สคทช. คืออะไร ทำไมรับช่วงภารกิจธนาคารที่ดิน และเกษตรกรติดต่อเรื่องอะไรได้บ้าง

คำตอบเร็ว: สคทช. คือ สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ เป็นหน่วยงานกลางที่ตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ.คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พ.ศ. 2562 ทำหน้าที่ประสานนโยบายที่ดินและการจัดที่ดินทำกินให้ประชาชน เมื่อสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) ถูกยุบเลิกมีผล 1 ต.ค. 2569 สื่อหลายแห่งรายงานว่า สคทช. เป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลช่วงเปลี่ยนผ่านและชำระบัญชี ส่วนใครจะรับภารกิจถาวรยังเป็นเรื่องที่ต้องรอมติ ครม. (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

เกษตรกรหลายคนที่เคยได้ยินชื่อ "ธนาคารที่ดิน" มาก่อน เพิ่งมาเจอชื่อ สคทช. ในข่าวช่วงปลายเดือนกันยายนที่ผ่านมา แล้วก็งงว่าเป็นหน่วยงานเดียวกับสำนักงานที่ดิน หรือเป็นของกรมไหนกันแน่ คำตอบสั้น ๆ คือเป็นคนละหน่วยงานกัน และชื่อที่ใกล้เคียงกันนี้ทำให้คนสับสนกันมาก บทความนี้จึงอธิบายว่า สคทช. คืออะไร ตามข่าวที่ตรวจสอบได้ ทำไมจึงถูกพูดถึงในฐานะผู้รับช่วงภารกิจ และเกษตรกรควรไปถามเรื่องอะไร โดยแยกให้ชัดว่าอะไรยืนยันได้จากแหล่งข่าวที่เปิดอ่าน อะไรยังไม่มีประกาศชัด

ขอย้ำก่อนว่า บจธ. ไม่ได้เปิดรับสมัครหรือให้บริการอยู่แล้ว ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีที่ให้ยุบเลิกมีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ใครที่กำลังจะไปยื่นเรื่องกับ บจธ. ตามข้อมูลเก่าที่เคยอ่านเจอ ให้หยุดและอ่านต่อก่อน

สคทช. คืออะไร และต่างจากสำนักงานที่ดินอย่างไร

สคทช. ย่อมาจาก สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ เป็นหน่วยงานธุรการและขับเคลื่อนงานของ คทช. (คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ) ซึ่งตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ.คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พ.ศ. 2562 รายงานของฐานเศรษฐกิจอธิบายว่า สคทช. เป็นศูนย์กลางในการดำเนินนโยบายด้านที่ดิน รวมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าด้วยกัน แก้ปัญหาแนวเขตทับซ้อนและความขัดแย้ง และจัดที่ดินที่อยู่อาศัยและที่ทำกินให้ประชาชน

จุดที่เกษตรกรมักสับสนคือ สคทช. ไม่ใช่หน่วยงานที่ออกโฉนด โฉนดและ น.ส.3 ก. ยังเป็นงานของกรมที่ดิน ส่วน ส.ป.ก. ดูแลที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (เรื่องนี้อ่านต่อได้ที่ ซื้อที่ดิน ส.ป.ก. มาทำเกษตรได้ไหม มีเงื่อนไขอะไรต้องรู้ก่อน) สคทช. อยู่ในบทบาทของผู้กำหนดแนวทางกลาง และประสานให้หน่วยงานเจ้าของที่ดินแต่ละประเภทมาจัดที่ดินให้ชุมชนตามหลักเกณฑ์เดียวกัน

ตารางนี้เป็นการเทียบบทบาทกว้าง ๆ เพื่อให้เห็นภาพ เรื่องรายละเอียดสิทธิของแต่ละแปลงยังต้องดูที่เอกสารสิทธิและถามหน่วยงานเจ้าของที่ดินโดยตรง

ผลงานที่รายงานข่าวระบุไว้ ช่วยให้เห็นขนาดงานของ สคทช.

