ปลูกกัญชาปี 2569 ต้องขออนุญาตอะไร และกฎหมายกำหนดไว้อย่างไร

คำตอบเร็ว: ณ ต.ค. 2569 ช่อดอกกัญชาเป็นสมุนไพรควบคุมตามประกาศ สธ. 2568 การขาย ส่งออก หรือแปรรูปเพื่อการค้าต้องมีใบอนุญาต ส่วนร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชาที่ ครม. เห็นชอบเมื่อ 22 ก.ย. 2569 ยังเป็นร่าง ยังไม่เป็นกฎหมาย (กำหนดให้ขึ้นทะเบียนแปลง และขอใบอนุญาตจากอธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยฯ อายุ 3 ปี) ส่วนเงื่อนไขปลูกในครัวเรือนและจำนวนต้น ผมไม่พบแหล่งทางการยืนยัน ต้องถามกรมการแพทย์แผนไทยฯ หรือสาธารณสุขจังหวัดก่อนลงมือ

กฎหมายกัญชาตอนนี้มี 2 ชั้น ที่ใช้อยู่ กับที่เป็นร่าง

เรื่องกัญชาเปลี่ยนเร็วจนเกษตรกรหลายคนสับสน ผมเจอทั้งคนที่ยังเข้าใจว่า "ปลูกได้เสรี" และคนที่เข้าใจว่า "ผิดทุกกรณี" สองอย่างนี้ไม่ตรงกับข้อมูลที่ผมตรวจได้ วิธีอ่านง่ายที่สุดคือแยกเป็นสองชั้น

• ชั้นที่มีผลแล้ว ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องสมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 และกฎกระทรวงว่าด้วยการอนุญาตที่ออกในปี 2569 ซึ่งผมอ่านผ่านรายงานข่าว
• ชั้นที่เป็นร่าง ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา พ.ศ. .... ที่ ครม. เห็นชอบหลักการเมื่อ 22 ก.ย. 2569 และกำลังจะเข้าสภา

ต้องแยกให้ได้ เพราะถ้าเอาเงื่อนไขในร่างไปใช้เหมือนมีผลแล้ว อาจเตรียมสิ่งที่ยังไม่จำเป็น และถ้าละเลยเงื่อนไขที่ใช้อยู่แล้ว อาจผิดกฎหมายโดยไม่รู้ตัว

สิ่งที่มีผลใช้บังคับอยู่แล้ว

ประกาศ สธ. 2568 เหลือแค่ช่อดอกเป็นสมุนไพรควบคุม

ไทยพีบีเอสรายงานเมื่อ 25 มิ.ย. 2568 จากราชกิจจานุเบกษาว่า ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องสมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 มีผลตั้งแต่ 26 มิ.ย. 2568 กำหนดให้ช่อดอกเท่านั้นเป็นสมุนไพรควบคุม และยกเลิกประกาศฉบับปี 2565 ประกาศลงนามเมื่อ 23 มิ.ย. 2568 หลังรับฟังความคิดเห็น ใบอนุญาตตามมาตรา 46 ของ พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 เป็นเงื่อนไขของการศึกษาวิจัย ส่งออก ขาย หรือแปรรูปเพื่อการค้า

เงื่อนไขหลักที่รายงานไว้ ได้แก่ ต้องมีบันทึกแหล่งที่มา การขายและส่งออกต้องมาจากแหล่งปลูกหรือเก็บที่ได้รับการรับรองมาตรฐานการปลูกและการเก็บเกี่ยวที่ดีโดยกรมการแพทย์แผนไทยฯ ห้ามขายออนไลน์หรือตู้หยอดเหรียญ ห้ามโฆษณา ห้ามขายในวัด หอพัก สวนสาธารณะ สวนสัตว์ สวนสนุก และมีเงื่อนไขเรื่องใบสั่งแพทย์

