ทำไมรัฐบาลยุบธนาคารที่ดิน เหตุผลภาครัฐ ข้อคัดค้านของเกษตรกร และข้อเสนอโอนภารกิจ

คำตอบเร็ว: ตามที่ผู้บริหารรัฐบาลพูดต่อสาธารณะ เหตุผลหลักที่ยุบสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) คือเป็นองค์การมหาชนที่ขยายระยะเวลาดำเนินงานมาหลายปี และมีภารกิจที่ถูกมองว่าซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่น ส่วนพีมูฟ สหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) และกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ คัดค้านหรือขอให้ทบทวน และมีข้อเสนอให้โอนภารกิจไปสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ประกาศยุบเลิกมีผล 1 ต.ค. 2569 ส่วนผู้รับภารกิจถาวรยังไม่นิ่ง (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

ข่าวการยุบธนาคารที่ดินมีทั้งคนที่บอกว่า "ควรยุบนานแล้ว" และคนที่บอกว่า "ยุบไม่ได้ ชาวบ้านจะเดือดร้อน" เกษตรกรที่อ่านข่าวหลายแหล่งจึงมักได้ภาพที่สวนทางกันจนไม่รู้จะเชื่อใคร บทความนี้ไม่ได้ตัดสินว่าฝ่ายไหนถูก แต่เรียงให้เห็นว่าใครพูดอะไร เมื่อไหร่ ในแหล่งข่าวที่เปิดอ่านได้จริง และมีอะไรบ้างที่ยังไม่มีคำตอบทางการ

หมายเหตุสำคัญ บจธ. ไม่ได้ให้บริการหรือเปิดรับสมัครอีกแล้ว ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีที่ยุบเลิกมีผล 1 ต.ค. 2569 (ประกาศลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 ตามรายงานของไทยพีบีเอสและเดลินิวส์) บทความนี้เป็นการสรุปข้อถกเถียง ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย

ไทม์ไลน์สั้น ๆ ของข้อถกเถียง

ลำดับเต็มตั้งแต่ปี 2554 อยู่ในบทความ ไทม์ไลน์ธนาคารที่ดิน ตั้งแต่ตั้ง บจธ. จนถึงยุบเลิก 1 ต.ค. 2569

เหตุผลของฝ่ายรัฐบาล

ข้อมูลในหัวข้อนี้อ้างจากคำพูดของผู้บริหารรัฐบาลที่สื่อรายงาน ไม่ใช่การประเมินของผู้เขียน

• ความซ้ำซ้อนและการขยายเวลา: เมื่อ 26 ก.ค. 2569 นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า บจธ. ถูกเลือกเป็นกรณีแรกเพราะมีการขยายระยะเวลามาหลายปีแล้ว และมีภารกิจซ้ำซ้อน โดยภารกิจจะไปรวมกับ สคทช. (ฐานเศรษฐกิจ, ไทยรัฐ)
• แผนลดหน่วยงานซ้ำซ้อน: ข่าวระบุว่าเป็นส่วนหนึ่งของแผนรื้อระบบราชการ นอกจาก บจธ. ยังมีสำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศยุทธศาสตร์ชาติ (ป.ย.ป.) และองค์การมหาชนอีก 4 ถึง 5 แห่ง ที่ถูกกล่าวถึงว่าไม่ผ่านการประเมินมาหลายปี
• ไม่ขยายเวลา: เมื่อ 4 ส.ค. 2569 นายปกรณ์ให้สัมภาษณ์ว่ารัฐบาลไม่มีนโยบายขยายเวลาต่อ และบอกว่าเรื่องธนาคารที่ดินกับโฉนดชุมชนเป็นคนละเรื่อง อย่าเอามาปนกัน (ไทยโพสต์)
• เรื่องบุคลากร: ฐานเศรษฐกิจรายงานว่ามีมาตรการเกษียณอายุก่อนกำหนด หรือย้ายไปหน่วยงานอื่นโดยสิทธิประโยชน์เป็นไปตามระบบราชการกลาง

ภายในรัฐบาลเองก็ไม่ได้เห็นตรงกันทั้งหมด ลานเนอร์นิวส์รายงานว่านายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี เสนอขยายระยะเวลาการทำงานของ บจธ. อีก 6 เดือน แต่นายปกรณ์ไม่เห็นด้วย ตัวเลข 6 เดือนนี้มาจากรายงานข่าวเพียงแหล่งเดียวที่ผมเปิดอ่านได้ จึงขอให้ถือเป็นข้อมูลที่ยังไม่ได้ยืนยันซ้ำจากแหล่งทางการ

สิ่งที่ผมหาไม่พบจากแหล่งที่เปิดอ่านได้คือ เอกสารทางการที่ชี้ตัวเลขผลประเมินของ บจธ. หรือตัวเลขงบประมาณที่ประหยัดได้จากการยุบ จึงไม่ขอใส่ตัวเลขเหล่านี้ในบทความ

