โรคที่มากับน้ำท่วม น้ำกัดเท้า ฉี่หนู ท้องร่วง ป้องกันและสังเกตอาการอย่างไร

คำตอบเร็ว: โรคหลังน้ำท่วมที่กรมควบคุมโรคให้เฝ้าระวังมี 6 กลุ่ม คือ ไข้ฉี่หนู โรคผิวหนังรวมถึงน้ำกัดเท้า โรคระบบทางเดินอาหารเช่นท้องร่วง โรคที่มียุงเป็นพาหะ โรคตา และโรคระบบทางเดินหายใจ ป้องกันหลักคือเลี่ยงแช่น้ำนาน สวมรองเท้าบูท (ไม่มีให้ใช้ถุงพลาสติกสะอาด) กินอาหารและน้ำที่สะอาด และถ้ามีไข้สูง ปวดน่อง ตาแดง ภายในราว 1–2 สัปดาห์หลังลุยน้ำ ให้ไปพบแพทย์และแจ้งว่าเคยอยู่ในพื้นที่น้ำท่วม อย่าซื้อยากินเอง

ช่วงน้ำท่วมคนส่วนใหญ่ห่วงบ้าน ห่วงนา ห่วงสัตว์เลี้ยง จนลืมดูแลร่างกายตัวเอง แต่โรคมากับน้ำท่วมหลายโรคแสดงอาการช้า บางโรคเริ่มป่วยหลังน้ำลดไปแล้วหลายวัน ทำให้คนไม่ทันนึกว่าเกี่ยวกับการลุยน้ำ บทความนี้แยกทีละโรคตามข้อมูลของกรมควบคุมโรคและกรมอนามัย ว่าอาการเป็นอย่างไร เมื่อไรต้องไปหาหมอ และป้องกันอย่างไร โดยไม่ระบุชื่อยาหรือขนาดยา เพราะการใช้ยาต้องอยู่ภายใต้ดุลพินิจของแพทย์ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

ภาพรวม: โรคหลังน้ำท่วม 6 กลุ่มที่ต้องจับตา

กรมควบคุมโรคเผยแพร่เมื่อ 27 ก.ย. 2569 ให้เฝ้าระวังโรค 6 กลุ่ม ได้แก่ ไข้ฉี่หนู (เลปโตสไปโรซิส) โรคผิวหนัง โรคระบบทางเดินอาหาร โรคที่มียุงเป็นพาหะ โรคตา และโรคระบบทางเดินหายใจ ซึ่งระบุถึงไข้หวัดใหญ่และปอดอักเสบ

หมายเหตุ: สำหรับโรคระบบทางเดินหายใจ แหล่งข้อมูลที่เราตรวจระบุเพียงชื่อโรคในกลุ่มนี้ ไม่ได้ให้รายละเอียดอาการหรือวิธีป้องกันเพิ่ม หากมีอาการให้ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ หรือสอบถามสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422

ไข้ฉี่หนู น้ำท่วม: โรคที่เกษตรกรต้องระวังที่สุด

ไข้ฉี่หนูเป็นโรคที่ควรให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกสำหรับคนทำนาทำไร่ กรมควบคุมโรครายงานว่าตั้งแต่ 1 มกราคม – 23 กันยายน 2569 พบผู้ป่วยแล้ว 3,303 ราย เสียชีวิต 46 ราย อัตราป่วยตายร้อยละ 1.39 กลุ่มอายุที่ป่วยมากที่สุดคือ 60 ปีขึ้นไป และอาชีพที่ป่วยมากที่สุดคือเกษตรกร

ใครเสี่ยง

กรมควบคุมโรคระบุว่า การแช่น้ำตั้งแต่ประมาณ 3 ชั่วโมงขึ้นไป หรือมีบาดแผลและรอยถลอก จะเพิ่มโอกาสติดเชื้อ ลองนึกถึงงานจริงช่วงน้ำท่วม เช่น ลุยน้ำไปขนข้าวขึ้นที่สูง ต้อนวัวควาย หรือช่วยเพื่อนบ้านย้ายของ ซึ่งมักใช้เวลานานกว่านั้นได้ง่าย ๆ และแผลถลอกที่เท้าหรือน่องจากกิ่งไม้ใต้น้ำก็เกิดได้โดยไม่รู้ตัว

