ผู้เช่าและผู้ใช้บริการธนาคารที่ดินเดิม ต้องทำอย่างไรต่อหลัง บจธ. ถูกยุบ

คำตอบเร็ว: สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) ถูกยุบเลิกแล้วตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 มีผล 1 ต.ค. 2569 ผู้เช่าและผู้ใช้บริการเดิมไม่ได้หายไปจากระบบ เพราะข่าวที่อ้างประกาศระบุว่า สคทช. รับดูแลภาระผูกพันกับเกษตรกรในช่วงเปลี่ยนผ่าน แล้วเสนอ ครม. กำหนดหน่วยงานรับผิดชอบต่อไป สิ่งที่ควรทำทันทีคือรวบรวมเอกสารสัญญาและหลักฐานการชำระเงิน แล้วสอบถามสถานะเป็นลายลักษณ์อักษรกับ สคทช. อย่าหยุดจ่ายหรือย้ายออกเองก่อนมีคำตอบ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

ลองนึกภาพชาวบ้านคนหนึ่งที่ทำสัญญากับ บจธ. มาหลายปี ปลูกข้าวโพดหรือสวนยางอยู่บนที่ดินที่ผ่านโครงการนี้ แล้ววันหนึ่งเปิดมือถือเจอข่าวว่าหน่วยงานที่ทำสัญญาด้วยถูกยุบแล้ว คำถามแรกที่ผุดขึ้นมาคือ สัญญาที่ถืออยู่ยังใช้ได้ไหม งวดที่ต้องจ่ายจ่ายให้ใคร และที่ดินที่ทำกินอยู่จะโดนเรียกคืนหรือเปล่า

บทความนี้ไม่ได้ตอบแทนหน่วยงานรัฐ และไม่เดาว่าปลายทางจะเป็นอย่างไร แต่แยกให้ชัดว่า อะไรมีแหล่งทางการหรือข่าวที่อ้างประกาศรองรับแล้ว อะไรที่ยังไม่มีใครประกาศ และถ้าคุณอยู่ในสถานะแบบไหน ควรเริ่มทำอะไรก่อนหลัง เนื้อหาเรียงเป็นแบบ ถ้าเป็นแบบนี้ ให้ทำแบบนี้ เพราะผู้ใช้บริการเดิมแต่ละคนถือสัญญาไม่เหมือนกัน

สิ่งที่ยืนยันได้ตอนนี้ และใครเป็นคนบอก

ก่อนตัดสินใจอะไร ต้องแยกให้ออกระหว่าง ข้อเท็จจริงในประกาศ กับ ความเห็นของแต่ละฝ่าย รายการด้านล่างคือสิ่งที่ผู้เขียนเปิดอ่านจากแหล่งจริงแล้ว

• การยุบเลิก: ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) ลงนามโดยนายกรัฐมนตรีเมื่อ 28 ก.ย. 2569 ให้มีผลตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 อาศัยอำนาจตามมาตรา 40 วรรคสอง ของพระราชกฤษฎีกาจัดตั้ง บจธ. พ.ศ. 2554 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ตามที่ Thai PBS และเว็บไซต์ บจธ. เองเผยแพร่ประกาศ) ข่าวระบุว่าประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา 29 ก.ย. 2569
• ผู้ดูแลช่วงเปลี่ยนผ่าน: ฐานเศรษฐกิจ (Thansettakij) รายงานตามข้อความในประกาศว่า สำหรับข้อผูกพันกับเกษตรกร ให้ สคทช. บริหารจัดการในช่วงเปลี่ยนผ่าน และนำเสนอคณะรัฐมนตรีเพื่อกำหนดหน่วยงานของรัฐที่รับผิดชอบต่อไป iLaw สรุปไว้สอดคล้องกันว่า สคทช. จะดูแลภารกิจที่ค้างอยู่ชั่วคราว ก่อน ครม. กำหนดผู้รับผิดชอบถาวร
• การตรวจสอบทรัพย์สินและชำระบัญชี: ข่าวเดียวกันรายงานว่ามีคณะกรรมการตรวจสอบทรัพย์สินและชำระบัญชีไม่เกิน 5 คน ให้ บจธ. ส่งมอบข้อมูลกิจการ ทรัพย์สิน สิทธิ หนี้ และภาระผูกพันภายใน 30 วันนับจากวันที่ประกาศ และให้ชำระบัญชีเสร็จภายใน 1 ปี ส่วน Thairath ก็รายงานว่าจะมีคณะกรรมการชำระบัญชี และใช้เวลาราว 1 ปี
• เว็บไซต์ บจธ. เดิม: ณ วันที่ตรวจ (ต.ค. 2569) หน้าเว็บยังเปิดอยู่ และมีประกาศยุบเลิกขึ้นไว้ ผู้เขียนไม่ได้นำเบอร์โทรหรืออีเมลเดิมมาใส่ในบทความ เพราะยังไม่มีประกาศว่าช่องทางเหล่านั้นให้บริการต่อหรือไม่

