ขุดสระน้ำในไร่นามีโครงการสนับสนุนอะไรบ้าง ติดต่อหน่วยงานไหน

คำตอบเร็ว: โครงการขุดสระในไร่นาที่ผมยืนยันได้จากเอกสารทางการ ณ ต.ค. 2569 มีโครงการเดียวชัด ๆ คือโครงการแหล่งน้ำในไร่นานอกเขตชลประทาน (บ่อจิ๋ว) ของกรมพัฒนาที่ดิน ขนาดมาตรฐาน 1,260 ลูกบาศก์เมตร เกษตรกรสมทบบ่อละ 2,500 บาท ติดต่อสถานีพัฒนาที่ดินประจำจังหวัดหรือสายด่วน 1760 ส่วนกรมชลประทาน อบต. และโครงการอื่น ไม่พบประกาศที่เปิดอ่านได้ว่าช่วยขุดสระให้รายบุคคล ต้องโทรถามหน่วยงานนั้นโดยตรง

เรื่องที่ยืนยันได้ กับเรื่องที่ยังยืนยันไม่ได้

หัวข้อนี้เป็นเรื่องที่เปลี่ยนตามปีงบประมาณ และมีข่าวลือปนอยู่เยอะ เช่น ชวนกันแชร์ว่ารัฐจะขุดสระให้ฟรีทุกตำบล ผมจึงแยกเนื้อหาเป็นสองกอง กองแรกคือสิ่งที่เปิดอ่านจากเอกสารกรมพัฒนาที่ดินและข่าวทางการได้จริง กองที่สองคือสิ่งที่ค้นแล้วไม่พบหลักฐาน ผมจะไม่เดาเติมให้ครบ และจะบอกว่าควรโทรถามใคร

โครงการบ่อจิ๋วของกรมพัฒนาที่ดิน รายละเอียดที่ตรวจแล้ว

โครงการนี้เริ่มจากมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 29 มิถุนายน 2547 และปฏิบัติจริงตั้งแต่ปีงบประมาณ 2548 ตามคู่มือฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 ของกรมพัฒนาที่ดิน (พิมพ์กุมภาพันธ์ 2565) ภาพรวมระหว่างปี 2548 ถึง 2562 เกษตรกรได้รับประโยชน์ราว 514,801 ครัวเรือน พื้นที่ราว 1.0296 ล้านไร่ ความจุที่เก็บน้ำได้ราว 524 ล้านลูกบาศก์เมตร

ปีงบประมาณ 2567 เอกสารของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 9 ระบุเป้าหมาย 35,380 บ่อ 70,760 ไร่ และเอกสารสรุปการฝึกอบรมของกรมระบุงบ 731.1277 ล้านบาท ส่วนปี 2569 ผมยังไม่พบตัวเลขเป้าหมายที่เปิดอ่านได้ ข่าวของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 4 ลงวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569 กล่าวถึงโครงการนี้ว่าบ่อออกแบบเป็นสี่เหลี่ยม ความลึกเฉลี่ย 3 เมตร มีทางน้ำเข้าและทางน้ำออก และกล่าวถึงจังหวัดในภาคอีสานที่เป็นพื้นที่ตัวอย่าง เช่น นครพนม ศรีสะเกษ ยโสธร ร้อยเอ็ด อุบลราชธานี อำนาจเจริญ มุกดาหาร (ตัวเลขรายได้ที่ข่าวอ้างว่าเพิ่มขึ้น เป็นของเกษตรกรบางรายที่ข่าวยกมา ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยที่รับรองให้ทุกราย)

ข่าวในหนังสือพิมพ์แนวหน้า เมื่อ 28 เมษายน 2568 รายงานเกษตรกรต้นแบบบ่อจิ๋วที่กำแพงเพชร (เขตพัฒนาที่ดิน 9) ว่าผู้สนใจต้องมีเอกสารสิทธิ์ที่ดินของตนเองและไปติดต่อสถานีพัฒนาที่ดินประจำจังหวัด ซึ่งตรงกับที่หน้าบริการของกรมบอก

ข้อสังเกตเรื่องขนาด เอกสารแต่ละฉบับให้มิติไม่เหมือนกัน หน้าบริการระบุขนาดต่ำสุด กว้าง 20 ยาว 30 ลึก 2.1 เมตร (ได้ 1,260 ลูกบาศก์เมตร) ข่าวเขต 4 บอกลึกเฉลี่ย 3 เมตร และเอกสารสรุปการฝึกอบรมกล่าวว่าเกษตรกรขอบ่อใหญ่ขึ้นเป็น 2,500 ลูกบาศก์เมตรได้ ผมจึงไม่ฟันธงว่าบ่อของคุณจะขุดลึกเท่าไร ให้ถือตามแบบที่สถานีกำหนดหลังสำรวจ

ตัดสินใจอย่างไร ถ้า... ก็ให้...