กฎกระทรวงปี 2569 เรื่องการอนุญาต

CIM Journal (16 พ.ค. 2569 อ้างข่าว Hfocus) รายงานว่ามีกฎกระทรวงว่าด้วยการอนุญาตศึกษาวิจัย ส่งออก ขาย หรือแปรรูปสมุนไพรควบคุมเพื่อการค้า พ.ศ. 2569 สาระสำคัญตามรายงาน สถานที่ที่ได้รับอนุญาตต้องเป็นสถานพยาบาล ร้านขายยา หรือร้านสมุนไพรที่ขึ้นทะเบียน ช่อดอกจ่ายตามใบสั่ง (ภ.ท.33) ครั้งละไม่เกิน 30 วัน เก็บบันทึก 1 ปี มีผู้ผ่านการอบรมประจำ เก็บช่อดอกไม่วางพื้น มีระบบกำจัดกลิ่นหรือควัน ผู้ออกใบอนุญาตคือกรมการแพทย์แผนไทยฯ หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ผมอ่านผ่านรายงานข่าว ไม่ได้อ่านตัวกฎกระทรวงฉบับราชกิจจาฯ จึงแนะนำให้อ่านต้นฉบับก่อนตัดสินใจลงทุน

ส่วนที่ไม่ใช่ช่อดอก และเรื่องเมล็ดพันธุ์

บทความนักกฎหมายใน MGR Online ระบุว่า ใบ ลำต้น และเมล็ดไม่เป็นสมุนไพรควบคุมแล้ว แต่กัญชาและกัญชงเป็น "พันธุ์ควบคุม" ตามประกาศกระทรวงเกษตรฯ 11 มิ.ย. 2565 ภายใต้ พ.ร.บ.พันธุ์พืช 2518 การขายเมล็ดต้องขออนุญาต มีความงอกไม่ต่ำกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ และความบริสุทธิ์ไม่ต่ำกว่า 99 เปอร์เซ็นต์ นี่เป็นความเห็นของผู้เขียนคอลัมน์ ผมจึงฝากให้ตรวจกับกรมวิชาการเกษตรอีกชั้น

บทความเดียวกันระบุว่า การวิจัยหรือใช้ช่อดอกส่วนตัวที่ไม่ใช่เพื่อการค้า ไม่ต้องขอใบอนุญาต และต้นกัญชากับกัญชงทั้งต้นอยู่ในบัญชีสมุนไพรห้ามนำเข้า (ประกาศ สธ. 8 มิ.ย. 2565) ผมไม่ยืนยันว่าตัวบทปัจจุบันตรงกับความเห็นนี้ทุกคำ

ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา ฉบับที่ ครม. เห็นชอบ 22 ก.ย. 2569

จากข่าว Hfocus และไทยพีบีเอส (22 ก.ย. 2569) สาระของร่างที่รายงาน มีดังนี้ ทั้งหมดเป็นร่าง ยังไม่ใช่กฎหมาย

สำหรับเกษตรกร ข้อที่กระทบตรง ๆ คือ ถ้าร่างผ่านตามนี้ การปลูกจะต้องขึ้นทะเบียนแปลงและมีใบอนุญาต ไม่ใช่การปลูกเสรี ส่วนรายละเอียดขนาดแปลงและค่าธรรมเนียมยังไม่มีให้ตรวจ ควรรอตัวบทหลังผ่านสภา

ถ้าจะแปรรูปเป็นสารสกัด ต้องระวังอะไร

หน้าข้อมูลใบอนุญาตผลิตของ DTAM (med-cannabis.dtam.moph.go.th) ระบุว่า สารสกัดที่มี THC เกิน 0.2 เปอร์เซ็นต์โดยน้ำหนัก ยังเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตผลิตสารสกัดกัญชา กัญชง 10,000 บาทต่อใบอนุญาต ผู้ขอต้องอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปี และไม่เคยต้องโทษคดียาเสพติด หน้านี้ไม่ได้พูดถึงการปลูก จึงอย่านำไปใช้สรุปเรื่องปลูก และตัวเลขอาจปรับตามกฎหมายใหม่

