ไก่และเป็ดโดนน้ำท่วม จัดการเล้าและป้องกันโรคหลังน้ำลด

คำตอบเร็ว: ไก่น้ำท่วมและเป็ดน้ำท่วมต้องจัดการเป็น 3 ช่วง คือ ย้ายฝูงขึ้นที่สูงก่อนน้ำถึงเล้า ระหว่างน้ำท่วมให้แยกตัวป่วยและเก็บอาหารให้แห้ง พอน้ำลดให้รื้อวัสดุรองพื้นที่เปียกออก ล้างและพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อเล้าก่อนนำสัตว์กลับเข้า ซากสัตว์ต้องฝังกลบตามหลักวิชาการสัตวแพทย์ และถ้าสัตว์ปีกตายผิดปกติให้แจ้งสำนักงานปศุสัตว์อำเภอหรือแอปพลิเคชัน DLD 4.0 ทันที ส่วนเงินช่วยเหลือสัตว์ปีกตายหรือสูญหายมีอัตราตามชนิดและอายุ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569) ใช้ได้เฉพาะผู้ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมปศุสัตว์ไว้ก่อนเกิดภัย

คนเลี้ยงไก่และเป็ดรู้ดีว่าสัตว์ปีกเป็นกลุ่มที่เสียหายเร็วที่สุดเวลาน้ำเข้า เพราะตัวเล็ก หนีน้ำเองไม่ได้ และเล้าส่วนใหญ่อยู่ติดพื้น ตัวเลขของศูนย์ปฏิบัติการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ข้อมูล ณ วันที่ 2 ต.ค. 2569 เวลา 15.00 น. ที่ฐานเศรษฐกิจเผยแพร่ ระบุว่าสัตว์ที่ตายหรือสูญหายรวม 3,903,831 ตัว ในจำนวนนี้เป็นสัตว์ปีกถึง 3,891,373 ตัว เทียบกับโค 3,423 ตัว และสุกร 9,028 ตัว แปลว่าความเสียหายด้านปศุสัตว์รอบนี้เกือบทั้งหมดอยู่ที่ไก่และเป็ด บทความนี้จึงเรียงงานตามลำดับเวลา ตั้งแต่ก่อนน้ำถึงเล้าจนถึงวันที่นำฝูงกลับเข้าเล้า พร้อมจุดตัดสินใจและข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

ทำไมไก่และเป็ดต้องจัดการต่างจากวัวควายและหมู

สัตว์ใหญ่อย่างโคกระบือยังพอต้อนเดินขึ้นที่สูงได้ แต่สัตว์ปีกต้องจับใส่กรงหรือเข่งทีละชุด ใช้แรงคนมากและใช้เวลานาน ฝูงหนึ่งมีหลายร้อยหรือหลายพันตัว ถ้ารอให้น้ำถึงพื้นเล้าแล้วค่อยเริ่มขน มักขนไม่ทัน อีกเรื่องคือวัสดุรองพื้น เช่น แกลบหรือขี้กบ เมื่อเปียกน้ำจะหมักหมมและมีกลิ่นแอมโมเนีย ทำให้เล้าที่ดูเหมือนแห้งแล้วยังไม่พร้อมใช้

เป็ดดูเหมือนทนน้ำกว่าไก่ แต่เป็ดน้ำท่วมก็เสี่ยงไม่แพ้กัน เป็ดชอบลงน้ำขังและหาอาหารตามพื้นโคลน จึงได้รับน้ำปนเปื้อนมากกว่า เวลาน้ำลดคนเลี้ยงหลายรายปล่อยเป็ดลงทุ่งทันทีเพราะคิดว่าเป็ดชอบน้ำ ซึ่งเป็นจังหวะที่น้ำและเศษซากยังสกปรกที่สุด สำหรับวิธีดูแลสัตว์ชนิดอื่น อ่านต่อได้ที่ วัวควายน้ำท่วม อพยพและดูแลอย่างไรให้รอด

