ปลูกทานตะวันเป็นทุ่งให้คนมาชมหน้าหนาว ต้องหว่านเมล็ดช่วงไหนดอกถึงบานทัน

คำตอบเร็ว: ทานตะวันเริ่มบานราว 50–55 วันหลังปลูก (ตามเอกสารกรมส่งเสริมการเกษตร) ถ้าอยากให้ทุ่งบานช่วงปีใหม่ 2570 ให้นับย้อนจากวันเป้าหมาย ซึ่งจะตกราวปลาย ต.ค.–กลาง พ.ย. 2569 ควรหยอดเป็น 3–4 รุ่นห่างกันราว 7–10 วัน และต้องมีน้ำให้ตลอด เพราะการปลูกปลายฝนเจอแล้งทั้งฤดู ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

คนที่อยากทำทุ่งทานตะวัน ปลูกให้บานทันช่วงคนเที่ยวหน้าหนาว มักพลาดอยู่สองเรื่อง เรื่องแรกคือหยอดเมล็ดวันเดียวทั้งแปลง ทุ่งเลยบานพร้อมกันแค่ช่วงสั้น ๆ พอถึงวันหยุดยาวดอกก็เริ่มก้มหัวแล้ว เรื่องที่สองคือเอาปฏิทินปลูกทานตะวันแบบเก็บเมล็ดมาใช้ตรง ๆ ทั้งที่เป้าหมายต่างกัน ไร่เก็บเมล็ดต้องการให้ดอกบานตอนฝนยังพอมีแล้วเก็บเกี่ยวในอากาศแห้ง ส่วนทุ่งชมดอกต้องการให้ดอกบานตรงกับวันที่คนมาเยอะ บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องนับวันหยอดเมล็ดให้ดอกบานทันฤดูท่องเที่ยว ใช้ตัวเลขจากเอกสารกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร และกรมอุตุนิยมวิทยาเท่านั้น

นับวันจากอะไร: อายุดอกบานที่มีเอกสารรองรับ

เอกสาร “ทานตะวัน” ของกรมส่งเสริมการเกษตรแบ่งการให้น้ำเป็น 5 ช่วง และแต่ละช่วงบอกอายุต้นไว้ เราใช้ตัวเลขชุดนี้เป็นหลักนับวันได้ดีที่สุด เพราะผูกกับระยะที่ตาเห็นในแปลง

อายุรวมทั้งต้นตามเอกสารเดียวกันอยู่ราว 100–120 วันขึ้นกับพันธุ์ ส่วนลูกผสมใช้ 80–110 วันจากปลูกถึงเก็บเกี่ยว ตัวเลขเหล่านี้คือค่ากลาง ไม่ใช่วันตายตัว งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรที่เพชรบูรณ์ปลูกพันธุ์เชียงใหม่ 1 วันที่ 26 ก.ย. 2560 แล้วเก็บเกี่ยว 13 ม.ค. 2561 ช่วงห่างราว 109 วัน ส่วนรุ่นที่ปลูก 16 ส.ค. 2559 เก็บเกี่ยว 28 พ.ย. 2559 ราว 104 วัน แปลว่ารุ่นที่โตในอากาศเย็นช่วงท้ายฤดูใช้เวลานานขึ้นเล็กน้อย

ข้อมูลที่ยังไม่มีเอกสารทางการรองรับคือ “ทุ่งหนึ่งรุ่นบานสวยได้กี่วัน” เพราะงานวิจัยส่วนใหญ่วัดผลผลิตเมล็ด ไม่ได้วัดช่วงที่ดอกสวยพอถ่ายรูป ส่วนนี้ไม่มีประกาศชัด หากต้องการตัวเลขสำหรับพันธุ์ที่ซื้อ ให้สอบถามบริษัทเมล็ดพันธุ์หรือกลุ่มส่งเสริมพืชไร่อุตสาหกรรม กรมส่งเสริมการเกษตร โทร 02-940-6124

ปฏิทินนับย้อน: อยากให้บานวันไหน ต้องหยอดเมล็ดวันไหน

ตารางนี้คำนวณเองจากอายุเริ่มบาน 50–55 วันในเอกสารกรมส่งเสริมการเกษตร ใช้เป็นจุดตั้งต้น ไม่ใช่คำแนะนำของหน่วยงาน

