ฤดูน้ำแดงห้ามจับปลาช่วงไหน เครื่องมือประมงพื้นบ้านแบบไหนยังใช้ได้

คำตอบเร็ว: ตามประกาศกรมประมงฉบับลงวันที่ 2 พฤษภาคม 2568 ซึ่งใช้ถึง 30 พฤศจิกายน 2572 ฤดูน้ำแดงแบ่งเป็น 3 ระยะ ระยะที่ 1 วันที่ 16 พ.ค.–15 ส.ค. (33 จังหวัดกับอ่างเก็บน้ำเขื่อนลำปาว) ระยะที่ 2 วันที่ 1 มิ.ย.–31 ส.ค. (39 จังหวัด) และระยะที่ 3 วันที่ 1 ก.ย.–30 พ.ย. (5 จังหวัดภาคใต้) ช่วงนี้ยังใช้เครื่องมือพื้นบ้านบางชนิดได้ เช่น เบ็ด (ยกเว้นเบ็ดราวและเบ็ดพวงแบบกระชาก) สวิง ช้อน ยอ ที่ปากกว้างไม่เกิน 2 เมตร สุ่ม ฉมวก ไซ ตุ้ม อีจู้ ลัน และแหลึกไม่เกิน 6 ศอก

ทุกปีพอฝนแรกลง น้ำในห้วยหนองเริ่มขุ่นแดง ปลาช่อน ปลาตะเพียน ปลาหมอ จะเริ่มขึ้นมาวางไข่ตามที่น้ำท่วมใหม่ คนที่หาปลาเลี้ยงครอบครัวมักถามคำถามเดียวกันว่า ตอนนี้จับได้หรือยัง และเครื่องมือที่บ้านมีอยู่ใช้ได้ตัวไหนบ้าง บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องแหล่งน้ำจืด ถ้าคุณทำประมงทะเลในอ่าวไทย มาตรการปิดอ่าวเป็นอีกประกาศหนึ่ง อ่านได้ที่ ประกาศปิดอ่าวไทยฤดูสัตว์น้ำมีไข่ กระทบประมงเรือเล็กอย่างไร

ฤดูน้ำแดงคืออะไร และประกาศฉบับไหนใช้อยู่ตอนนี้

"ฤดูน้ำแดง" คือชื่อเรียกที่ชาวบ้านใช้กับช่วงต้นฤดูฝนที่น้ำหลากพาตะกอนดินจนน้ำเป็นสีแดงขุ่น ซึ่งตรงกับช่วงที่ปลาน้ำจืดหลายชนิดผสมพันธุ์และวางไข่ กรมประมงออกมาตรการคุ้มครองช่วงนี้ต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2507

ฉบับที่ใช้อยู่ ณ ต.ค. 2569 คือ ประกาศกรมประมง เรื่อง กำหนดพื้นที่และระยะเวลาฤดูสัตว์น้ำจืดมีไข่หรือวางไข่ เลี้ยงตัววัยอ่อน และกำหนดเครื่องมือ วิธีการทำการประมง และเงื่อนไขในการทำการประมง พ.ศ. 2568 ลงวันที่ 2 พฤษภาคม 2568 ใช้บังคับตั้งแต่ 16 พฤษภาคม 2568 ถึง 30 พฤศจิกายน 2572 หรือราว 5 ปี ข่าวเผยแพร่ของกรมประมงระบุว่าประกาศฉบับนี้ทำขึ้นจากการศึกษาใน 20 ลุ่มน้ำ 40 จังหวัด 61 แหล่งน้ำ พบปลา 165 ชนิด และพบว่ามาตรการช่วยรักษาพ่อแม่พันธุ์ไว้ได้ถึงร้อยละ 84.4 ปี 2569 จึงยังใช้ระยะเวลาและเงื่อนไขชุดเดิม

ห้ามจับช่วงไหน แยกตามจังหวัด

ประกาศแบ่งพื้นที่เป็น 3 ระยะ เพราะฝนในแต่ละภาคมาไม่พร้อมกัน ภาคใต้ฝั่งอ่าวไทยฝนชุกช่วงปลายปีจึงถูกกำหนดไว้ระยะสุดท้าย

หมายเหตุ: รายชื่อจังหวัดนี้เรียบเรียงจากข่าวเผยแพร่ของกรมประมงเรื่องประกาศปี 2568 ถ้าพื้นที่ของคุณอยู่รอยต่อจังหวัดหรือแหล่งน้ำไหลข้ามจังหวัด ให้ถามสำนักงานประมงอำเภอหรือประมงจังหวัดว่าแหล่งน้ำนั้นใช้ระยะไหน