ขั้นตอนจัดการเล้าไก่เป็ด เรียงตามช่วงเวลา

ช่วงที่ 1: ก่อนน้ำถึงเล้า

1. ตัดสินใจย้ายฝูงตั้งแต่ได้ยินประกาศเตือน อย่ารอให้น้ำแตะพื้นเล้า เตรียมกรง เข่ง หรือลังพลาสติกให้พอกับจำนวนสัตว์ และหาที่สูงหรือชั้นลอยที่อากาศถ่ายเทได้
2. ขนอาหารสัตว์ขึ้นที่สูงก่อนตัวสัตว์ กระสอบอาหารที่โดนน้ำแม้เพียงก้นถุงจะขึ้นราเร็ว ให้วางบนแท่นหรือชั้นที่น้ำไม่ถึง และปิดให้มิดชิดกันหนู
3. จดจำนวนสัตว์และถ่ายรูปเล้าไว้ นับแยกตามชนิดและช่วงอายุ เช่น ลูกไก่อายุไม่เกิน 21 วัน กับไก่ที่อายุเกิน 21 วัน เพราะอัตราเงินช่วยเหลือแยกตามช่วงอายุนี้ ข้อมูลที่จดไว้ก่อนเกิดภัยช่วยตอนแจ้งความเสียหาย
4. ตรวจว่าขึ้นทะเบียนกับกรมปศุสัตว์แล้ว หลักเกณฑ์ พ.ศ. 2569 ข้อ 5 ช่วยเหลือเฉพาะผู้ที่ขึ้นทะเบียนและปรับปรุงทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัยเท่านั้น

ช่วงที่ 2: ระหว่างน้ำท่วม

• ให้น้ำดื่มสะอาด ห้ามให้สัตว์กินน้ำท่วมขัง เพราะสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ (NIAH) กรมปศุสัตว์ เตือนว่าเชื้อเลปโตสไปร่ามีชีวิตอยู่ในดินหรือในน้ำได้นานถึง 6 เดือน และปศุสัตว์ติดเชื้อจากการดื่มน้ำหรือกินอาหารที่ปนเปื้อนปัสสาวะหนู
• แยกตัวที่ซึม ไม่กินอาหาร หรือหายใจผิดปกติออกจากฝูงทันที อย่าปล่อยรวมในกรงอพยพที่สัตว์อยู่กันแน่น
• เก็บซากที่ตายออกจากกรงทุกวัน ใส่ถุงหรือภาชนะปิด แล้วนับจำนวนไว้
• ถ้าพบซากจำนวนมากหรือต้องการความช่วยเหลือ กรมปศุสัตว์ขอให้ติดต่อสำนักงานปศุสัตว์อำเภอ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด หรือแจ้งผ่านแอปพลิเคชัน DLD 4.0 (เดลินิวส์ 6 ต.ค. 2569)

ช่วงที่ 3: หลังน้ำลด ก่อนนำสัตว์กลับเข้าเล้า

1. รื้อวัสดุรองพื้นเปียกทิ้งทั้งหมด แกลบหรือขี้กบที่จมน้ำแล้วห้ามตากแห้งกลับมาใช้
2. ขูดโคลนออกจากพื้น ผนัง รางอาหาร และรางน้ำ แล้วล้างด้วยน้ำสะอาด ตรงซอกมุมที่มีมูลเก่าหมักกับโคลนต้องขัดจนเห็นผิววัสดุ
3. พ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ ทั้งในเล้าและพื้นที่รอบ ๆ เป็นแนวเดียวกับที่เจ้าหน้าที่กรมปศุสัตว์ทำที่ฟาร์มประสบภัยในปราจีนบุรี คือฉีดพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อบริเวณฟาร์ม แหล่งน้ำ และพื้นที่โดยรอบ สำหรับชนิดน้ำยาและอัตราผสม ให้อ่านฉลากผลิตภัณฑ์และถามสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอ
4. ปล่อยเล้าให้แห้งสนิท เปิดช่องลมให้อากาศถ่ายเท แล้วค่อยปูวัสดุรองพื้นใหม่ที่แห้ง
5. ซ่อมจุดที่หนูเข้าได้ น้ำท่วมทำให้หนูหนีขึ้นที่สูงและเข้ามาหาอาหารในเล้า ให้อุดรูผนังและเก็บอาหารในถังมีฝา
6. ทยอยนำสัตว์กลับ เริ่มจากตัวที่แข็งแรง ส่วนตัวที่ยังป่วยให้แยกคอกไว้จนกว่าสัตวแพทย์จะดูอาการ

จุดตัดสินใจที่คนเลี้ยงไก่เป็ดต้องเลือกเอง

จัดการซากไก่และเป็ดอย่างไรไม่ให้โรคกระจาย

ข้อมูลทางการที่ยืนยันได้มีเพียงหลักใหญ่ คือ ฝังกลบตามหลักวิชาการสัตวแพทย์ และฉีดพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ ตามที่กรมปศุสัตว์ทำในกรณีฟาร์มสุกรที่ปราจีนบุรี ส่วนรายละเอียด เช่น ความลึกของหลุม ปริมาณปูนขาว หรือระยะห่างจากแหล่งน้ำ ยังไม่พบประกาศทางการปี 2569 ที่ระบุตัวเลขไว้ จึงไม่ควรใช้ตัวเลขที่ส่งต่อกันในโซเชียล ให้ถามสำนักงานปศุสัตว์อำเภอว่าในพื้นที่ของคุณต้องฝังที่ไหนและอย่างไร