เหตุผลที่ควรเผื่อวันในรุ่นที่บานเดือนมกราคม คือกรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่าช่วงที่หนาวที่สุดของฤดูนี้อยู่ปลาย ธ.ค. 2569 ถึงต้น ก.พ. 2570 ต้นที่โตในช่วงอุณหภูมิต่ำมักสะสมวันช้าลงเหมือนที่เห็นในแปลงทดลองเพชรบูรณ์ ในทางกลับกัน ปีนี้คาดว่าหนาวน้อยกว่าปกติ อุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ยของประเทศไทยตอนบนราว 22–23 องศาเซลเซียส สูงกว่าค่าปกติราว 2 องศา ความต่างจึงอาจไม่มากเท่าปีที่หนาวจัด

ทำไมต้องหยอดเป็นรุ่น ไม่หยอดทั้งแปลงวันเดียว

ทุ่งที่คนพูดถึงกันในลพบุรีมักบานช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม รายงานข่าวไทยรัฐเมื่อ 11 ต.ค. 2568 ยกตัวอย่างไร่หนึ่งในอำเภอเมืองลพบุรีที่ปลูกนอกฤดูให้บานกลางเดือนตุลาคม และประกาศเปิดให้ชมถึงวันที่ 20 ต.ค. เท่านั้น ภาพนี้สะท้อนสิ่งที่เจ้าของทุ่งรู้กันดี คือทุ่งหนึ่งรุ่นเปิดได้ไม่นาน ถ้าอยากให้มีดอกตลอดช่วงวันหยุดยาว ต้องมีแปลงรุ่นถัดไปรอบานต่อ

1. แบ่งพื้นที่เป็น 3–4 แปลงย่อย แต่ละแปลงหยอดห่างกันราว 7–10 วัน ตัวเลขนี้เป็นแนวปฏิบัติที่ผู้เขียนแนะนำ ไม่มีเอกสารทางการกำหนด
2. ให้แปลงรุ่นแรกอยู่ใกล้ทางเข้า แปลงรุ่นหลังอยู่ลึกเข้าไป คนเดินเข้ามาจะเห็นดอกบานก่อนแล้วค่อยเจอแปลงที่เป็นดอกตูม
3. จดวันหยอดของแต่ละแปลงไว้ที่ป้ายหัวแปลง พอถึงวันที่ 40–45 ให้เดินดูขนาดดอกตูมแล้วประกาศวันเปิดของรุ่นนั้น
4. เผื่อแปลงสำรองเล็ก ๆ ที่หยอดช้ากว่ารุ่นสุดท้ายอีกหนึ่งสัปดาห์ ไว้แก้ปัญหากรณีฝนหรือลมทำแปลงหลักเสียหาย

เดือนที่ปลูกตามเอกสาร กับเดือนที่ทุ่งชมดอกต้องปลูกจริง

เอกสารกรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ปลูกทานตะวันเดือนสิงหาคม กันยายน และตุลาคม โดยเดือนกันยายนดีที่สุด เก็บเกี่ยวได้ปลายธันวาคมหรือมกราคม และเตือนว่าเดือนตุลาคมเสี่ยงฝนไม่พอ เอกสารของอำเภอสามเงา จังหวัดตาก แยกตามชนิดดิน ดินเหนียวสีดำปลูกได้ ก.ย.–พ.ย. ดินร่วนหรือร่วนปนทรายปลูก ส.ค.–ต.ค. และพื้นที่ที่มีน้ำชลประทานปลูกฤดูแล้งได้ช่วง พ.ย.–ก.พ.

ส่วนรายงานโครงการวิจัยของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าแหล่งปลูกหลักอยู่ที่ลพบุรี นครสวรรค์ สระบุรี พะเยา และเพชรบูรณ์ ส่วนใหญ่ปลูกเป็นพืชรองหลังข้าวโพดช่วง ก.ย.–พ.ย. ปัญหาที่เจอคือฝนตกหนักน้ำขังช่วงแรก และถ้าปลูกเดือนพฤศจิกายนจะเจอภาวะแห้งแล้งตลอดฤดู รายงานเดียวกันยังกล่าวว่าทานตะวันใช้ในงานท่องเที่ยวเชิงเกษตรและเลี้ยงผึ้งด้วย