อาการเริ่มเมื่อไร

หน้าข่าววันที่ 27 ก.ย. 2569 ระบุช่วงเวลาหลังสัมผัสน้ำประมาณ 1–2 สัปดาห์ ส่วนหน้าข่าววันที่ 29 ก.ย. 2569 ระบุว่ามักเริ่มมีอาการภายใน 5–14 วัน แต่อาจนานถึง 30 วัน สองข้อมูลนี้สอดคล้องกัน ความหมายคือแม้น้ำลดไปแล้วเกือบเดือน ถ้ามีไข้ขึ้นก็ยังต้องนึกถึงโรคนี้

อาการอันตรายที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

• หอบเหนื่อย หายใจลำบาก
• ตัวเหลือง ตาเหลือง
• ปัสสาวะออกน้อย

กรมควบคุมโรคระบุว่าหากอาการรุนแรงอาจเกิดภาวะไตวาย ตับวาย เลือดออกในปอด และเสียชีวิตได้

เรื่องยาป้องกัน

กรมควบคุมโรคย้ำว่ายาป้องกันต้องอยู่ภายใต้ดุลพินิจของแพทย์ ประชาชนไม่ควรซื้อยามารับประทานเอง ยาบางชนิดมีข้อห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และเด็กอายุต่ำกว่า 8 ปี และเมื่อได้รับยาจากแพทย์ต้องดื่มน้ำตามมาก ๆ และห้ามนอนทันทีอย่างน้อย 30 นาที บทความนี้จึงไม่ระบุชื่อยาหรือขนาดยาใด ๆ

น้ำกัดเท้า และโรคผิวหนังหลังน้ำท่วม

น้ำกัดเท้าเป็นโรคที่เจอบ่อยที่สุดในหลายพื้นที่ ตัวอย่างจากกรมอนามัย (5 ต.ค. 2569) คือผู้ป่วยในพื้นที่ปราจีนบุรีส่วนใหญ่มีอาการน้ำกัดเท้าและผื่นคัน คำแนะนำของกรมควบคุมโรคคือ หากมีผื่นแดง คัน แผลพุพอง หนังลอก ควรทำความสะอาดและดูแลบริเวณนั้นให้แห้ง หากอาการไม่ดีขึ้นควรพบแพทย์

ในทางปฏิบัติ คนที่ต้องลุยน้ำทุกวันมักกลับบ้านมาแล้วนอนทั้งที่เท้ายังชื้น ซอกนิ้วเท้าจึงเปื่อยและแตก ซึ่งกลายเป็นทางเข้าของเชื้ออื่นได้ด้วย นิสัยง่าย ๆ ที่ช่วยได้คือล้างเท้าด้วยน้ำสะอาดทันทีที่ขึ้นจากน้ำ เช็ดให้แห้งโดยเฉพาะซอกนิ้ว และสำรวจรองเท้าก่อนสวมทุกครั้ง แหล่งข้อมูลทางการไม่ได้ระบุยาหรือครีมเฉพาะสำหรับน้ำกัดเท้า จึงควรให้แพทย์หรือเภสัชกรเป็นผู้แนะนำ

ท้องร่วง และโรคจากอาหาร-น้ำดื่ม

ท้องร่วงช่วงน้ำท่วมมักมาจากอาหารและน้ำ กรมควบคุมโรค (3 ก.ย. 2569) ให้หลักไว้ว่า ไม่ควรรับประทานอาหารหรือวัตถุดิบที่สัมผัสน้ำท่วม และอาหารในบรรจุภัณฑ์ที่เปียกน้ำ เสียหาย หรือสงสัยว่าปนเปื้อน ไม่ควรนำมารับประทาน แม้สภาพภายนอกจะดูปกติ อีกข้อที่สำคัญคือ "น้ำลดไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงลดลงทันที"

• ไม่นำสัตว์ที่ตายโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือซากสัตว์ที่พบในพื้นที่น้ำท่วม มาประกอบอาหาร (กรมควบคุมโรค 2 ต.ค. 2569)
• อาหารกล่องควรกินหลังปรุงภายใน 2 ชั่วโมง ห้ามอุ่นอาหารทั้งกระป๋องโดยเด็ดขาด และกระป๋องต้องไม่บวมไม่เป็นสนิม (กรมอนามัย)
• น้ำฝนที่เก็บไว้ดื่มควรต้มก่อนดื่ม (กรมอนามัย)

