอยู่ในดินและแพร่กระจายผ่านสปอร์ที่ว่ายน้ำได้ (zoospore) เมื่อดินมีน้ำขังหรือความชื้นสูงต่อเนื่อง สปอร์เหล่านี้จะเคลื่อนที่เข้าทำลายรากและโคนยอดของต้นสับปะรดได้ง่ายกว่าปกติมาก เชื้อจะเข้าทางบาดแผลเล็ก ๆ ที่โคนใบหรือรากฝอย แล้วลุกลามขึ้นไปทำลายเนื้อเยื่อบริเวณยอดเจริญ (growing point) ซึ่งเป็นจุดที่ต้นสับปะรดใช้สร้างใบใหม่ เมื่อจุดนี้เน่า ต้นจะหยุดการเจริญเติบโตและตายในที่สุด

อาการของโรคหัวเน่าที่ต้องสังเกต

อาการระยะเริ่มต้น

ใบตรงกลางยอด (heart leaves) จะเปลี่ยนจากสีเขียวเข้มเป็นสีเขียวซีดอมเหลือง ขอบใบเริ่มม้วนงอเล็กน้อย สังเกตยากเพราะใบรอบนอกยังดูเขียวปกติ เกษตรกรที่ไม่คุ้นเคยมักมองข้ามช่วงนี้ไป

อาการระยะลุกลาม

เมื่อโรคลุกลามมากขึ้น ใบยอดกลางจะดึงหลุดออกจากต้นได้ง่ายด้วยมือเปล่า (easy pull test) ซึ่งเป็นสัญญาณเฉพาะของโรคนี้ที่ใช้แยกจากปัญหาอื่นได้ชัดเจน เมื่อดึงใบออกมาดูโคนใบจะพบรอยเน่าฉ่ำน้ำ ขอบแผลมีสีน้ำตาลแดงถึงคล้ำ และมีกลิ่นเหม็นเปรี้ยวเฉพาะตัว ต้นจะแคระแกร็นและหยุดการเจริญเติบโตแม้ใบรอบนอกจะยังดูมีชีวิตอยู่ระยะหนึ่งก่อนทรุดตามไปด้วย

สภาพแปลงที่เสี่ยงต่อการระบาด

ภาพประกอบ สภาพแปลงที่เสี่ยงต่อการระบาด

โรคหัวเน่าไม่ได้ระบาดเท่ากันทุกแปลง แต่จะรุนแรงเป็นพิเศษในสภาพต่อไปนี้:

  • ดินเหนียวหรือดินที่มีชั้นดินดานทำให้น้ำระบายยาก เกิดน้ำขังในร่องปลูกหลังฝนตก
  • พื้นที่ลุ่มต่ำที่รับน้ำจากแปลงข้างเคียงหรือน้ำไหลบ่าเข้าแปลง
  • ช่วงฝนตกชุกต่อเนื่องหลายวันโดยไม่มีแดดช่วยให้ผิวดินแห้ง
  • แปลงที่ปลูกสับปะรดซ้ำที่เดิมหลายรอบติดต่อกันโดยไม่พักดินหรือปลูกพืชหมุนเวียน
  • ใช้หน่อพันธุ์ที่ตัดมาจากแปลงที่เคยพบโรคหัวเน่าโดยไม่ผ่านการคัดแยกหรือบำบัดก่อนปลูก
  • มีบาดแผลที่โคนต้นจากการดายหญ้าด้วยจอบหรือเครื่องตัดหญ้าเข้าใกล้โคนเกินไป
สภาพแปลงระดับความเสี่ยงสิ่งที่ควรทำ
ดินเหนียว ระบายน้ำยาก ที่ลุ่มสูงยกร่องปลูกให้สูงขึ้น ทำร่องระบายน้ำรอบแปลง
ปลูกซ้ำที่เดิมต่อเนื่องหลายรอบสูงสลับปลูกพืชอื่นที่ไม่ใช่พืชอาศัยของเชื้อราก่อนกลับมาปลูกใหม่
หน่อพันธุ์ไม่ทราบแหล่งที่มาปานกลาง-สูงคัดหน่อจากแปลงปลอดโรค สังเกตโคนหน่อก่อนปลูกทุกครั้ง
ดินร่วนระบายน้ำดี ไม่เคยพบโรคต่ำเฝ้าระวังตามปกติ ตรวจแปลงหลังฝนตกหนัก

วิธีป้องกันและควบคุมไม่ให้ลามทั้งแปลง

เมื่อพบต้นที่แสดงอาการหัวเน่า ให้จัดการตามลำดับนี้เพื่อลดโอกาสที่เชื้อจะแพร่ไปยังต้นข้างเคียง:

  1. ขุดต้นที่เป็นโรคออกจากแปลงทันทีพร้อมดินรอบโคนต้น นำไปทิ้งหรือเผาทำลายนอกแปลง ห้ามทิ้งไว้ในร่องน้ำหรือนำไปหมักทำปุ๋ยเพราะสปอร์เชื้อจะแพร่กระจายต่อ
  2. ปรับปรุงระบบระบายน้ำในแปลง เช่น ยกร่องปลูกให้สูงขึ้น ขุดร่องระบายน้ำรอบแปลงและระหว่างแถว ไม่ปล่อยให้น้ำขังค้างในร่องปลูกเกิน 1-2 วัน
  3. ก่อนปลูกหน่อพันธุ์ใหม่ ให้คัดเฉพาะหน่อที่มาจากแปลงปลอดโรค ตรวจดูโคนหน่อว่าไม่มีรอยช้ำหรือเน่า และปฏิบัติตามคำแนะนำการป้องกันเชื้อราก่อนปลูกของกรมวิชาการเกษตรอย่างเคร่งครัด
  4. ล้างและฆ่าเชื้อเครื่องมือที่ใช้ตัดหรือขุดต้นเป็นโรคก่อนนำไปใช้กับต้นปกติ เพื่อลดการแพร่เชื้อผ่านเครื่องมือ
  5. หลีกเลี่ยงการดายหญ้าหรือใส่ปุ๋ยกระทบกระเทือนโคนต้นจนเกิดบาดแผล เพราะเป็นช่องทางให้เชื้อเข้าทำลายง่ายขึ้น
  6. วางแผนปลูกพืชหมุนเวียนสลับกับสับปะรดในรอบถัดไป โดยเฉพาะแปลงที่เคยพบโรครุนแรง เพื่อลดปริมาณเชื้อสะสมในดิน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ภาพประกอบ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
  • ปล่อยต้นที่เป็นโรคทิ้งไว้ในแปลงเพราะคิดว่ายังเก็บผลผลิตได้บางส่วน ทำให้เชื้อแพร่ต่อไปยังต้นข้างเคียง
  • นำหน่อพันธุ์จากแปลงที่เคยระบาดมาปลูกซ้ำโดยไม่คัดกรองหรือสังเกตอาการก่อน
  • ปลูกในร่องต่ำโดยไม่ทำระบบระบายน้ำ ทำให้น้ำขังหลังฝนตกทุกครั้ง
  • ใช้เครื่องมือตัดต้นเป็นโรคแล้วนำไปใช้กับต้นปกติต่อโดยไม่ล้างทำความสะอาด
  • ปลูกสับปะรดซ้ำที่เดิมต่อเนื่องหลายปีโดยไม่พักดินหรือปลูกพืชอื่นสลับ
  • รอจนต้นแสดงอาการรุนแรงทั้งแปลงก่อนเริ่มจัดการ ทำให้ควบคุมโรคได้ยากขึ้นมาก

สรุป

โรคหัวเน่าในสับปะรดเกิดจากเชื้อราไฟทอปธอราที่ระบาดหนักในแปลงชื้นแฉะระบายน้ำไม่ดี สัญญาณเตือนสำคัญคือใบยอดกลางเปลี่ยนสีและดึงหลุดง่าย หัวใจของการป้องกันไม่ให้ลามทั้งแปลงคือการจัดการน้ำในแปลงให้ดี คัดหน่อพันธุ์สะอาด และขุดต้นที่เป็นโรคทิ้งทันทีโดยไม่ปล่อยค้างไว้ อ่านบทความโรคและการดูแลพืชชนิดอื่น เพิ่มเติมเพื่อวางแผนป้องกันโรคในแปลงให้ครบวงจร

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

  • 📄กรมวิชาการเกษตร — ข้อมูลโรคพืชสำคัญในสับปะรดและแนวทางป้องกันกำจัดเชื้อราในดิน
  • 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — คำแนะนำการจัดการแปลงปลูกสับปะรดและการเลือกหน่อพันธุ์ที่เหมาะสม

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ

อ่านต่อในหัวข้อใกล้เคียง

บทความชุดเดียวกันและเรื่องต่อยอดที่ช่วยให้เห็นภาพครบขึ้น

สินค้าที่อาจเป็นประโยชน์

หากคุณยังไม่รู้จะเริ่มหาอุปกรณ์หรือปัจจัยการผลิตที่เกี่ยวข้องยังไง สินค้าด้านล่างนี้อาจช่วยให้คุณไม่ต้องเสียเวลาหาใหม่

ชุดหัวพ่นหมอกสีเทา 4 หัว (1 แพ็ก 4 ชุด) ต่อสายยาง 3 หุน รดน้ำต้นไม้ ลดฝุ่น pm2.5 โรงเพาะเห็ด B018

