ข้าวหอมมะลิเกี่ยวใหม่ ขายเลยหรือเก็บเข้ายุ้งรอราคาดีกว่า

คำตอบเร็ว: ถ้าไม่มีลานตากหรือยุ้งที่แห้งและกันแมลงได้ หรือต้องใช้เงินสดทันที ให้ขายข้าวสดไปเลย ถ้ามีลานตาก ตากข้าวให้เหลือความชื้นประมาณ 14% ได้ และยุ้งพร้อม การเก็บรอเป็นทางเลือกที่ควรคำนวณดู แต่ต้องหักน้ำหนักที่หายจากการตาก (ข้าวสด 10 ตันที่ความชื้น 25% จะเหลือราว 8.82 ตันเมื่อตากเหลือ 15%) และน้ำหนักที่หายระหว่างเก็บ (งานวิจัยพบ 2.9-3.5% ใน 8 เดือน) ส่วนโครงการสินเชื่อชะลอการขายปี 2569/70 ณ ต.ค. 2569 ยังรอ ครม. และยังไม่ประกาศอัตราต่อตัน

พอถึงพฤศจิกายน คำถามที่ได้ยินบ่อยที่สุดในหมู่บ้านทุ่งหอมมะลิคือ "ปีนี้ขายเลยดีหรือเก็บไว้ก่อน" คำตอบไม่มีสูตรเดียว เพราะขึ้นกับว่าบ้านไหนมีลาน มียุ้ง มีหนี้ต้องจ่ายเมื่อไร และรับความเสี่ยงราคาได้แค่ไหน บทความนี้ไม่เดาว่าราคาจะขึ้นหรือลง เพราะไม่มีใครรู้ล่วงหน้าได้ แต่จะช่วยให้คิดตัวเลขที่คนมักลืมนับให้ครบ ส่วนรายละเอียดเรื่องสินเชื่อชะลอการขายและการฝากเก็บในยุ้ง อ่านต่อได้ที่ สินเชื่อชะลอการขายข้าวเปลือก เก็บข้าวไว้ในยุ้งแล้วได้อะไรบ้าง

ตัดสินใจเร็ว: ถ้าเป็นแบบนี้ ให้ทำแบบนี้

ตัวเลขที่ 1: น้ำหนักหายจากการตาก

คนที่บอกว่า "ข้าวแห้งได้ราคาดีกว่า" มักลืมว่าข้าวแห้งก็เบากว่า น้ำหนักที่หายไปคือน้ำ ใช้สูตรคณิตศาสตร์ตรง ๆ คือ

น้ำหนักหลังตาก = น้ำหนักก่อนตาก × (100 − ความชื้นเดิม) ÷ (100 − ความชื้นใหม่)

ตัวอย่าง: ข้าวสด 10 ตัน สมมติความชื้น 25% (ความชื้นจริงต้องวัดที่จุดรับซื้อหรือด้วยเครื่องวัด) ตากเหลือ 15% จะได้ 10 × 75 ÷ 85 = ประมาณ 8.82 ตัน แปลว่าน้ำหนักหายไปราว 1.18 ตัน ถ้าความชื้นเดิมต่ำกว่านี้ น้ำหนักที่หายก็น้อยลง จึงควรวัดความชื้นจริงทุกครั้งก่อนคิด

บทความงานวิจัยในวารสารเกษตร (มหาวิทยาลัยเชียงใหม่) ปี 2555 ระบุว่าข้าวเปลือกที่เกี่ยวใหม่ควรลดความชื้นให้เหลือประมาณ 14% (มาตรฐานเปียก) อย่างรวดเร็ว เพื่อให้เก็บรักษาได้นานและได้คุณภาพการสีดี ข้าวที่เก็บเข้ายุ้งทั้งที่ยังชื้นคือจุดเริ่มต้นของปัญหาส่วนใหญ่

ตัวเลขที่ 2: ราคาข้าวสดกับข้าวแห้ง (ตัวอย่างที่มีวันที่)