• ห้ามโยนซากลงน้ำท่วมหรือคลอง เพราะน้ำพาเชื้อไปถึงฟาร์มอื่นและแหล่งน้ำใช้
• ห้ามนำซากไปขายหรือแจกเป็นอาหาร
• สวมถุงมือและรองเท้าบูทเวลาเก็บซาก แล้วล้างมือทุกครั้ง
• ถ่ายรูปซากและจดจำนวนก่อนฝัง เพื่อใช้ประกอบการแจ้งความเสียหาย

สัญญาณที่ต้องแจ้งสัตวแพทย์ในช่วงหลังน้ำลด

ในไฟล์ข้อมูลทางการที่ใช้เขียนบทความนี้ ยังไม่มีประกาศของกรมปศุสัตว์ปี 2569 ที่ระบุโรคสัตว์ปีกหลังน้ำท่วมเป็นรายชื่อ ส่วนหน้าเตือนโรคฤดูฝนของ NIAH เน้นโรคในโค กระบือ และปศุสัตว์อื่น ดังนั้นคนเลี้ยงไก่และเป็ดไม่ควรวินิจฉัยโรคเองจากอาการ แต่ให้ใช้สัญญาณต่อไปนี้เป็นจุดที่ต้องโทรหาเจ้าหน้าที่

• สัตว์ตายพร้อมกันหลายตัวในเวลาสั้น ๆ
• สัตว์ซึม ขนฟู ไม่กินอาหาร หรือหายใจลำบาก
• ไข่ลดลงผิดปกติในฝูงไก่ไข่หรือเป็ดไข่
• อุจจาระผิดสีหรือเหลวจำนวนมากในหลายตัวพร้อมกัน

ความเสี่ยงที่ทุกคนควรรู้คือ คนก็ติดเชื้อจากน้ำท่วมได้เหมือนสัตว์ ใครที่ลุยน้ำหรือโคลนเก็บซากแล้วมีไข้ ควรไปพบแพทย์และบอกว่าสัมผัสน้ำท่วมกับซากสัตว์มา ส่วนเรื่องโรคสัตว์และวัคซีนในภาพรวม อ่านเพิ่มที่ แพะแกะน้ำท่วม ต้องระวังโรคอะไรหลังน้ำลด

เงินช่วยเหลือไก่และเป็ดที่ตายหรือสูญหาย (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยเกี่ยวกับการให้ความช่วยเหลือด้านการเกษตรผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน พ.ศ. 2569 ลงนามโดยปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ประกาศ ณ วันที่ 21 สิงหาคม 2569 ใช้กับภัยที่เกิดตั้งแต่วันที่ 21 สิงหาคม 2569 เป็นต้นไป ข้อ 5.3.3 กำหนดให้ช่วยตามจำนวนที่เสียหายจริง แต่ไม่เกินเกณฑ์ต่อไปนี้ (อัตราตัวละไม่เกิน หน่วยเป็นบาท)

ตัวอย่างคำนวณ (เป็นตัวอย่างเท่านั้น): สมมติเลี้ยงเป็ดไข่อายุเกิน 21 วัน ตายจากน้ำท่วม 200 ตัว คิดตามเกณฑ์สูงสุดจะเท่ากับ 200 × 100 = 20,000 บาท แต่ยอดจริงขึ้นกับผลตรวจสอบความเสียหายของเจ้าหน้าที่ และต้องอยู่ในเพดาน 1,000 ตัวต่อราย

นอกจากเงินชดเชยสัตว์ตาย ข้อ 5.3.1 ยังให้ช่วยในรูปการจัดหาอาหารสัตว์ วัคซีน และเวชภัณฑ์รักษาสัตว์ เพื่อฟื้นฟูสุขภาพสัตว์เลี้ยง ตามราคาท้องตลาดหรือตามความจำเป็นเหมาะสม รายละเอียดเรื่องเสบียงอ่านได้ที่ หาอาหารสัตว์และหญ้าช่วงน้ำท่วม ขอเสบียงสัตว์จากกรมปศุสัตว์ได้ไหม