ชุดหัวพ่นหมอกสีเทา 4 หัว (1 แพ็ก 4 ชุด) ต่อสายยาง 3 หุน รดน้ำต้นไม้ ลดฝุ่น pm2.5 โรงเพาะเห็ด B018

ดูรายละเอียด
Zagro พริมโซ่ [ขนาด 1 ลิตร ] อะซีโทคลอร์ 50% EC คุมหญ้าก่อนปลูก ใน อ้อย ข้าวโพด มันสำปะหลัง พริก

Zagro พริมโซ่ [ขนาด 1 ลิตร ] อะซีโทคลอร์ 50% EC คุมหญ้าก่อนปลูก ใน อ้อย ข้าวโพด มันสำปะหลัง พริก

ดูรายละเอียด

คำถามที่พบบ่อย

โรคหัวเน่าสับปะรดติดต่อไปยังต้นข้างเคียงได้เร็วแค่ไหน

ความเร็วในการแพร่ขึ้นอยู่กับความชื้นในดินเป็นหลัก หากฝนตกต่อเนื่องและน้ำขังในร่องปลูก สปอร์ของเชื้อจะเคลื่อนที่ผ่านน้ำไปยังต้นข้างเคียงได้ภายในไม่กี่วัน แต่ถ้าแปลงระบายน้ำดีและอากาศแห้ง การแพร่จะช้าลงมาก จึงควรรีบขุดต้นที่เป็นโรคทิ้งทันทีที่พบอาการโดยไม่รอดูสถานการณ์

ต้นที่ดึงยอดหลุดง่ายแต่โคนยังดูปกติ ยังเป็นโรคหัวเน่าอยู่หรือไม่

ใช่ อาการดึงยอดหลุดง่าย (easy pull) เป็นสัญญาณเฉพาะของโรคหัวเน่าแม้ว่าใบรอบนอกจะยังดูเขียวปกติ เพราะเชื้อเข้าทำลายเนื้อเยื่อยอดเจริญด้านในก่อนที่อาการภายนอกจะแสดงชัด ควรตรวจดูโคนใบที่ดึงออกมาว่ามีรอยเน่าฉ่ำน้ำหรือกลิ่นเหม็นหรือไม่ หากพบให้ขุดต้นทิ้งทันที

ดินที่เคยพบโรคหัวเน่าแล้ว ต้องเว้นระยะก่อนปลูกสับปะรดใหม่นานเท่าไร

ไม่มีตัวเลขตายตัวเพราะขึ้นกับปริมาณเชื้อสะสมในดินและสภาพการระบายน้ำของแต่ละแปลง แต่หลักการทั่วไปคือควรปลูกพืชหมุนเวียนชนิดอื่นที่ไม่ใช่พืชอาศัยของเชื้อราไฟทอปธอราสลับอย่างน้อย 1 ฤดูปลูก พร้อมปรับปรุงการระบายน้ำให้ดีขึ้นก่อนกลับมาปลูกสับปะรดใหม่ และควรปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรในพื้นที่เพื่อประเมินสภาพดินเฉพาะแปลง

ใช้สารเคมีป้องกันเชื้อราได้ผลจริงหรือไม่ ต้องฉีดบ่อยแค่ไหน

สารป้องกันเชื้อรากลุ่มที่ออกฤทธิ์ต่อเชื้อไฟทอปธอราสามารถช่วยชะลอการระบาดได้หากใช้ถูกช่วงเวลาและถูกวิธีตามฉลากผลิตภัณฑ์ แต่ไม่ใช่ทางแก้ถาวรหากสภาพแปลงยังระบายน้ำไม่ดี ควรใช้ควบคู่กับการปรับปรุงแปลงเสมอ และควรสอบถามชนิดและอัตราการใช้ที่เหมาะสมจากเจ้าหน้าที่กรมวิชาการเกษตรหรือร้านค้าสารเคมีที่เชื่อถือได้ ไม่ควรกะปริมาณเอง

ผลสับปะรดจากต้นที่เพิ่งเริ่มเป็นโรคยังเก็บขายได้หรือไม่

หากผลยังไม่แสดงอาการเน่าและต้นยังไม่ตายสนิท ผลที่เก็บเกี่ยวได้ทันเวลาโดยทั่วไปยังใช้บริโภคได้ตามปกติ แต่ควรรีบขุดต้นทิ้งหลังเก็บผลเสร็จเพื่อไม่ให้เป็นแหล่งสะสมเชื้อในแปลงต่อไป และไม่ควรปล่อยต้นป่วยไว้เพื่อรอผลผลิตรอบถัดไปเพราะต้นจะทรุดและตายก่อนให้ผลได้จริง

← ดูบทความในหมวดนี้