สรุปเชิงปฏิบัติคือ ปฏิทินที่ให้ทุ่งบานช่วงปีใหม่ต้องหยอดเมล็ดช่วงที่เอกสารบอกว่าเสี่ยงฝนไม่พอ ทุ่งชมดอกจึงเท่ากับการปลูกพืชฤดูแล้ง ถ้าไม่มีแหล่งน้ำ อย่าเริ่ม

น้ำ: ช่วงที่ห้ามขาดและตัวเลขทั้งฤดู

ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร ประเมินว่าทานตะวันต้องการน้ำราว 462 มิลลิเมตรต่อฤดู คิดเป็นราว 739 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ ตลอดอายุ 16 สัปดาห์ ทุ่งชมดอกที่ไถกลบหลังหมดฤดูชมอาจใช้น้อยกว่านี้ เพราะไม่ได้เลี้ยงต้นจนเมล็ดแก่ แต่ไม่มีตัวเลขทางการสำหรับกรณีนี้ จึงควรวางแผนแหล่งน้ำตามตัวเลขเต็มฤดูไว้ก่อน

• รดหรือปล่อยน้ำทันทีหลังหยอดเมล็ด ดินต้องชื้นพอให้งอกสม่ำเสมอ ไม่อย่างนั้นแปลงจะบานไม่พร้อมกัน
• ช่วงใบจริง 2 คู่ (10–15 วัน) และก่อนออกดอกตูม (30–35 วันหลังงอก) เป็นสองจุดที่เอกสารระบุให้ให้น้ำ
• ช่วงเริ่มบาน (50–55 วัน) ต้องให้น้ำอีกรอบ ตรงกับวันที่คนเข้าชมพอดี ให้ปล่อยน้ำตอนเช้าหรือหลังปิดทุ่ง จะได้ไม่เป็นโคลนตามทางเดิน
• เอกสารระบุว่าต้นเริ่มเหี่ยวเมื่อความชื้นดินต่ำกว่า 14 เปอร์เซ็นต์ ถ้าเช้ามาเห็นใบตกทั้งแปลง แปลว่าให้น้ำช้าไปแล้ว
• ทานตะวันไม่ชอบน้ำขัง ปล่อยน้ำเข้าร่องแล้วระบายออก อย่าให้แช่ข้ามวัน

ตัวอย่างการคำนวณ (สมมติ): ทุ่ง 3 ไร่ ถ้าใช้น้ำตามตัวเลขเต็มฤดู 739 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ จะต้องมีน้ำรวมราว 2,217 ลูกบาศก์เมตร ฐานคิดคือ 739 × 3 ตัวเลขนี้ยังไม่รวมน้ำที่ซึมหายในร่องและน้ำระเหยจากบ่อ เจ้าของทุ่งควรวัดขนาดบ่อจริงแล้วเทียบดู

เตรียมแปลงให้ดอกขึ้นเป็นแนวสวย

ภาพทุ่งที่คนอยากถ่ายคือต้นสูงเท่ากันและดอกหันไปทางเดียวกัน ความสม่ำเสมอแบบนี้มาจากการงอกพร้อมกันมากกว่าจากปุ๋ย

• ระยะปลูกตามเอกสารกรมส่งเสริมการเกษตร: ระหว่างแถว 70–75 เซนติเมตร ระหว่างต้น 30–35 เซนติเมตร หยอดหลุมละ 2 เมล็ด ลึก 5–8 เซนติเมตร ถอนเหลือหลุมละต้นเมื่ออายุราว 10 วันหรือใบจริง 2–4 คู่
• เมล็ดลูกผสมราว 0.7 กิโลกรัมต่อไร่ ได้ 6,400–8,500 ต้นต่อไร่ เอกสารอำเภอสามเงาใช้ราว 0.8 กิโลกรัมต่อไร่ หลุมละ 2–3 เมล็ด กลบ 3–5 เซนติเมตร
• ทุ่งชมดอกควรเว้นทางเดินกว้างทุก ๆ หลายแถว ให้คนเดินโดยไม่เหยียบโคนต้น อำเภอสามเงาทำแปลงยกร่องกว้าง 150 เซนติเมตร เว้นทางระหว่างแปลง 75 เซนติเมตร ระยะหลุม 45 เซนติเมตร ใช้เป็นต้นแบบได้
• ดินควรมี pH ราว 5.7–8 และระบายน้ำดี ใส่ปุ๋ยคอกได้ราว 1.5 ตันต่อไร่ตามเอกสารอำเภอสามเงา
• เช็กการงอกและซ่อมหลุมภายใน 5–10 วัน ถ้าซ่อมช้ากว่านี้ ต้นซ่อมจะบานช้ากว่าเพื่อนจนเห็นเป็นหลุมโหว่ในภาพ