ราคาปีนี้ยังไม่ออก จึงใช้ราคาที่มีวันที่ชัดเจนเป็นตัวอย่างเทียบโครงสร้างเท่านั้น ห้ามใช้เป็นราคาคาดการณ์

• รายงานของสมาคมโรงสีข้าวไทยที่ฐานเศรษฐกิจเผยแพร่ (ราคา ณ 21 พ.ย. 2568): ข้าวเปลือกเจ้าหอมมะลิความชื้น 15% เฉลี่ย 14,500-16,500 บาทต่อตัน ข้าวสดความชื้นสูง 12,800-14,000 บาทต่อตัน ซึ่งข่าวเดียวกันระบุว่าราคาสัปดาห์ก่อนหน้า ข้าวแห้งอยู่ที่ 14,200-16,500 และข้าวสด 11,800-12,800 บาทต่อตัน โดยอธิบดีกรมการค้าภายในให้เหตุผลส่วนหนึ่งว่ามาจากมาตรการชะลอการขายและการฝากเก็บ ที่ทำให้ข้าวออกสู่ตลาดน้อยลง
• ราคาที่โรงสีใน อ.เมืองยโสธร ตามประกาศสำนักงานพาณิชย์จังหวัดยโสธร (17 เม.ย. 2569): ข้าวเปลือกเจ้าหอมมะลิ (ความชื้นไม่เกิน 15% 42 กรัม) 16,300-16,500 บาทต่อตัน ข้าวเปลือกหอมมะลิอินทรีย์ 18,000-19,000 บาทต่อตัน เป็นราคาหน้าโรงสีที่ไม่ผูกพันการซื้อขาย

สิ่งที่บอกได้จากตัวเลขสองชุดนี้คือ ราคาข้าวหอมมะลิเปลี่ยนได้ภายในสัปดาห์เดียวและเปลี่ยนตามนโยบาย ไม่ได้บอกว่าปีนี้ราคาจะเป็นเท่าไร ก่อนขายจริงให้เช็กราคาประจำวันจากสำนักงานพาณิชย์จังหวัดหรือกรมการค้าภายใน และโทรถามโรงสีอย่างน้อยสองสามแห่ง

ตัวเลขที่ 3: น้ำหนักหายระหว่างเก็บและมอดแมลง

บทความในวารสารเกษตร มช. ปี 2555 อ้างงานวิจัยว่าข้าวเปลือกที่เก็บไว้ 9 เดือนน้ำหนักลดลงประมาณ 4.5% และข้าวเปลือกขาวดอกมะลิ 105 ที่เก็บ 8 เดือนน้ำหนักลดลง 2.9-3.5% แมลงในโรงเก็บเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียทั้งปริมาณและคุณภาพ ชนิดที่สำคัญคือด้วงงวงข้าว มอดหัวป้อม และผีเสื้อข้าวเปลือก แมลงกลุ่มนี้เจริญได้ดีที่ 25-35 องศาเซลเซียส และด้วงงวงข้าวทนหนาวได้

เรื่องอากาศ กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่าฤดูหนาวปีนี้เริ่มราวสัปดาห์ที่ 3 ของตุลาคม 2569 สิ้นสุดราวกลางกุมภาพันธ์ 2570 และจะอุ่นกว่าปกติประมาณ 2 องศาเซลเซียส (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569) ช่วงกลางวันในยุ้งหลังคาสังกะสียังร้อนได้ อย่าคิดว่าหน้าหนาวแล้วมอดจะไม่มา และเมื่อพ้นกุมภาพันธ์อากาศร้อนขึ้น แมลงจะเพิ่มเร็ว คนที่เก็บยาวถึงหน้าร้อนต้องตรวจยุ้งบ่อยขึ้น

ตัวอย่างเทียบสองทาง (ตัวเลขสมมติ บอกที่มาทุกค่า)

ตัวอย่างนี้ใช้เพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่ผลลัพธ์จริงของปีนี้