ฐานเศรษฐกิจรายงานผลการจัดที่ดินตามนโยบาย คทช. ช่วงปี 2558 ถึง 2567 ว่ารวมประมาณ 5,924,671 ไร่ ใน 1,594 พื้นที่ ทั่วประเทศ ตัวเลขนี้เป็นภาพรวมของงานจัดที่ดินที่ดำเนินการร่วมกับหน่วยงานเจ้าของที่ดิน ไม่ได้แปลว่าเกษตรกรทุกรายในพื้นที่ที่ถูกนับจะได้สิทธิทำกินครบทุกแปลง และเป็นตัวเลขจากรายงานข่าวที่อ้างข้อมูลหน่วยงาน หากจะอ้างต่อในงานวิชาการหรือยื่นเอกสาร ควรขอตัวเลขล่าสุดจาก สคทช. โดยตรง

ประเด็นที่ควรเข้าใจคือ งานของ สคทช. ส่วนใหญ่เป็นการจัดที่ดินของรัฐแบบเป็นชุมชนหรือเป็นแปลง ภายใต้เงื่อนไขของพื้นที่นั้น เช่น ที่ดินที่อยู่ในความดูแลของหน่วยงานรัฐ ไม่ใช่การที่รัฐซื้อที่ดินเอกชนมาแจกรายบุคคล ซึ่งต่างจากภาพที่หลายคนเข้าใจจากชื่อ "ธนาคารที่ดิน"

ทำไม สคทช. ถึงถูกพูดถึงว่ารับช่วงภารกิจธนาคารที่ดิน

ลำดับเหตุการณ์ตามข่าวที่เปิดอ่านได้มีดังนี้

• 26 ก.ค. 2569: นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า บจธ. เป็นหน่วยงานลำดับต้น ๆ ที่จะยุบ เพราะมีภารกิจซ้ำซ้อนและขยายระยะเวลาการดำเนินงานมาหลายปีแล้ว และภารกิจจะไปรวมกับ สคทช. (ฐานเศรษฐกิจ, ไทยรัฐ)
• 28 ก.ย. 2569: ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงนามโดยนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) โดยอาศัยมาตรา 40 วรรคสอง แห่งพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบัน พ.ศ. 2554 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มีผลตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 (ไทยพีบีเอส, เดลินิวส์)
• ช่วงเปลี่ยนผ่าน: ไอลอว์รายงานว่า สคทช. จะบริหารจัดการชั่วคราวก่อนเสนอ ครม. กำหนดหน่วยงานถาวร

ข้อสังเกตเรื่องวันที่ สื่อบางแห่งรายงานวันเผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษาไม่ตรงกัน บางแห่งว่า 24 ก.ย. บางแห่งว่า 29 ก.ย. ส่วนที่ตรงกันทุกแหล่งคือวันมีผลบังคับ 1 ต.ค. 2569 หากต้องใช้วันที่ในเอกสารทางการ ให้ค้นฉบับจริงในราชกิจจานุเบกษา อย่าอ้างจากข่าว

กลไกชำระบัญชีที่ สคทช. กำกับ ตามที่สื่อรายงาน

ฐานเศรษฐกิจรายงานรายละเอียดประกาศว่า สคทช. เป็นผู้กำกับดูแลการดำเนินการตามประกาศ และต้องรายงานความคืบหน้าต่อ ครม. ทุก 3 เดือน มีคณะกรรมการชำระบัญชีจากสคทช. กระทรวงการคลัง และผู้ทรงคุณวุฒิ ให้ตรวจสอบทรัพย์สินและชำระบัญชีให้เสร็จภายใน 1 ปี มีกำหนดส่งมอบข้อมูลภายใน 30 วัน และเงินคงเหลือให้ส่งคืนคลังเป็นรายได้แผ่นดินภายใน 14 วันหลังชำระบัญชีเสร็จ

ตัวเลขเหล่านี้มาจากรายงานข่าวที่สรุปประกาศ ผมไม่ได้เปิดอ่านตัวประกาศในราชกิจจานุเบกษาฉบับเต็ม จึงแนะนำให้คนที่มีผลประโยชน์โดยตรง เช่น ผู้เช่าหรือผู้ได้รับสินเชื่อจาก บจธ. เดิม ตรวจฉบับจริงและสอบถาม สคทช. ก่อนตัดสินใจอะไร

เสียงที่ต่างกัน ใครพูดอะไร

เรื่องนี้ไม่ใช่ข้อตกลงที่ทุกฝ่ายเห็นพ้อง การแยกให้ชัดว่าใครเป็นผู้พูดช่วยให้ไม่เข้าใจผิดว่าเป็นข้อเท็จจริงทั้งหมด