ทำน้ำให้สะอาดตามแนวทางกรมอนามัย

1. ถ้าน้ำขุ่น ใช้สารส้มกวนเร็ว 5 นาที กวนช้า 10 นาที แล้วตั้งทิ้งให้ตกตะกอน 30–60 นาที
2. ต้มให้น้ำเดือดเป็นเวลา 1–3 นาที หรือ
3. หยดคลอรีนน้ำ 2% หรือหยดทิพย์ (อ 32) 1 หยดต่อน้ำ 1 ลิตร ตั้งทิ้งไว้ประมาณ 30 นาที

สัญญาณขาดน้ำที่ต้องสังเกตเมื่อท้องร่วงคือ ปากแห้ง ปัสสาวะน้อย และอ่อนเพลียมาก ถ้ามีอาการเหล่านี้ควรไปพบบุคลากรทางการแพทย์ กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

โรคที่มียุงเป็นพาหะ และโรคตา

หลังน้ำลด น้ำขังตามภาชนะและเศษขยะกลายเป็นแหล่งเพาะยุง กรมควบคุมโรค (3 ต.ค. 2569) แนะนำให้เทน้ำขังทิ้งและปิดภาชนะใส่น้ำ ส่วนอาการที่ต้องรีบไปพบแพทย์คือ มีไข้ติดต่อกัน 2 วัน มีผื่น ปวดข้อ กินยาลดไข้แล้วไข้ไม่ลด และกรมควบคุมโรคระบุห้ามรับประทานยาประเภท NSAIDs ได้แก่ แอสไพริน และไอบรูโพรเฟน

สำหรับโรคตา อาการคือตาแดง เคืองตา น้ำตาไหล มีขี้ตา ให้ไม่ขยี้ตา และไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวหรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น ซึ่งสำคัญมากในศูนย์พักพิงที่คนอยู่รวมกันจำนวนมาก

เมลิออยโดสิส (ไข้ดิน) โรคที่คนทำนาไม่ควรมองข้าม

กรมควบคุมโรค (24 ส.ค. 2569) ระบุว่าเมลิออยโดสิสมีระยะฟักตัว 1–21 วัน และกลุ่มเสี่ยงสูงคือผู้ที่เป็นเบาหวานหรือโรคไต เกษตรกรสูงวัยที่มีโรคประจำตัวเหล่านี้และต้องลงไปเก็บกวาดแปลงหลังน้ำลด จึงควรสวมรองเท้าบูทและถุงมือ และแจ้งแพทย์ว่ามีประวัติสัมผัสดินโคลนหรือน้ำท่วมเมื่อไปพบแพทย์

พื้นที่น้ำเสี่ยงสารพิษ เช่น ปราจีนบุรี

กรมอนามัย (5 ต.ค. 2569) เตือนพื้นที่ปราจีนบุรีที่น้ำท่วมอาจปนสารพิษ ให้หลีกเลี่ยงการลุยน้ำ และไม่ใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติจนกว่าผลตรวจทางห้องปฏิบัติการจะยืนยันว่าปลอดภัย กลุ่มเปราะบางที่ระบุไว้คือเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

เช็กลิสต์ป้องกันโรคหลังน้ำท่วม

• ลดเวลาแช่น้ำ เพราะการแช่ตั้งแต่ประมาณ 3 ชั่วโมงขึ้นไปเพิ่มโอกาสติดไข้ฉี่หนู
• สวมรองเท้าบูท ถ้าไม่มีให้สวมถุงพลาสติกสะอาด
• ปิดแผลก่อนลงน้ำ และล้างตัวด้วยน้ำสะอาดหลังขึ้นจากน้ำ
• ไม่กินอาหารที่สัมผัสน้ำท่วม หรือบรรจุภัณฑ์ที่เปียกน้ำ
• ดื่มน้ำที่ต้มเดือด 1–3 นาที หรือผ่านการเติมคลอรีนตามแนวทางกรมอนามัย
• เทน้ำขังและปิดภาชนะใส่น้ำ
• ผู้ป่วยโรคเรื้อรังเตรียมยาให้พอ เก็บในที่แห้ง ถ้ายาเปียกน้ำหรือชำรุดไม่ควรกิน ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• เมื่อไปพบแพทย์ แจ้งประวัติการอยู่ในพื้นที่น้ำท่วมให้บุคลากรทางการแพทย์ทราบ