ในตัวอย่างนี้ ถ้าราคาข้าวแห้งตอนขายเท่ากับช่วงพฤศจิกายน การเก็บ 8 เดือนแทบไม่ได้อะไรเพิ่ม และยังไม่ได้หักค่าแรงตาก ค่าขนส่ง ค่าซ่อมยุ้ง และดอกเบี้ยของเงินที่ต้องกู้ใช้ระหว่างรอ การเก็บจะคุ้มก็ต่อเมื่อราคาตอนขายสูงกว่าราคาข้าวแห้งช่วงเกี่ยวพอจะชดเชยส่วนเหล่านี้ หรือมีค่าฝากเก็บจากโครงการรัฐมาช่วย ให้เอาตัวเลขจริงของตัวเองมาใส่แทน ต้นทุนการปลูกที่ใช้ตั้งเป้าราคาขั้นต่ำดูได้ที่ ต้นทุนข้าวหอมมะลิ

สถานะโครงการสินเชื่อชะลอการขาย ปี 2569/70

ตามข่าวของกระทรวงพาณิชย์ (สำนักงานพาณิชย์จังหวัดชัยนาท) และไทยพีบีเอส ที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าว (นบข.) ครั้งที่ 1/2569 เมื่อ 11 มิ.ย. 2569 เห็นชอบมาตรการข้าวนาปี 2569/70 รวม 5 โครงการ เป้าหมาย 11.5 ล้านตัน วงเงิน 59,467.58 ล้านบาท ในนั้นมีโครงการสินเชื่อเพื่อชะลอการขายข้าวเปลือกนาปี วงเงินรวม 41,483.33 ล้านบาท เป้าหมาย 3 ล้านตัน และมีค่าฝากเก็บ 1,500 บาทต่อตัน โครงการเหล่านี้ต้องเสนอ ครม. พิจารณาต่อ

ณ ต.ค. 2569 ยังไม่พบประกาศอัตราสินเชื่อต่อตัน อัตราดอกเบี้ย ระยะเวลากู้ และวันเปิดรับสมัคร ควรสอบถาม ธ.ก.ส. สาขาหรือ Call Center 02 555 0555 ก่อนตัดสินใจ เงื่อนไขยังเปลี่ยนได้ระหว่างฤดู ตัวอย่างปีก่อน ครม. เมื่อ 7 ม.ค. 2569 ปรับวงเงินสินเชื่อต่อตันของโครงการปี 2568/69 เหลือร้อยละ 90 ของราคาเฉลี่ย ณ 4 พ.ย. 2568 และลดวงเงินสินเชื่อรวมจาก 36,232.50 เป็น 35,011.50 ล้านบาท ใครวางแผนโดยยึดตัวเลขแรกที่ได้ยินจึงเสี่ยงคลาดเคลื่อน

อีกทางที่ช่วยต่อรองราคาได้คือขายรวมกลุ่มผ่านสหกรณ์หรือกลุ่มวิสาหกิจที่มีลานและโรงเก็บรวม ดูข้อดีข้อเสียได้ที่ รวมกลุ่มเกษตรกรขายผ่านสหกรณ์

เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจเก็บยุ้ง

• วัดความชื้นข้าวจริง ไม่เดาด้วยมือ และรู้ว่าจะตากลงถึงประมาณ 14% ได้กี่วัน
• ยุ้งทำความสะอาด เก็บเศษข้าวเก่าทิ้ง อุดรูหนู หลังคาไม่รั่ว
• มีแผนตรวจแมลงอย่างน้อยเดือนละครั้ง โดยเฉพาะหลังกุมภาพันธ์ที่อากาศร้อนขึ้น
• เขียนรายจ่ายที่ต้องจ่ายในช่วงที่เก็บข้าว เช่น หนี้ ค่าเทอม ค่าปุ๋ยรอบต่อไป
• คำนวณรายรับสองทางด้วยน้ำหนักหลังตากและหลังหักการสูญเสียแล้ว
• สอบถาม ธ.ก.ส. เรื่องโครงการปี 2569/70 ว่ามติ ครม. ออกแล้วหรือยัง
• ตั้งราคาเป้าหมายและวันที่จะขายงวดแรกไว้ล่วงหน้า กันการรอไปเรื่อย ๆ