• ฝ่ายรัฐบาล: นายปกรณ์ นิลประพันธ์ ระบุเหตุผลเรื่องความซ้ำซ้อนและการขยายเวลามาหลายปี และเมื่อ 4 ส.ค. 2569 กล่าวว่ารัฐบาลไม่มีนโยบายขยายเวลาต่อ และแยกเรื่องนี้ออกจากโฉนดชุมชน (ไทยโพสต์)
• พีมูฟ: เมื่อ 3 ส.ค. 2569 ยื่นหนังสือขอให้ต่ออายุ บจธ. เพื่อทำภารกิจกระจายการถือครองที่ดินต่อ (อินโฟเควสท์) และต่อมาเสนอให้โอนภารกิจไปที่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) แทนการโอนให้ สคทช. ซึ่งรัฐบาลรับไว้พิจารณา (ลานเนอร์นิวส์)
• เครือข่ายสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.): ปักหลักที่ศาลากลางจังหวัดลำพูนช่วง 27 ถึง 29 ก.ย. 2569 เสนอให้ชะลอการยุบ ขยายเวลา และตั้งสถาบันกระจายการถือครองที่ดินเป็นกลไกใหม่ (ไทยโพสต์, ประชาไท)
• กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.): ไอลอว์รายงานว่าส่งหนังสือลงวันที่ 3 ส.ค. 2569 ขอให้ทบทวน โดยเสนอให้ปรับปรุงแทนการยุบ

รายละเอียดเชิงลึกของข้อถกเถียงนี้แยกไว้ในบทความ ทำไมรัฐบาลยุบธนาคารที่ดิน เหตุผลภาครัฐ ข้อคัดค้านของเกษตรกร และข้อเสนอโอนภารกิจ ที่นี่ขอสรุปแค่ว่าอนาคตของภารกิจถาวรยังไม่นิ่ง

เกษตรกรติดต่อ สคทช. เรื่องอะไรได้บ้าง

จากบทบาทตามกฎหมายและรายงานข่าว เรื่องที่สมเหตุสมผลที่จะสอบถามหรือติดตามกับ สคทช. มีดังนี้

1. สถานะหลังยุบ บจธ.: ถ้าคุณเป็นผู้เคยทำสัญญาหรือเข้าร่วมโครงการกับ บจธ. ให้ถามว่าสัญญาและข้อมูลถูกส่งต่อที่ไหน ใครเป็นผู้ติดต่อแทน (อ่านเพิ่มที่ ผู้เช่าและผู้ใช้บริการธนาคารที่ดินเดิมต้องทำอย่างไรต่อ)
2. การจัดที่ดินของรัฐให้ชุมชน: หากชุมชนอยู่ในที่ดินของรัฐและต้องการให้เข้าสู่กระบวนการตามนโยบาย คทช. ให้สอบถามขั้นตอนระดับจังหวัดผ่าน สคทช. หรือคณะกรรมการระดับจังหวัด
3. ปัญหาแนวเขตทับซ้อน: สคทช. ถูกอธิบายว่ามีบทบาทประสานเรื่องแนวเขตที่ดินของรัฐทับซ้อน แต่การแก้เป็นรายแปลงต้องใช้หน่วยงานเจ้าของที่
4. ทางเลือกเมื่อไม่มีที่ดินทำกิน: ดูภาพรวมได้ในบทความ ไม่มีที่ดินทำกินหลังธนาคารที่ดินถูกยุบ เกษตรกรมีทางเลือกอะไรบ้าง

เรื่องช่องทางติดต่อ ผมพยายามเปิดเว็บไซต์ทางการของ สคทช. แต่ไม่สามารถยืนยันเบอร์โทรหรือที่อยู่ที่ใช้ได้ในวันที่เขียน จึงไม่ขอใส่เบอร์ที่ไม่แน่ใจ ผลค้นหาที่พบมีหน้าของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ที่เคยเปิดรับฟังความเห็นร่างกฎหมายจัดตั้ง สคทช. แต่เป็นช่องทางของ สผ. ไม่ใช่ช่องทางรับเรื่องของเกษตรกร ให้ค้นชื่อ "สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ" ในเว็บของหน่วยงาน หรือสอบถามที่ว่าการอำเภอและศาลากลางจังหวัดว่าติดต่อผ่านใคร