ปุ๋ยรองพื้นตามเอกสารกรมส่งเสริมการเกษตรมีให้เลือก เช่น 15-15-15 อัตรา 25–30 กิโลกรัมต่อไร่ แล้วแต่งหน้ายูเรีย 20–25 กิโลกรัมต่อไร่เมื่ออายุราว 30 วัน ในดินทรายที่ขาดโบรอนใส่บอแรกซ์ราว 2 กิโลกรัมต่อไร่ ควรตรวจดินก่อนถ้าทำได้

สิ่งที่หน้าหนาวปีนี้อาจทำกับทุ่ง

ศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ ออกคาดหมายเมื่อ 16 ต.ค. 2569 ว่าฤดูหนาวของประเทศไทยตอนบนจะเริ่มช้ากว่าปกติราว 1 สัปดาห์ ประมาณสัปดาห์ที่สามของเดือนตุลาคม 2569 และสิ้นสุดราวกลางเดือนกุมภาพันธ์ 2570 อุณหภูมิต่ำสุดราว 10–12 องศาเซลเซียสในภาคเหนือตอนบนและภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน กรุงเทพฯ ราว 19–21 องศา ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

• อากาศหนาวไม่จัดเป็นข่าวดีสำหรับการนับวัน เพราะต้นไม่ค่อยชะงัก แต่ก็หมายถึงอากาศแห้งและแดดแรงช่วงกลางวัน ดินจะแห้งเร็วกว่าที่คิด
• ช่วง ม.ค.–ก.พ. 2570 อาจมีคลื่นกระแสลมตะวันตกทำให้เกิดพายุฝนฟ้าคะนอง ลมกระโชกแรง และลูกเห็บ เอกสารกรมส่งเสริมการเกษตรบอกว่าลำต้นอ่อนมีน้ำมากหักง่าย ต้นสูงได้ 80–220 เซนติเมตร แปลงเปิดโล่งจึงเสี่ยง
• พูนโคนช่วง 25–30 วันพร้อมใส่ปุ๋ยแต่งหน้า (เอกสารอำเภอสามเงาให้ใส่ยูเรีย 15–20 กิโลกรัมต่อไร่ ห่างโคน 20 เซนติเมตร) ช่วยให้ต้นยืนดีขึ้น
• ดอกที่ก้มหัวลงช่วงสร้างเมล็ดจะมีน้ำฝนขังด้านหลัง เอกสารอำเภอสามเงาเตือนเรื่องเมล็ดเน่า แต่ถ้าทุ่งชมดอกไม่เก็บเมล็ดขาย ปัญหานี้กระทบน้อยกว่าไร่เก็บเมล็ด

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

1. หยอดเมล็ดวันเดียวทั้งทุ่ง แล้วดอกบานก่อนวันหยุดยาวหนึ่งสัปดาห์ แปลงที่คนมาถึงจึงเป็นดอกก้มหัวหมดแล้ว
2. ใช้ปฏิทินไร่เก็บเมล็ด (หยอดเดือนกันยายน) กับทุ่งที่อยากให้บานช่วงปีใหม่ ดอกจะบานเร็วเกินไปราวหนึ่งเดือน
3. ไม่ซ่อมหลุมภายใน 10 วัน ต้นซ่อมบานช้าเป็นหย่อม ๆ ภาพมุมกว้างดูไม่เต็ม
4. ปล่อยน้ำช่วงกลางวันที่เปิดทุ่ง ทางเดินเป็นโคลน คนเหยียบโคนต้นจนหักล้ม
5. ใช้สารกำจัดวัชพืชที่ไม่เหมาะ เอกสารกรมส่งเสริมการเกษตรห้ามใช้อาทราซีนในแปลงทานตะวัน ให้กำจัดวัชพืช 2 ครั้ง ช่วงใบ 2–3 คู่ และ 30–35 วัน
6. ไม่มีแปลงสำรอง พอลมกระโชกพัดต้นล้มหนึ่งแปลงก็ไม่มีดอกเหลือให้เปิด