การทำผลิตภัณฑ์แปรรูปขายยังเกี่ยวกับฉลาก ผมสรุปหลักฉลากผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปไว้ใน ข้อกำหนดฉลากสินค้าเกษตรแปรรูป แต่กัญชามีเงื่อนไขเฉพาะที่ต้องตรวจกับ อย. และกรมการแพทย์แผนไทยฯ

เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจปลูกหรือขาย

1. ตั้งคำถามให้ชัดว่าจะทำอะไร ปลูกเพื่อใช้เอง ขายช่อดอก ขายต้นกล้าหรือเมล็ด หรือทำสารสกัด แต่ละอย่างอยู่ภายใต้กฎหมายคนละฉบับ
2. โทรหรือไปที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ถามว่าตอนนี้ต้องจดแจ้งหรือขออนุญาตอะไรสำหรับกิจกรรมนั้น และขอเอกสารที่ระบุไว้เป็นลายลักษณ์อักษรหากได้
3. ถามกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เรื่องการรับรองมาตรฐานการปลูกถ้าจะขายหรือส่งออก
4. ถ้าเกี่ยวกับเมล็ดพันธุ์ ถามกรมวิชาการเกษตรเรื่องการเป็นพันธุ์ควบคุม
5. เก็บบันทึกแหล่งที่มาและวันปลูก เพราะเงื่อนไขของประกาศ 2568 กำหนดเรื่องบันทึกแหล่งที่มา
6. ติดตามร่าง พ.ร.บ. เมื่อเข้าสภาและมีเนื้อหาสุดท้าย ให้ตรวจเกณฑ์แปลงและค่าธรรมเนียมอีกครั้ง

เรื่องที่ผมยังยืนยันไม่ได้ และบอกตรง ๆ ว่าไม่รู้

• เงื่อนไขการจดแจ้งปลูกในครัวเรือน และจำนวนต้นที่ปลูกได้ ณ ต.ค. 2569 ไม่พบแหล่งทางการยืนยัน ผมเคยเห็นตัวเลขจำนวนต้นในเว็บไซต์ทั่วไป แต่เปิดตรวจกับหน่วยงานรัฐไม่ได้ จึงไม่นำมาใช้
• ค่าธรรมเนียมและขนาดแปลงตามร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา ยังไม่มีประกาศ
• กฎของกัญชงที่ปลูกเพื่อเส้นใยหรืออุตสาหกรรม แยกจากกัญชา ต้องถามหน่วยงานที่รับผิดชอบกัญชง
• ข้อความตัวบทฉบับเต็มของกฎกระทรวงปี 2569 ผมอ่านผ่านรายงานข่าวเท่านั้น

ผมจะไม่เดาเรื่องเหล่านี้ เพราะผิดพลาดแล้วโทษเป็นทางอาญา ไม่ใช่แค่ขาดทุน กฎหมายกัญชาเปลี่ยนหลายรอบตั้งแต่ปี 2565 การตรวจกฎล่าสุดก่อนลงทุนจึงสำคัญ

ความผิดพลาดที่พบบ่อย

• เข้าใจว่า "ร่าง พ.ร.บ. ผ่าน ครม. แล้ว = เป็นกฎหมายแล้ว" ทั้งที่ยังต้องผ่านสภา
• เข้าใจว่าเมื่อใบ ลำต้น ไม่เป็นสมุนไพรควบคุมแล้ว ปลูกขายได้เสรี ทั้งที่ช่อดอกและเรื่องพันธุ์ควบคุมยังมีเงื่อนไข
• ขายช่อดอกออนไลน์หรือผ่านตู้อัตโนมัติ ซึ่งประกาศ 2568 ห้ามไว้
• โฆษณาช่อดอกในโซเชียล แม้เป็นร้านเล็ก ๆ ซึ่งประกาศ 2568 และร่างฉบับใหม่ห้าม
• ใช้ตัวเลขจำนวนต้นที่ได้ยินมาโดยไม่ตรวจกับหน่วยงานรัฐ
• ซื้อเมล็ดพันธุ์หรือต้นกล้าจากแหล่งที่ไม่ทราบที่มา ซึ่งยังเกี่ยวกับพันธุ์ควบคุมและบันทึกแหล่งที่มา