ช่องทางแจ้งขอรับความช่วยเหลือ

• สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ หรือสำนักงานปศุสัตว์จังหวัด
• แอปพลิเคชัน DLD 4.0 ตลอด 24 ชั่วโมง (ไทยพีบีเอส 27 ก.ย. 2569)
• เบอร์โทร 0 2653 4444 ต่อ 3315 ตามที่สื่อ realnewsthailand เผยแพร่ ควรโทรยืนยันกับปศุสัตว์อำเภอซ้ำอีกครั้ง

ภาพรวมสิทธิช่วยเหลืออื่น ๆ ของผู้ประสบภัยดูได้ที่ คู่มือช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม 2569 เงินเยียวยา สิทธิ และขั้นตอน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของคนเลี้ยงไก่และเป็ดช่วงน้ำท่วม

• รอให้น้ำเข้าเล้าก่อนค่อยขน สัตว์ปีกต้องขนทีละกรง ถ้าเริ่มช้าจะเสียมากกว่าที่คิด
• ตากแกลบเปียกแล้วนำกลับมาปู วัสดุรองพื้นที่จมน้ำปนเปื้อนแล้ว ควรทิ้งและปูใหม่
• ปล่อยเป็ดลงทุ่งทันทีที่น้ำลด น้ำขังช่วงนี้มีซากสัตว์และสิ่งปฏิกูล
• ทิ้งซากลงน้ำ ทำให้โรคไปถึงฟาร์มข้างเคียงและแหล่งน้ำของชุมชน
• ไม่นับจำนวนสัตว์ตามช่วงอายุ อัตราช่วยเหลือแยกอายุ 1–21 วันกับเกิน 21 วัน ถ้าไม่จดไว้จะแจ้งความเสียหายลำบาก
• ใช้ยาหรือน้ำยาตามคำบอกต่อ ขนาดยาและอัตราผสมต้องดูจากฉลากและสัตวแพทย์ ไม่ใช่กะเอง

สรุป

การจัดการไก่น้ำท่วมและเป็ดน้ำท่วมให้เสียหายน้อยที่สุดขึ้นกับจังหวะ คือขนฝูงและอาหารขึ้นที่สูงก่อนน้ำถึง แยกตัวป่วยระหว่างอพยพ และหลังน้ำลดต้องรื้อวัสดุรองพื้น ล้าง พ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ และให้เล้าแห้งก่อนนำสัตว์กลับ ซากต้องฝังกลบตามหลักวิชาการสัตวแพทย์ ส่วนเงินช่วยเหลือมีอัตราตามชนิดและอายุสัตว์ปีก ใช้ได้เฉพาะผู้ที่ขึ้นทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัย และควรยืนยันยอดกับสำนักงานปศุสัตว์อำเภอ ดูข้อมูลภาพรวมได้ที่ ศูนย์รวมข้อมูลเกษตรกรน้ำท่วม 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยฯ พ.ศ. 2569 (PDF ต้นฉบับ เผยแพร่โดยกรมประมง) — อัตราช่วยเหลือสัตว์ปีกข้อ 5.3.3 เงื่อนไขขึ้นทะเบียนข้อ 5 และวันมีผลใช้บังคับ https://www4.fisheries.go.th/local/file_document/20260824100414_1_file.pdf
• 📄กรมประมง — ประกาศนำส่งหลักเกณฑ์ฯ พ.ศ. 2569 https://www4.fisheries.go.th/local/index.php/main/view_blog/1245/299893
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — ข้อมูลศูนย์ปฏิบัติการกระทรวงเกษตรฯ ณ 2 ต.ค. 2569 สัตว์ปีกตายหรือสูญหาย https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/670571
• 📄เดลินิวส์ (6 ต.ค. 2569) — การจัดการซากตามหลักวิชาการสัตวแพทย์ การพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ และช่องทางติดต่อกรมปศุสัตว์ https://dailynews.co.th/news/6251386
• 📄ไทยพีบีเอส (27 ก.ย. 2569) — ช่องทางแจ้งขอรับความช่วยเหลือผ่านปศุสัตว์อำเภอ จังหวัด และแอป DLD 4.0 https://www.thaipbs.or.th/news/content/558710
• 📄realnewsthailand — เบอร์โทรกรมปศุสัตว์ที่สื่อเผยแพร่ https://www.realnewsthailand.net/article/73533/
• 📄สถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ กรมปศุสัตว์ — คำเตือนโรคเลปโตสไปโรสิสในฤดูฝน https://niah.dld.go.th/index.php/th/news-head/animal-disease-warning/phon

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