ขั้นตอนติดต่อ เรียงตามหน้างานจริง

1. เช็กเกณฑ์เบื้องต้นด้วยตัวเอง ที่ดินมีเอกสารสิทธิ์ อยู่นอกเขตชลประทาน มีพื้นที่ก่อสร้างอย่างน้อย 30 x 40 เมตร ลาดชันไม่เกิน 15 เปอร์เซ็นต์
2. โทร 1760 หรือไปสถานีพัฒนาที่ดินประจำจังหวัด บอกชื่อโครงการให้ตรง คือสระน้ำในไร่นา หรือบ่อจิ๋ว
3. ลงทะเบียนความประสงค์ และให้เจ้าหน้าที่นัดวันลงสำรวจพื้นที่
4. เตรียมเอกสารสิทธิ์ที่ดินและหนังสือยินยอม (ถ้ามีเจ้าของร่วมหรือที่ดินของผู้อื่น)
5. เมื่อผ่านการคัดเลือก เข้าฟังการชี้แจงและเตรียมเงินสมทบ 2,500 บาท
6. ติดตามประกาศจากสถานีว่าผู้รับจ้างเข้าพื้นที่เมื่อไร และขอรับคำแนะนำการปลูกหญ้าแฝกรอบบ่อ

ขั้นตอนภายในของกรม ตามเอกสารสรุปการฝึกอบรมมี 7 ขั้น คือ กองแผนงานกำหนดเป้าหมาย เกษตรกรลงทะเบียน สถานีคัดเลือก สำนักงานเขตตรวจสอบ กองแผนงานอนุมัติ สถานีขึ้นทะเบียนผู้รับจ้าง และสถานีทำสัญญา ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมเกษตรกรจึงมักรู้สึกว่ารอนาน เพราะต้องผ่านหลายชั้น

ถ้าไม่ได้โควตา หรืออยากขุดเองในระหว่างรอ

คนที่ไม่ผ่านเกณฑ์หรือไม่อยากรอ ก็จ้างรถขุดเองได้ แต่ต้องรับความเสี่ยงเรื่องรูปทรง การซึม และกฎหมายเอง ราคาจ้างขุดต่างกันตามพื้นที่และชนิดดิน ผมไม่มีราคากลางที่เปิดอ่านได้ ให้ขอใบเสนอราคาจากผู้รับจ้างอย่างน้อย 2 ถึง 3 ราย และนำวิธีคำนวณขนาดไปคิดก่อน อ่านเพิ่มเติมที่ ต้นทุนสระเก็บน้ำในฟาร์ม และ คิดขนาดบ่อเก็บน้ำฝนในฟาร์ม

ถ้าขุดเองและลึกเกิน 3 เมตร หรือปากบ่อเกิน 10,000 ตารางเมตร ต้องดูกฎหมายการขุดดินและถมดิน พ.ศ. 2543 ซึ่งบังคับใช้เฉพาะท้องที่ที่กำหนด เช่น เขตเทศบาล เขตผังเมืองรวม หรือท้องที่ที่รัฐมนตรีประกาศ ให้ถามเทศบาลหรือ อบต. ว่าที่ดินคุณอยู่ในเขตนั้นหรือไม่ และระยะห่างจากที่เพื่อนบ้านตามคู่มือกรมพัฒนาที่ดินต้องไม่น้อยกว่า 2 เท่าของความลึก ดูภาพรวมของโครงการสระขนาดเล็กได้ที่ โครงการสระน้ำในไร่นาขนาดเล็ก