ตัวอย่างสถานการณ์ที่เจอบ่อย

สมมุติลุงสมชาย (ชื่อสมมุติ) เป็นผู้เช่าที่ดินทำกินผ่านโครงการเดิมที่เคยเกี่ยวกับ บจธ. แล้วได้ยินข่าวว่าองค์กรถูกยุบ สิ่งแรกที่ควรทำไม่ใช่การหยุดจ่ายค่าเช่าหรือหยุดทำตามสัญญา แต่ให้รวบรวมสัญญา ใบเสร็จ และเอกสารที่เคยได้รับ แล้วสอบถามเจ้าหน้าที่ที่เคยติดต่อว่าหลัง 1 ต.ค. 2569 ให้ส่งเรื่องหรือชำระเงินที่ใด ถ้ายังไม่มีคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร ให้ถ่ายรูปเก็บหลักฐานการสอบถามไว้ เพราะช่วงเปลี่ยนผ่านเอกสารมักตกหล่นได้ง่าย นี่เป็นแนวปฏิบัติทั่วไปสำหรับคู่สัญญา ไม่ใช่ข้อกำหนดของประกาศ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เข้าใจว่า สคทช. กับสำนักงานที่ดินเป็นหน่วยงานเดียวกัน แล้วไปขอออกโฉนดผิดที่
• เชื่อโพสต์ในโซเชียลที่บอกว่ามี "เปิดรับสมัครขอที่ดินกับ สคทช." โดยไม่ตรวจประกาศทางการ ตามที่ผมตรวจสอบ ไม่พบประกาศรับสมัครรูปแบบเดียวกับ บจธ. เดิม
• โอนเงินให้คนที่อ้างว่าเป็นตัวแทนช่วยยื่นขอที่ดินหรือเร่งรัดสัญญา ซึ่งเสี่ยงถูกหลอก ควรเดินเรื่องผ่านหน่วยงานรัฐที่ตรวจสอบตัวตนได้เท่านั้น
• หยุดชำระค่างวดหรือค่าเช่าเพราะคิดว่าหน่วยงานเดิมไม่มีแล้ว อาจกลายเป็นผิดสัญญา
• เอาตัวเลขผลงานในข่าวไปคิดว่าตนเองมีสิทธิได้ที่ดินทันที ทั้งที่แต่ละพื้นที่มีเงื่อนไขต่างกัน
• ลืมเก็บเอกสารเดิมของ บจธ. ไว้ ทั้งที่ช่วงชำระบัญชีเอกสารเหล่านี้คือหลักฐานของคุณ

สรุป

สคทช. เป็นหน่วยงานกลางด้านนโยบายที่ดินตามกฎหมายปี 2562 ไม่ใช่สำนักงานที่ดินและไม่ใช่ บจธ. เมื่อ บจธ. ถูกยุบเลิกมีผล 1 ต.ค. 2569 สื่อรายงานว่า สคทช. กำกับดูแลช่วงเปลี่ยนผ่านและชำระบัญชีราว 1 ปี ขณะที่หน่วยงานถาวรและข้อเสนอโอนไป พอช. ยังเป็นประเด็นที่ต้องรอการตัดสินใจ เกษตรกรที่ได้รับผลกระทบควรเก็บเอกสารให้ครบ ไม่หยุดทำตามสัญญา และสอบถาม สคทช. เป็นลายลักษณ์อักษรแทนการเชื่อข่าวลือ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄ไทยพีบีเอส — รายงานประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน มีผล 1 ต.ค. 2569 (https://www.thaipbs.or.th/news/content/558862)
• 📄ไอลอว์ (iLaw) — รายละเอียดฐานกฎหมาย สคทช. บริหารชั่วคราว และหนังสือ กสม. (https://www.ilaw.or.th/articles/59568)
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — กลไกชำระบัญชีและบทบาทกำกับดูแลของ สคทช. (https://www.thansettakij.com/economy/670391) และคำกล่าวของนายปกรณ์ 26 ก.ค. 2569 (https://www.thansettakij.com/economy/664933)
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — บทบาท สคทช. ตาม พ.ร.บ. 2562 และผลการจัดที่ดินปี 2558-2567 (https://www.thansettakij.com/economy/648131)
• 📄ไทยโพสต์ — การลงนามประกาศ ข้อเรียกร้องของ สกน. (https://www.thaipost.net/x-cite-news/1079188/) และคำให้สัมภาษณ์นายปกรณ์ 4 ส.ค. 2569 (https://www.thaipost.net/general-news/1044011/)
• 📄ลานเนอร์นิวส์ — ข้อเสนอโอนภารกิจไป พอช. และการยุติปักหลักของ สกน. (https://lannernews.com/29092569-04/)
• 📄ประชาไท — ข้อเรียกร้องของพีมูฟและ สกน. (https://prachatai.com/journal/2026/09/118933)
• 📄ไทยรัฐ — การประชุมพีมูฟกับรองนายกฯ 3 ส.ค. 2569 (https://thairath.co.th/news/politic/2950356) และข่าว 26 ก.ค. 2569 (https://www.thairath.co.th/news/politic/2948718)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