สิ่งที่ ไม่พบ ในแหล่งที่เปิดอ่าน ได้แก่ หลักเกณฑ์รายละเอียดว่าสัญญาเช่าหรือสัญญาสินเชื่อแต่ละแบบจะถูกปฏิบัติอย่างไร ช่องทางยื่นเรื่องใหม่ของผู้ใช้บริการเดิมโดยเฉพาะ และหน่วยงานถาวรที่จะรับช่วงต่อ ข้อเหล่านี้ต้องรอ ครม. หรือสอบถาม สคทช. โดยตรง

บจธ. เคยให้บริการอะไร ทำไมต้องรู้ก่อนเช็กสถานะ

เว็บไซต์ของ บจธ. อธิบายว่าองค์กรนี้มีวัตถุประสงค์ลดความเหลื่อมล้ำการถือครองที่ดิน กระจายการถือครองที่ดิน และป้องกันการสูญเสียสิทธิ โดยบริการหลักที่ระบุไว้มีสามกลุ่ม คือ สินเชื่อ การเช่า (เชื่อมโยงผู้ต้องการให้เช่าที่ดิน) และการจัดสรรที่ดิน ที่ต้องรู้เพราะ ผู้ใช้บริการเดิม ไม่ใช่กลุ่มเดียวกันทั้งหมด คนที่กู้เงินกับคนที่ทำสัญญาเช่ามีภาระกับหน่วยงานคนละแบบ และคำถามที่ต้องถามกลับก็ต่างกัน

ถ้าเป็นแบบนี้ ให้ทำแบบนี้: แยกตามสถานการณ์

ถ้าคุณมีสัญญาที่ต้องจ่ายเป็นงวด

ก้าวแรกคืออย่าหยุดจ่ายเอง เพราะประกาศที่มีรายงานไม่ได้บอกว่าภาระหนี้หรือค่าเช่าถูกยกเลิก ข้อความที่มีรายงานคือภาระผูกพันถูกส่งต่อให้ สคทช. ดูแลชั่วคราว การหยุดจ่ายเพราะ คิดเองว่าหน่วยงานถูกยุบแล้ว อาจกลายเป็นผิดนัดตามสัญญาได้ ผู้เขียนไม่ใช่นักกฎหมายและไม่ได้ตัดสินว่าสัญญาของคุณเป็นอย่างไร จึงแนะนำให้ถามเป็นลายลักษณ์อักษรว่า งวดถัดไปให้ชำระที่ใด วิธีใด และขอให้ตอบเป็นหนังสือ ระหว่างรอคำตอบ ให้เก็บเงินงวดไว้ในบัญชีแยกเพื่อพร้อมจ่ายทันทีที่ทราบช่องทาง

ถ้าคุณเป็นผู้เช่าและอยู่ในที่ดินนั้นทำกินอยู่

ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ทำกินอยู่แล้ว ปัญหาที่เสี่ยงที่สุดคือ ความเข้าใจผิดระหว่างเจ้าของที่ดินกับผู้เช่า เจ้าของที่ดินเดิมอาจได้ยินข่าวยุบ บจธ. แล้วเข้าใจว่าสัญญาสิ้นสุด ควรเข้าไปคุยก่อนที่ข่าวลือจะไปถึงเขา โดยเล่าตามที่ประกาศและข่าวระบุจริง คือภาระผูกพันถูกส่งต่อให้ สคทช. ดูแลชั่วคราว ให้ถ่ายสัญญาให้เจ้าของที่ดินเก็บอีกชุด และจดว่าใครพูดอะไรเมื่อไร