ข้อคัดค้านของเกษตรกรและภาคประชาชน

• พีมูฟ: เมื่อ 3 ส.ค. 2569 นายจำนงค์ หนูพันธ์ ประธานกรรมการบริหารพีมูฟ ร่วมกับสมาคมเกษตรกรและชุมชนคนอยู่กับป่า ยื่นหนังสือเรียกร้องให้ต่ออายุ บจธ. เพื่อทำภารกิจกระจายการถือครองที่ดินต่อไป (อินโฟเควสท์) และเรียกร้องให้รัฐบาลทบทวนการยุบในการหารือกับนายทรงศักดิ์ที่มีผู้แทนราว 30 คน (ไทยรัฐ)
• สกน.: ปักหลักที่ศาลากลางจังหวัดลำพูนช่วง 27 ถึง 29 ก.ย. 2569 ข้อเสนอตามไทยโพสต์ คือ ชะลอการยุบจนมีแนวทางรองรับชัดเจน ขยายเวลาดำเนินการของสถาบัน และตั้ง "สถาบันกระจายการถือครองที่ดิน (องค์การมหาชน)" เป็นกลไกใหม่ ประชาไทรายงานว่ากลุ่มเหล่านี้ให้เหตุผลว่าคนจนและเกษตรกรรายย่อยยังเผชิญความไม่มั่นคงในที่ดิน
• กสม.: ไอลอว์รายงานว่า กสม. ส่งหนังสือลงวันที่ 3 ส.ค. 2569 ขอให้ทบทวน โดยเสนอให้ปรับปรุงแทนการยุบ เพื่อรักษาความต่อเนื่องและประสิทธิภาพ

จุดร่วมของข้อคัดค้านคือความกังวลเรื่องช่วงรอยต่อ ไม่ใช่เฉพาะตัวองค์กร ไทยโพสต์รายงานว่าประเด็นการถ่ายโอนภารกิจ ทรัพย์สิน และการดูแลประชาชนในโครงการยังไม่ชัดเจน ซึ่งเป็นคำถามที่ผู้ใช้บริการเดิมน่าจะสงสัยว่า สัญญาเดิมจะไปอยู่ที่ไหน (อ่านเพิ่มได้ที่ ผู้เช่าและผู้ใช้บริการธนาคารที่ดินเดิมต้องทำอย่างไรต่อ)

ข้อเสนอโอนภารกิจไป พอช. ต่างจากโอนให้ สคทช. อย่างไร

ลานเนอร์นิวส์รายงานว่า พีมูฟเสนอให้ถ่ายโอนภารกิจของ บจธ. ไปยังสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) แทนการโอนให้ สคทช. และรัฐบาลรับข้อเสนอไว้พิจารณา ขณะที่ฝ่ายรัฐบาลตามรายงานของไอลอว์ให้ สคทช. บริหารจัดการชั่วคราวก่อนเสนอ ครม. กำหนดหน่วยงานถาวร

เรื่องที่ผู้เขียนยังตอบไม่ได้คือ พอช. หรือ สคทช. จะรับคู่สัญญาเดิมได้ในรูปแบบใด เพราะไม่พบเอกสารทางการที่ระบุกลไกรองรับรายบุคคล ผู้ที่ได้รับผลกระทบจึงควรถามหน่วยงานโดยตรง

เพื่อให้เข้าใจบทบาท สคทช. มากขึ้น อ่านต่อที่ สคทช. คืออะไร ทำไมรับช่วงภารกิจธนาคารที่ดิน

ประเด็นที่ยังไม่มีคำตอบชัดเจน

1. หน่วยงานรับภารกิจถาวร: ยังรอ ครม. ตัดสินใจ
2. ชะตาของสัญญาและผู้เช่าเดิม: ข่าวที่เปิดอ่านได้ไม่ระบุรายละเอียดรายบุคคล
3. ผลการประชุมติดตามของ สกน.: ลานเนอร์นิวส์รายงานว่ามีนัดติดตามวันที่ 5 ต.ค. 2569 ซึ่งผมยังไม่พบรายงานผลที่เปิดอ่านได้ในวันที่เขียน
4. ข้อมูลประเมินผลงาน บจธ.: ไม่พบตัวเลขทางการที่ยืนยันได้ในแหล่งที่เปิดอ่าน

เกษตรกรควรทำอะไรระหว่างที่ยังไม่นิ่ง

• เก็บสัญญา ใบเสร็จ และหนังสือโต้ตอบกับ บจธ. ไว้ครบ ถ่ายสำเนาและเก็บไว้หลายที่
• อย่าหยุดชำระหรือหยุดทำตามสัญญาเอง จนกว่าจะได้คำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรว่าใครรับช่วงต่อ
• สอบถามผ่านช่องทางหน่วยงานรัฐที่ตรวจสอบตัวตนได้ เช่น สคทช. และเกษตรจังหวัดหรือที่ว่าการอำเภอ ว่ามีการแจ้งแนวทางอะไรหรือไม่
• ระวังคนอ้างว่าเป็นตัวแทนรับยื่นเรื่องใหม่แลกค่าธรรมเนียม ตามที่ตรวจสอบ ไม่พบประกาศให้เปิดรับสมัครแบบเดิม
• หากรวมกลุ่มกันเป็นชุมชนหรือสหกรณ์ ให้ติดตามข่าวจากกลุ่มเครือข่ายที่ตนเป็นสมาชิก เพราะข้อมูลระหว่างเปลี่ยนผ่านมักมาจากเครือข่ายก่อน