ห้ามที่ไหนบ้าง ครอบคลุมสระในที่ดินตัวเองไหม

ประกาศคุ้มครองแหล่งน้ำจืดเกือบทุกแบบ ได้แก่ แม่น้ำ ลำคลอง ลำธาร ห้วย หนอง บึง อ่างเก็บน้ำ เขื่อน พรุ และลำน้ำทุกสาขา รวมถึงป่าไม้และพื้นดินที่มีน้ำท่วมถึงตามธรรมชาติซึ่งเชื่อมต่อกับแหล่งน้ำเหล่านั้น ทั้งที่อยู่ในที่ดินของรัฐและที่ดินของเอกชน

จุดที่คนมักเข้าใจผิดคือ "ทุ่งนาของเรา น้ำท่วมเอง จับได้" ถ้าทุ่งนั้นน้ำท่วมถึงตามธรรมชาติและต่อกับห้วยหรือคลอง ก็เข้าข่ายพื้นที่คุ้มครอง เพราะปลาที่ขึ้นมาวางไข่ในทุ่งคือปลาจากลำน้ำนั่นเอง ส่วนบ่อเลี้ยงปลาที่ขุดและปล่อยปลาเลี้ยงเอง ไม่ได้ต่อกับแหล่งน้ำธรรมชาติ ข่าวเผยแพร่ไม่ได้ระบุรายละเอียดข้อยกเว้นไว้ชัด ถ้าจะจับปลาจากบ่อเลี้ยงที่อยู่ติดลำน้ำในช่วงนี้ ให้สอบถามประมงอำเภอก่อน เพื่อไม่ให้ถูกตีความว่าจับจากแหล่งน้ำธรรมชาติ

เครื่องมือประมงพื้นบ้านที่ยังใช้ได้ในฤดูน้ำแดง

ในช่วงที่ประกาศมีผล การทำประมงในพื้นที่คุ้มครองทำได้เฉพาะด้วยเครื่องมือต่อไปนี้

• เบ็ดทุกชนิด ยกเว้น เบ็ดราว และเบ็ดพวงที่ทำการประมงโดยวิธีกระชาก
• ตะแกรง สวิง ช้อน ยอ หรือชนาง ที่ปากกว้างไม่เกิน 2 เมตร
• สุ่ม ฉมวก และส้อม
• ไซ ตุ้ม อีจู้ ลัน
• แห ที่ลึกไม่เกิน 6 ศอก (3 เมตร)

ตรรกะของรายการนี้คือ เครื่องมือที่ใช้จับได้ทีละน้อยและคนใช้เลือกได้ ยังอนุญาตให้ใช้เพื่อหาอยู่หากิน ส่วนเครื่องมือที่ดักจับได้ทีละมาก ๆ แบบไม่เลือก หรือวางทิ้งไว้ยาวขวางทางปลาขึ้นวางไข่ อย่างเบ็ดราวที่ผูกเบ็ดเป็นแถวยาว ไม่อยู่ในรายการ ดังนั้นเครื่องมืออื่นที่ไม่ได้ระบุไว้ในรายการข้างต้น เช่น ข่าย อวนชนิดต่าง ๆ โพงพาง หรือลอบขนาดใหญ่ที่กั้นลำน้ำ ไม่ควรนำมาใช้ในช่วงนี้ ถ้าไม่แน่ใจว่าเครื่องมือชื่อท้องถิ่นที่บ้านใช้อยู่ตรงกับชื่อในประกาศหรือไม่ ให้ถือเครื่องมือไปถามประมงอำเภอโดยตรง

ข้อยกเว้นอีกสองกรณีตามประกาศคือ การทำประมงเพื่อการศึกษา วิจัย หรือทดลองทางวิชาการที่ได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากอธิบดีกรมประมง และการช่วยชีวิตสัตว์น้ำโดยเจ้าหน้าที่ของกรมประมง สองกรณีนี้ชาวบ้านทั่วไปไม่สามารถอ้างได้

ฝ่าฝืนโทษเท่าไร

ประกาศฉบับนี้ออกตามมาตรา 70 แห่งพระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 ผู้ฝ่าฝืนมีโทษปรับตั้งแต่ 5,000 ถึง 50,000 บาท หรือปรับห้าเท่าของมูลค่าสัตว์น้ำที่ได้จากการทำประมง แล้วแต่จำนวนใดมากกว่า ตัวเลขนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กสำหรับคนที่ออกไปหาปลาแค่พอกิน ปลาไม่กี่กิโลกับค่าปรับหลักพันขึ้นไปไม่คุ้มกันเลย