ถ้าคุณอยู่ในโครงการนำร่องหรือชุมชนที่ประสานผ่านกลุ่ม

ผู้แทนพีมูฟ (ตามรายงานของ The Active) กังวลว่ารายชื่อผู้ได้รับประโยชน์ที่เคยเก็บเป็นความลับอาจถูกเปิดเผย และผู้ที่เกี่ยวข้องอาจถูกอ้างสิทธิทับซ้อนหรือถูกขับไล่ นี่เป็นความกังวลของฝ่ายเกษตรกร ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่หน่วยงานรัฐยืนยัน แต่ก็เป็นเหตุผลที่ควรเก็บเอกสารส่วนตัวให้ปลอดภัย และสอบถามผ่านช่องทางที่กลุ่มตกลงร่วมกัน แทนการต่างคนต่างไปให้ข้อมูลหลายที่

ถ้าคุณยื่นคำขอไว้แต่ยังไม่ได้รับการอนุมัติ

ผู้เขียนไม่พบประกาศที่ระบุว่าคำขอค้างจะถูกพิจารณาต่อ หรือยกเลิก อย่าเข้าใจว่าคำขอเดิมยังใช้ได้โดยอัตโนมัติ และก็อย่าสรุปว่าสิ้นสุดแล้ว ให้ถาม สคทช. ตรง ๆ พร้อมเลขที่คำขอ วันที่ยื่น และสำเนาเอกสาร ถ้าได้คำตอบว่าไม่รับคำขอเดิม ให้ดูทางเลือกอื่นในบทความ ไม่มีที่ดินทำกิน หลังธนาคารที่ดินถูกยุบ เกษตรกรมีทางเลือกอะไรบ้าง

ถ้าคุณไม่แน่ใจว่าตัวเองเป็นสถานะไหน

ให้เปิดสัญญาหรือหนังสือที่เคยได้รับจาก บจธ. ดูว่าหัวเอกสารเป็น สัญญาเงินกู้ สัญญาเช่า หนังสือแจ้งผลโครงการ หรือบันทึกข้อตกลงร่วม แล้วเขียนสรุปหนึ่งหน้าว่า ใครเป็นคู่สัญญา ที่ดินแปลงไหน ชำระอะไรเมื่อไร งวดล่าสุดจ่ายเมื่อไร หน้าสรุปนี้จะทำให้การคุยกับเจ้าหน้าที่สั้นลงมาก

เช็กลิสต์เอกสารที่ควรรวบรวมวันนี้

1. สำเนาสัญญาทุกฉบับ (สัญญาเงินกู้ สัญญาเช่า บันทึกข้อตกลง) และเอกสารแนบ แผนที่แปลงที่ดิน
2. ใบเสร็จหรือสลิปการชำระเงินทุกงวด เรียงตามวันที่ พร้อมชื่อบัญชีผู้รับ
3. หนังสือหรือข้อความจาก บจธ. ที่เคยได้รับ เช่น หนังสือแจ้งผลอนุมัติ หนังสือนัดประชุม
4. สำเนาบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และเอกสารสิทธิ์ของที่ดินแปลงนั้น ถ้าเป็นของเจ้าของเดิม ให้ขอสำเนาจากเจ้าของด้วยความยินยอม
5. รูปถ่ายสภาพแปลงปัจจุบัน ที่ติดวันที่ เพื่อเป็นหลักฐานว่าใช้ประโยชน์ที่ดินจริง
6. สมุดจดเหตุการณ์ ใครโทรมาบอกอะไรวันไหน เพื่อยืนยันภายหลัง

ไทม์ไลน์ช่วงเปลี่ยนผ่านที่มีรายงาน

จุดที่ควรสังเกตคือ ช่วงเปลี่ยนผ่านยาวถึงราวหนึ่งปี ในช่วงนี้ สคทช. เป็นผู้ถือภาระชั่วคราว หลังจากนั้นผู้ใช้บริการอาจต้องปรับสัญญาหรือย้ายไปอยู่ภายใต้หน่วยงานใหม่ ซึ่งยังไม่มีใครประกาศว่าเป็นหน่วยงานไหน