ความผิดพลาดที่พบบ่อย

• เทียบราคาข้าวแห้งกับข้าวสดตรง ๆ โดยไม่หักน้ำหนักที่หายจากการตาก
• เก็บข้าวที่ยังชื้นเข้ายุ้ง ข้าวร้อนในกอง เสียคุณภาพการสีและแมลงเข้าง่าย
• คิดว่าหน้าหนาวมอดไม่มา ด้วงงวงข้าวทนหนาวได้ และปีนี้คาดว่าจะหนาวน้อยกว่าปกติ
• ขายทีเดียวหมดหรือเก็บทีเดียวหมด การแบ่งขายเป็นงวดช่วยลดความเสี่ยงจากการเดาราคาผิด
• วางแผนจากข่าวสินเชื่อก่อน ครม. อนุมัติ อัตราและเงื่อนไขอาจเปลี่ยน ดังที่เกิดขึ้นเมื่อปีก่อน
• ลืมดอกเบี้ยเงินกู้ที่ใช้ระหว่างรอ ถ้าต้องกู้มาใช้จ่ายระหว่างเก็บข้าว ดอกเบี้ยคือต้นทุนของการเก็บ

ถ้าปีนี้ตัดสินใจเก็บ และอยากมีแผนสำรองเมื่อราคาตก ดูทางเลือกเพิ่มเติมได้ที่ รับมือราคาสินค้าเกษตรตก

สรุป

คำถามว่าข้าวหอมมะลิ ขายเลย หรือเก็บยุ้ง ตอบได้ด้วยตัวเลขของบ้านตัวเอง คือความชื้นจริง น้ำหนักที่หายจากการตากและการเก็บ สภาพยุ้ง และเงินที่ต้องใช้ในช่วงรอ ถ้าไม่มีลานและยุ้งที่พร้อม การขายข้าวสดมักเสี่ยงน้อยกว่า ถ้าพร้อมก็คำนวณแล้วแบ่งขายเป็นงวด และติดตามมติ ครม. เรื่องสินเชื่อชะลอการขายปี 2569/70 จาก ธ.ก.ส. ก่อนตัดสินใจ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงานพาณิชย์จังหวัดชัยนาท กระทรวงพาณิชย์ (12 มิ.ย. 2569) — ผลประชุม นบข. ครั้งที่ 1/2569 มาตรการข้าวนาปี 2569/70 วงเงิน เป้าหมาย และค่าฝากเก็บ (https://chainat.moc.go.th/th/content/category/detail/id/112/iid/169637)
• 📄ไทยพีบีเอส — ข่าวมติ นบข. มาตรการข้าวนาปี 2569/70 (https://www.thaipbs.or.th/news/content/506981)
• 📄กรมประชาสัมพันธ์ (สำนักเลขานุการ) — มติ ครม. 7 ม.ค. 2569 ปรับวงเงินสินเชื่อชะลอการขายข้าวเปลือกปี 2568/69 (https://secretary.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/463001)
• 📄วารสารเกษตร 28(3): 295-302 (2555) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ — ความชื้นที่เหมาะในการเก็บข้าวเปลือก การสูญเสียน้ำหนักระหว่างเก็บ และแมลงในโรงเก็บ (https://li01.tci-thaijo.org/index.php/joacmu/article/view/245974)
• 📄ฐานเศรษฐกิจ (22 พ.ย. 2568) อ้างรายงานสมาคมโรงสีข้าวไทย — ราคาข้าวเปลือกเจ้าหอมมะลิความชื้น 15% และข้าวสด ณ 14 และ 21 พ.ย. 2568 (https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/644675)
• 📄สำนักงานพาณิชย์จังหวัดยโสธร (17 เม.ย. 2569) — ราคาข้าวเปลือกหอมมะลิหน้าโรงสี อ.เมืองยโสธร (https://www.opsmoac.go.th/yasothon-warning-files-481291791804)
• 📄กรุงเทพธุรกิจ รายงานคาดการณ์ฤดูหนาว 2569 ของกรมอุตุนิยมวิทยา — ช่วงเริ่มและสิ้นสุดฤดูหนาว และแนวโน้มอุ่นกว่าปกติ (https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1256451)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