ถ้าตอนนี้ยังไม่มีที่ดินทำกินและกำลังหาทางเลือก ดู ไม่มีที่ดินทำกินหลังธนาคารที่ดินถูกยุบ เกษตรกรมีทางเลือกอะไรบ้าง และถ้าสงสัยว่ากู้เงินซื้อที่ดินกับสถาบันการเงินอื่นต่างกันอย่างไร ดู กู้ธนาคารพาณิชย์ซื้อที่ดินทำเกษตร เทียบกู้ ธ.ก.ส.

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเวลาอ่านข่าวเรื่องนี้

• เอาคำพูดของนักการเมืองหรือผู้นำกลุ่มไปเล่าต่อเหมือนเป็นข้อเท็จจริงของทางการ
• สรุปว่า "ยุบแล้วทุกอย่างหายหมด" ทั้งที่ประกาศระบุกลไกชำระบัญชีและให้ สคทช. กำกับดูแล
• เชื่อว่าได้ข้อสรุปแล้วว่าโอนให้ พอช. เพราะข้อเสนอของพีมูฟแค่ถูกรับไว้พิจารณา
• สับสนวันที่ประกาศกับวันมีผล สื่อรายงานวันเผยแพร่ในราชกิจจาฯ ต่างกัน (24, 28 และ 29 ก.ย.) แต่วันมีผลตรงกันที่ 1 ต.ค. 2569
• ปนเรื่องธนาคารที่ดินกับโฉนดชุมชน ซึ่งนายปกรณ์ระบุว่าเป็นคนละเรื่อง

สรุป

ข้อถกเถียงเรื่องยุบธนาคารที่ดินมีสองฝั่งชัดเจน ฝั่งรัฐบาลอ้างความซ้ำซ้อนและการขยายเวลามาหลายปี ส่วนฝั่งพีมูฟ สกน. และ กสม. ห่วงความต่อเนื่องของภารกิจกระจายการถือครองที่ดิน และเสนอให้ขยายเวลา ปรับปรุง หรือโอนไป พอช. สิ่งที่ยืนยันได้ตรงกันคือการยุบเลิกมีผล 1 ต.ค. 2569 ส่วนผู้รับภารกิจถาวรและชะตาของคู่สัญญาเดิมยังไม่มีคำตอบทางการที่ชัดเจน ผู้อ่านจึงควรเก็บเอกสารให้ครบและตรวจกับ สคทช. เป็นระยะ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄ไทยพีบีเอส — ประกาศยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน ลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 มีผล 1 ต.ค. 2569 (https://www.thaipbs.or.th/news/content/558862)
• 📄ไอลอว์ (iLaw) — สคทช. บริหารชั่วคราว เหตุผลเชิงนโยบาย และหนังสือ กสม. (https://www.ilaw.or.th/articles/59568)
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — คำกล่าวของนายปกรณ์ 26 ก.ค. 2569 (https://www.thansettakij.com/economy/664933) และกลไกชำระบัญชี (https://www.thansettakij.com/economy/670391)
• 📄ไทยรัฐ — ข่าว 26 ก.ค. 2569 (https://www.thairath.co.th/news/politic/2948718) การหารือพีมูฟกับรองนายกฯ 3 ส.ค. 2569 (https://thairath.co.th/news/politic/2950356) และข่าวการประกาศ (https://www.thairath.co.th/news/politic/2963013)
• 📄ไทยโพสต์ — ข้อเสนอ 3 ข้อของ สกน. (https://www.thaipost.net/x-cite-news/1079188/) และคำสัมภาษณ์นายปกรณ์ 4 ส.ค. 2569 (https://www.thaipost.net/general-news/1044011/)
• 📄อินโฟเควสท์ — พีมูฟยื่นหนังสือค้านการยุบ 3 ส.ค. 2569 (https://www.infoquest.co.th/?p=625055)
• 📄ลานเนอร์นิวส์ — ข้อเสนอโอนไป พอช. ความเห็นต่างในรัฐบาล และการยุติปักหลักของ สกน. (https://lannernews.com/29092569-04/)
• 📄ประชาไท — ข้อเรียกร้องของพีมูฟและ สกน. (https://prachatai.com/journal/2026/09/118933)
• 📄เดลินิวส์ — รายงานประกาศลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 (https://www.dailynews.co.th/news/6233852/)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