เช็กลิสต์เอกสารและข้อมูลที่ควรเตรียม

• สำเนาเอกสารสิทธิ์ที่ดิน และบัตรประชาชน
• หนังสือยินยอมให้ขุดจากเจ้าของที่ดิน (ถ้าไม่ใช่ที่ดินตัวเอง) และลายเซ็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วมทุกคน
• แผนที่หรือรูปถ่ายแปลง ทำเครื่องหมายตำแหน่งที่อยากขุด ทางน้ำไหลเข้า ทางน้ำล้น
• ข้อมูลว่าน้ำขาดเดือนไหน พืชที่ปลูก ระยะทางไปแหล่งน้ำใกล้สุด
• เบอร์โทรที่ติดต่อได้ในช่วงที่เจ้าหน้าที่ลงสำรวจ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เชื่อโพสต์ว่ารัฐขุดสระให้ฟรีทุกราย ทั้งที่หน้าบริการระบุว่าเกษตรกรสมทบ 2,500 บาทต่อบ่อ และต้องผ่านการคัดเลือก
• ไปที่ที่ว่าการอำเภอหรือ อบต. อย่างเดียว ไม่ไปสถานีพัฒนาที่ดิน ทั้งที่เจ้าของโครงการคือกรมพัฒนาที่ดิน
• ที่ดินอยู่ในเขตชลประทานแต่ส่งน้ำไม่ถึง ไม่ได้ถามเขตก่อน เสียเวลาทั้งปี
• จ่ายเงินให้คนที่อ้างว่าช่วยวิ่งเต้นให้ได้โควตา ทั้งที่เอกสารทางการให้ติดต่อสถานีโดยตรงและระบุเงินสมทบเพียง 2,500 บาท
• ได้บ่อแล้วไม่วางแผนใช้น้ำ ปลูกพืชกินน้ำมากจนบ่อแห้งกลางหน้าแล้ง ทั้งที่คู่มือแนะนำพืชใช้น้ำน้อยและอายุสั้น

สรุป

ณ ต.ค. 2569 โครงการขุดสระในไร่นาที่มีหลักฐานทางการชัดคือบ่อจิ๋วของกรมพัฒนาที่ดิน ติดต่อสถานีพัฒนาที่ดินจังหวัดหรือสาย 1760 ส่วนกรมชลประทาน อบต. โคก หนอง นา และสินเชื่อ ธ.ก.ส. ไม่มีข้อมูลปีปัจจุบันที่ผมเปิดอ่านยืนยันได้ จึงให้ถามหน่วยงานนั้นก่อนวางแผน เตรียมเอกสารสิทธิ์และหนังสือยินยอมให้พร้อม และอย่ารอจนหน้าแล้งจึงเริ่มติดต่อ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄คู่มือโครงการแหล่งน้ำในไร่นานอกเขตชลประทาน ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (กรมพัฒนาที่ดิน, ก.พ. 2565) — ประวัติโครงการ เกณฑ์พื้นที่ ระยะห่างแนวเขต https://orgweb.ldd.go.th/sources/img/part_document/FILES_9905_664442d4980a7.pdf
• 📄ขอรับบริการสระน้ำในไร่นา (บ่อจิ๋ว) กรมพัฒนาที่ดิน — ขนาด เงินสมทบ 2,500 บาท เอกสาร ขั้นตอน สาย 1760 https://www.ldd.go.th/WEB_Water/detail.html
• 📄เอกสารสรุปคู่มือโครงการแหล่งน้ำในไร่นา (กรมพัฒนาที่ดิน) — เป้าหมาย 35,380 บ่อ งบ 731.1277 ล้านบาท ขั้นตอน 7 ขั้น บ่อ 2,500 ลบ.ม. https://orgweb.ldd.go.th/sources/img/part_lesson/FILES_13252_66deaa528ceae.pdf
• 📄เอกสารฝึกอบรม สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 9 (ปีงบประมาณ 2567) — เป้าหมายปีงบประมาณ 2567 https://orgweb.ldd.go.th/sources/img/part_lesson/FILES_9905_664aefc53b54f.pdf
• 📄ข่าวสำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 4 (19 กุมภาพันธ์ 2569) — แบบบ่อ ความลึกเฉลี่ย 3 เมตร และจังหวัดตัวอย่าง https://lddnews.ldd.go.th/sources/MENU_FEATUREDSTORY/NEWS_FILE_69a8fd70ed134.pdf
• 📄แนวหน้า (28 เมษายน 2568) เกษตรกรต้นแบบบ่อจิ๋ว กำแพงเพชร — เงื่อนไขเอกสารสิทธิ์และการติดต่อสถานี https://www.naewna.com/local/880508
• 📄บทความวิชาการ กระบวนการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ โคก หนอง นา โมเดล อ.เหล่าเสือโก้ก (วารสาร JLGISRRU) — ระบุโครงการของกรมการพัฒนาชุมชน ประจำปี พ.ศ. 2564 https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JLGISRRU/article/view/277912
• 📄คู่มือสำหรับประชาชน การแจ้งขุดดิน เทศบาลตำบลพะตง — เกณฑ์ลึกเกิน 3 เมตรหรือปากบ่อเกิน 10,000 ตารางเมตร https://infocenter.oic.go.th/FILEWEB/CABINFOCENTER3/DRAWER091/GENERAL/DATA0001/00001768.PDF

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