เช็กลิสต์ก่อนออกหาปลาช่วงน้ำแดง

1. ดูว่าจังหวัดและแหล่งน้ำของคุณอยู่ระยะไหน แล้วนับวันให้ถูก ระยะที่ 2 เริ่ม 1 มิ.ย. ไม่ใช่ 16 พ.ค.
2. ดูเครื่องมือที่จะใช้ว่าอยู่ในรายการที่อนุญาตหรือไม่ วัดปากสวิงหรือยอว่ากว้างไม่เกิน 2 เมตร และแหลึกไม่เกิน 6 ศอก
3. ถ้าจับได้ปลาแม่พันธุ์ท้องแก่ ปล่อยคืนได้ก็ควรปล่อย ไข่ปลาหนึ่งท้องคือปลาฤดูหน้าของหมู่บ้าน
4. ไม่เข้าไปในเขตรักษาพันธุ์สัตว์น้ำ ซึ่งมีข้อห้ามของตัวเองตลอดปี
5. ถ้าจะไปถามเจ้าหน้าที่ ให้จดชื่อแหล่งน้ำ ตำบล และถ่ายรูปเครื่องมือไปด้วย ดูวิธีเตรียมข้อมูลได้ที่ เตรียมข้อมูลก่อนขอคำปรึกษาเจ้าหน้าที่
6. ไม่ใช้ไฟฟ้า ระเบิด หรือสารเบื่อเมาในการจับสัตว์น้ำในทุกฤดู เพราะผิดกฎหมายประมงอยู่แล้ว

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• คิดว่าทั้งประเทศเริ่ม 16 พ.ค. พร้อมกัน จริง ๆ แบ่ง 3 ระยะ ภาคอีสานตอนกลางและตอนล่าง ภาคกลาง และภาคตะวันออกเริ่ม 1 มิ.ย. ส่วน 5 จังหวัดภาคใต้ตอนล่างเริ่ม 1 ก.ย.
• เข้าใจว่าที่นาตัวเองไม่เกี่ยว พื้นที่น้ำท่วมถึงตามธรรมชาติที่เชื่อมกับแหล่งน้ำ อยู่ในขอบเขตประกาศทั้งที่ดินรัฐและเอกชน
• ใช้เบ็ดราวเพราะคิดว่าเบ็ดใช้ได้หมด ประกาศอนุญาตเบ็ดทุกชนิดยกเว้นเบ็ดราวและเบ็ดพวงแบบกระชาก
• ใช้แหหรือยอขนาดใหญ่เกินกำหนด แหต้องลึกไม่เกิน 6 ศอก ยอ สวิง ช้อนต้องปากกว้างไม่เกิน 2 เมตร
• เชื่อข่าวลือว่าปีนี้ยกเลิก ประกาศปี 2568 ใช้ยาวถึง 30 พ.ย. 2572 ถ้ามีการแก้ไข กรมประมงจะประกาศใหม่ ให้ฟังจากประมงอำเภอ

สรุป

ฤดูน้ำแดงไม่ได้ห้ามหาปลาทั้งหมด แต่จำกัดเวลา พื้นที่ และเครื่องมือ ประกาศกรมประมงปี 2568 ใช้ถึงปี 2572 แบ่งเป็น 3 ระยะตามภาค ช่วงนี้ยังใช้เบ็ด (ยกเว้นเบ็ดราว) สวิง ยอปากไม่เกิน 2 เมตร สุ่ม ฉมวก ไซ ตุ้ม อีจู้ ลัน และแหไม่เกิน 6 ศอกได้ ก่อนออกหาปลาให้เช็กระยะของจังหวัดตัวเอง และถ้าเครื่องมือที่บ้านไม่ตรงชื่อในประกาศ ให้ถามประมงอำเภอก่อน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมประมง (ข่าวเผยแพร่ผ่าน ThaiPR.net) — ประกาศฤดูสัตว์น้ำจืดมีไข่ พ.ศ. 2568 เครื่องมือที่อนุญาต ข้อยกเว้น โทษ และผลการศึกษา (https://www.thaipr.net/general/3598859)
• 📄Thailand Plus (ข่าวเผยแพร่กรมประมง) — ระยะเวลา 3 ระยะและรายชื่อจังหวัดตามประกาศลงวันที่ 2 พ.ค. 2568 (https://www.thailandplus.tv/archives/922151)
• 📄กรุงเทพธุรกิจ — ระยะบังคับใช้ 16 พ.ค. 2568 ถึง 30 พ.ย. 2572 (https://www.bangkokbiznews.com/business/economic/1180470)
• 📄ไทยรัฐ — ฤดูน้ำแดง 2569 ขอบเขตแหล่งน้ำที่คุ้มครองและโทษตามมาตรา 70 พ.ร.ก.การประมง 2558 (https://www.thairath.co.th/news/governmentpolicy/2933042)
• 📄ไทยพีบีเอส — ฤดูน้ำแดง 2569 เริ่ม 16 พ.ค. และความเป็นมาของมาตรการ (https://www.thaipbs.or.th/news/content/505948)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