ถ้าสนใจพืชอีกชนิดที่กฎหมายเปลี่ยนบ่อยเหมือนกัน ผมอธิบายเรื่องกระท่อมไว้ใน กระท่อมต้องจดทะเบียนอย่างไร และ คำถามกฎหมายกระท่อม ส่วนหน้าที่แจ้งเมื่อพบโรคระบาดสัตว์ ซึ่งเป็นภาระทางกฎหมายอีกประเภทของเกษตรกร อยู่ใน หน้าที่แจ้งโรคระบาดสัตว์

สรุป

ปลูกกัญชาปี 2569 ไม่ใช่เสรีและไม่ใช่ห้ามทุกกรณี ช่อดอกเป็นสมุนไพรควบคุมที่การค้าต้องมีใบอนุญาต ส่วนร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชาที่ ครม. เห็นชอบ 22 ก.ย. 2569 ยังเป็นร่างที่จะให้ขึ้นทะเบียนแปลงและขอใบอนุญาต 3 ปี เงื่อนไขปลูกในครัวเรือนและจำนวนต้น ผมยืนยันไม่ได้ ควรถามสาธารณสุขจังหวัดหรือกรมการแพทย์แผนไทยฯ ก่อนลงมือทุกครั้ง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄Hfocus ข่าว ครม. เห็นชอบร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา (22 ก.ย. 2569) — สาระของร่าง ใบอนุญาต 3 ปี การขึ้นทะเบียนแปลง ข้อห้ามขายและโฆษณา https://www.hfocus.org/content/2026/09/39592
• 📄ไทยพีบีเอส ข่าว ครม. เห็นชอบร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา (22 ก.ย. 2569) — ยืนยันว่าร่างต้องส่งสภา และข้อมูลร้านที่ขึ้นทะเบียน https://www.thaipbs.or.th/news/content/558360
• 📄ไทยพีบีเอส ข่าวประกาศ สธ. สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 — ช่อดอกเป็นสมุนไพรควบคุม มีผล 26 มิ.ย. 2568 และเงื่อนไขการอนุญาต https://www.thaipbs.or.th/news/content/353622
• 📄ไทยพีบีเอส ข่าวการลงนามประกาศ (23 มิ.ย. 2568) — วันลงนามประกาศหลังรับฟังความคิดเห็น https://www.thaipbs.or.th/news/content/353558
• 📄CIM Journal สรุปข่าวกฎกระทรวงการอนุญาต พ.ศ. 2569 (16 พ.ค. 2569) — เงื่อนไขสถานที่ ใบสั่ง ภ.ท.33 และผู้ออกใบอนุญาต (อ้างอิงข่าว Hfocus) https://cimjournal.com/en/public-health-news/mar/
• 📄MGR Online บทความนักกฎหมายเรื่องกัญชา (ความเห็นผู้เขียน) — พันธุ์ควบคุม โทษมาตรา 78 และอาหาร ฉบับที่ 424 อ้างเป็นความเห็นเท่านั้น https://mgronline.com/daily/detail/9650000112424
• 📄กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ข้อมูลใบอนุญาตผลิต — เงื่อนไขการผลิตสารสกัด THC เกิน 0.2 เปอร์เซ็นต์ และค่าธรรมเนียม https://med-cannabis.dtam.moph.go.th/03-factory/2655/
• 📄สำนักประชาสัมพันธ์ ข่าวแอปปลูกกัญ (ปี 2565) — เปิดจดแจ้งปลูกตั้งแต่ 9 มิถุนายน (ปี 2565) ไม่ยืนยันว่ายังใช้ใน 2569 https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/33/iid/98404

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