สองฝั่งพูดต่างกัน: รัฐบาลกับเครือข่ายเกษตรกร

• ฝั่งรัฐบาล: iLaw สรุปว่าการยุบเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิรูประบบราชการเพื่อลดความซ้ำซ้อนของหน่วยงาน ตามที่รองนายกรัฐมนตรีท่านหนึ่งแถลง และ Lanner รายงานว่ารองนายกรัฐมนตรีที่กำกับงานด้านกฎหมายเห็นว่าหน่วยงานอื่นรับภารกิจต่อได้
• ฝั่งเครือข่ายเกษตรกร: สกน. และพีมูฟคัดค้าน ขอให้ชะลอการยุบจนกว่าการกระจายที่ดินที่ค้างอยู่เสร็จ และเสนอให้โอนภารกิจไปที่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) แทน ตามรายงานของ Lanner และ Prachatai
• ฝั่งผู้ตรวจสอบสิทธิ: iLaw รายงานว่าคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เห็นว่าภารกิจของ บจธ. ไม่ซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่นมากนัก และเสนอให้ปฏิรูปแทนการยุบ
• ระหว่างเจรจา: Lanner รายงานว่ามีรองนายกรัฐมนตรีท่านหนึ่งเสนอขยายเวลาการทำงาน 6 เดือนเพื่อสะสางงานค้าง ขณะที่อีกท่านไม่เห็นด้วยกับการขยายเวลา เรื่องนี้ไม่ได้ปรากฏเป็นข้อสรุปในประกาศ

สำหรับคนที่ถือสัญญาอยู่ ความเห็นเหล่านี้ไม่ได้เปลี่ยนสิทธิตามสัญญาโดยตรง แต่ช่วยให้รู้ว่าอะไรกำลังเป็นประเด็นเจรจา หากมีผลการประชุมใหม่หรือมติ ครม. ออกมา ข้อมูลในบทความนี้อาจล้าสมัย ให้ตรวจกับ สคทช. อีกครั้ง

เรื่องที่ยังไม่มีใครตอบ และควรถามใคร

• ค่าเช่าหรืองวดชำระต่อไปจ่ายที่ไหน: ไม่พบประกาศระบุช่องทางใหม่ ถามที่ สคทช.
• สัญญาเดิมถูกโอนไปให้ใคร: ประกาศมอบภาระผูกพันให้ สคทช. ดูแลชั่วคราว ผู้รับถาวรรอ ครม. ถามที่ สคทช.
• ผู้ที่ยังไม่ได้ทำสัญญา: ไม่พบประกาศรับคำขอใหม่ ถามที่ สคทช. และดูบทความเรื่อง ธนาคารที่ดินสมัครอย่างไร ขั้นตอนขอความช่วยเหลือเดิมและตอนนี้ยื่นที่ไหน
• ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้บริการ: ความกังวลเรื่องรายชื่อเป็นของพีมูฟ รัฐยังไม่ได้ชี้แจงในแหล่งที่เปิดอ่าน ให้ถาม สคทช. ว่าข้อมูลของคุณถูกเก็บและใช้อย่างไร

ภาพรวมว่าเกิดอะไรขึ้นหลังการยุบ อ่านต่อได้ที่ ธนาคารที่ดินถูกยุบแล้วจริงไหม หลัง 1 ต.ค. 2569 เกิดอะไรขึ้นกับ บจธ. และบทบาทของหน่วยงานผู้รับช่วงที่ สคทช. คืออะไร ทำไมรับช่วงภารกิจธนาคารที่ดิน