เรื่องการล้างบ้านและกำจัดโคลนให้ปลอดภัยต่อสุขภาพ อ่านต่อได้ที่ ล้างบ้านหลังน้ำลดและกำจัดเชื้อราอย่างปลอดภัย ควรทำตามลำดับไหน และ กำจัดโคลนและขยะหลังน้ำท่วม ทำอย่างไรไม่ให้เกิดโรค

สายด่วนด้านสุขภาพ

• 1669 สายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน
• 1422 สายด่วนกรมควบคุมโรค
• 1323 สายด่วนสุขภาพจิต สำหรับคนที่เครียดหนักจากการสูญเสีย

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ซื้อยาป้องกันไข้ฉี่หนูมากินเอง กรมควบคุมโรคระบุว่าต้องอยู่ภายใต้ดุลพินิจของแพทย์ และยาบางชนิดห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และเด็กต่ำกว่า 8 ปี
• คิดว่าน้ำลดแล้วหมดความเสี่ยง ไข้ฉี่หนูอาจเริ่มมีอาการนานถึง 30 วัน และกรมควบคุมโรคย้ำว่าน้ำลดไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงลดลงทันที
• ไปหาหมอแต่ไม่บอกว่าลุยน้ำมา ทำให้แพทย์อาจไม่นึกถึงโรคที่มากับน้ำท่วม
• กินยาลดไข้กลุ่ม NSAIDs เมื่อสงสัยไข้จากยุง กรมควบคุมโรคห้ามแอสไพรินและไอบรูโพรเฟน
• กินอาหารกระป๋องที่บวมหรือเป็นสนิม หรืออุ่นทั้งกระป๋อง
• ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกันในศูนย์พักพิง ทำให้โรคตาแพร่ต่อ

สรุป

โรคหลังน้ำท่วมแบ่งได้ 6 กลุ่ม และโรคที่อันตรายที่สุดสำหรับเกษตรกรคือไข้ฉี่หนู ซึ่งปีนี้พบผู้ป่วยแล้ว 3,303 ราย ป้องกันด้วยการลดเวลาแช่น้ำ ปิดแผล สวมรองเท้าบูทหรือถุงพลาสติกสะอาด กินอาหารและน้ำที่สะอาด และสังเกตอาการต่อเนื่องได้ถึง 30 วันหลังลุยน้ำ ถ้ามีอาการให้พบแพทย์ แจ้งประวัติน้ำท่วม และไม่ซื้อยากินเอง ข้อมูลนี้เป็นข้อมูล ณ ต.ค. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมควบคุมโรค (27 ก.ย. 2569) — โรค 6 กลุ่มที่ต้องเฝ้าระวัง อาการ และสายด่วน https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=60504&deptcode=brc
• 📄กรมควบคุมโรค (29 ก.ย. 2569) — ปัจจัยเสี่ยง ระยะเริ่มอาการ อาการอันตราย และยาป้องกันไข้ฉี่หนู https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=60557&deptcode=brc
• 📄กรมควบคุมโรค (28 ก.ย. 2569) — สถิติผู้ป่วยไข้ฉี่หนู 2569 https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=60512&deptcode=brc
• 📄กรมควบคุมโรค — เมลิออยโดสิส (24 ส.ค. 2569) https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=60028&deptcode=brc · หลังน้ำลด (3 ต.ค. 2569) https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=60651&deptcode=brc · อาหารสัมผัสน้ำท่วม (3 ก.ย. 2569) https://www.ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=59984&deptcode=brc · ซากสัตว์และภาวะขาดน้ำ (2 ต.ค. 2569) https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=60639&deptcode=brc
• 📄กรมอนามัย — ทำน้ำให้สะอาด https://multimedia.anamai.moph.go.th/infographics/info818_flood_39/ · พื้นที่ปราจีนบุรี (5 ต.ค. 2569) https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/091069/ และ https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/051069-2/ · อาหารกระป๋อง/อาหารกล่อง https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/020964/ · น้ำฝน https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/170865/
• 📄ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 กรมสุขภาพจิต (26 ก.ย. 2569) — สายด่วนสุขภาพจิต 1323 https://mhc7.dmh.go.th/26/09/2026/26091/

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