เชื่อมกับงานอื่นในไร่

ถ้ามีเมล็ดทานตะวันเหลือจากการซ่อมหลุม ลองดูการเพาะต้นอ่อนทานตะวันขาย ซึ่งใช้เมล็ดคนละแบบแต่เป็นรายได้เสริมช่วงคนเข้าทุ่งได้ ส่วนเจ้าของทุ่งที่อยากมีดอกไม้ชนิดอื่นวางขายช่วงเดียวกัน ดูปฏิทินปลูกดาวเรืองตัดดอกให้ทันเทศกาล และถ้าวางแผนต่อยาวถึงเดือนสิงหาคม ดูการปลูกมะลิให้ทันวันแม่ สำหรับคนที่อยากวางทุ่งดอกไม้ไว้ในระบบฟาร์ม ดูระบบเกษตรผสมผสานของครอบครัว

สรุป

ทานตะวันเริ่มบานราว 50–55 วันหลังปลูก ทุ่งที่อยากให้บานช่วงปีใหม่จึงต้องหยอดเมล็ดราวต้นถึงกลางเดือนพฤศจิกายน และควรหยอดเป็นรุ่นห่างกัน 7–10 วัน ช่วงนี้เลยฤดูฝนแล้ว ต้องมีน้ำให้ตั้งแต่วันหยอดจนดอกบาน โดยเฉพาะช่วงสร้างตาดอกถึงบาน ปีนี้กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่าหนาวน้อยกว่าปกติ แต่ต้นปีอาจมีพายุลมแรง จึงควรพูนโคนและมีแปลงสำรอง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — เอกสาร “ทานตะวัน” (สุพจน์ แสงประทุม) — อายุบาน 50–55 วัน, ช่วงให้น้ำ 5 ระยะ, เดือนปลูก, ระยะปลูก, อัตราเมล็ด, ปุ๋ย, ห้ามใช้อาทราซีน https://esc.doae.go.th/wp-content/uploads/2015/02/sunflower.pdf
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร อ.สามเงา จ.ตาก — เอกสารการปลูกทานตะวัน — เดือนปลูกตามชนิดดิน, ปลูกฤดูแล้ง พ.ย.–ก.พ. ในเขตชลประทาน, แปลงยกร่อง, พูนโคน 25–30 วัน https://esc.doae.go.th/wp-content/uploads/2018/12/sunflower_new.pdf
• 📄กรมวิชาการเกษตร — รายงานโครงการวิจัยพัฒนาพันธุ์และเทคโนโลยีการผลิตทานตะวัน — แหล่งปลูกหลัก, ปลูก ก.ย.–พ.ย., ปลูก พ.ย. เจอแล้งตลอดฤดู, ใช้ในท่องเที่ยวเชิงเกษตร https://doa.go.th/plan/wp-content/uploads/2023/08/191โครงการวิจัยพัฒนาพันธุ์และเทคโนโลยีการผลิตทานตะวัน.pdf
• 📄กรมวิชาการเกษตร — งานทดลองทานตะวันเชียงใหม่ 1 จ.เพชรบูรณ์ — วันปลูกและวันเก็บเกี่ยว 2559 และ 2560/61 https://info.doa.go.th/research/pdf/2560/300_2560.pdf
• 📄ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร — ปริมาณความต้องการน้ำของพืชไร่ — ทานตะวัน 462 มม./ฤดู ราว 739 ลบ.ม./ไร่ https://doa.go.th/fc/nakhonsawan/wp-content/uploads/2024/06/water_requirement_for_fieldcrops_25651.pdf
• 📄ศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ กรมอุตุนิยมวิทยา — คาดหมายฤดูหนาว (16 ต.ค. 2569) — เริ่มฤดูหนาว สิ้นสุดฤดู อุณหภูมิต่ำสุด พายุช่วง ม.ค.–ก.พ. https://cmmet.tmd.go.th/forecast/winter.pdf
• 📄ไทยรัฐออนไลน์ (11 ต.ค. 2568) — ทุ่งทานตะวันลพบุรีปกติบานปลาย พ.ย.–ม.ค. และตัวอย่างไร่ที่ปลูกนอกฤดู https://www.thairath.co.th/news/local/2888480

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