ถ้าที่ดินเป็นเขตอื่น ไม่ใช่ที่ บจธ. จัดให้

คนที่เข้าใจว่าที่ดินทำกินของตนเป็นที่ บจธ. แต่จริง ๆ เป็นที่ ส.ป.ก. หรือที่ราชพัสดุ ต้องแยกให้ออกก่อน เพราะกฎคนละชุด กรณี ส.ป.ก. มีกฎเรื่องการโอนสิทธิตามมาตรา 39 แห่ง พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 ซึ่งงานวิจัยของมหาวิทยาลัยสยามสรุปว่า ที่ดินที่ได้รับสิทธิจากการปฏิรูปที่ดินจะแบ่งแยกหรือโอนสิทธิไปยังผู้อื่นไม่ได้ เว้นแต่ตกทอดทางมรดกแก่ทายาทโดยธรรมหรือโอนให้สถาบันเกษตรกร การยุบ บจธ. จึงไม่เกี่ยวกับที่ดินกลุ่มนี้โดยตรง ดูรายละเอียดเงื่อนไขเพิ่มได้ที่บทความ ซื้อที่ดิน ส.ป.ก. มาทำเกษตรได้ไหม มีเงื่อนไขอะไรต้องรู้ก่อน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• หยุดจ่ายงวดเพราะเข้าใจว่าหน่วยงานถูกยุบแล้วไม่มีใครมาเก็บ ทั้งที่ภาระผูกพันถูกส่งต่อ
• ไปจ่ายให้บัญชีใหม่ที่ใครก็ไม่รู้แจ้งมาทางข้อความหรือไลน์ โดยไม่ตรวจกับ สคทช. ก่อน อาจเจอมิจฉาชีพที่ฉวยจังหวะที่ข่าวสับสน
• ถือว่า ข่าวบอกว่าไปอยู่ สคทช. แปลว่า ทุกอย่างอยู่เหมือนเดิม ทั้งที่ผู้รับถาวรและเงื่อนไขใหม่ยังไม่ชัด
• ย้ายออกหรือขายสิทธิ์ต่อให้คนอื่นโดยไม่ได้อ่านสัญญาว่าห้ามโอนหรือไม่
• ส่งเอกสารต้นฉบับให้ใครก็ตามที่อ้างว่าช่วยได้ โดยไม่เก็บสำเนา
• เชื่อข่าวจากโซเชียลเรื่องวันและเงื่อนไขโดยไม่เทียบกับตัวประกาศ

สรุป

การยุบ บจธ. มีผล 1 ต.ค. 2569 แต่ภาระผูกพันกับเกษตรกรไม่ได้หายไป ข่าวที่อ้างประกาศระบุว่า สคทช. ดูแลในช่วงเปลี่ยนผ่านราว 1 ปี ก่อนที่ ครม. จะกำหนดหน่วยงานถาวร สิ่งที่ผู้ใช้บริการเดิมทำได้ทันทีคือรวบรวมสัญญาและหลักฐานการชำระ ถามสถานะเป็นหนังสือกับ สคทช. และไม่หยุดจ่ายหรือย้ายออกเอง เรื่องช่องทางชำระ ผู้รับถาวร และคำขอค้าง ยังไม่มีคำตอบทางการ ควรตรวจซ้ำเมื่อมีมติ ครม. ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) — ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน ลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 และคำอธิบายบริการหลักของ บจธ. labai.or.th
• 📄Thai PBS — ราชกิจจาฯ ประกาศยุบเลิกธนาคารที่ดิน ตั้งแต่ 1 ต.ค. 69 thaipbs.or.th/news/content/558862
• 📄ฐานเศรษฐกิจ (Thansettakij) — รายงานข้อความในประกาศเรื่องคณะกรรมการชำระบัญชี การส่งมอบข้อมูลภายใน 30 วัน และ สคทช. ดูแลข้อผูกพันกับเกษตรกร thansettakij.com/economy/670391
• 📄iLaw — สรุปการปิดฉาก บจธ. ผู้ดูแลชั่วคราว และข้อคัดค้านของ กสม. ilaw.or.th/articles/59568
• 📄Lanner News — ข้อเสนอของ สกน. และพีมูฟ การเจรจา 29 ก.ย. 2569 lannernews.com/29092569-04
• 📄The Active (Thai PBS) — ความกังวลของตัวแทนพีมูฟต่อผู้เข้าร่วมโครงการนำร่อง theactive.thaipbs.or.th/news/law-rights-20261003
• 📄ประชาไท — การเคลื่อนไหวของ สกน. และพีมูฟหลังประกาศ prachatai.com/journal/2026/09/118933
• 📄มหาวิทยาลัยสยาม (e-research) — สรุปมาตรา 39 พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 e-research.siam.edu

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