แผนจัดสรรน้ำฤดูแล้ง 2569/70 ทำนาปรังได้แค่ไหน เกษตรกรต้องเช็กประกาศจากไหน

คำตอบเร็ว: ณ วันที่ 19 ต.ค. 2569 ยังไม่พบประกาศแผนจัดสรรน้ำฤดูแล้ง 2569/70 และพื้นที่นาปรังเป้าหมายจากกรมชลประทานหรือ สทนช. จึงยังตอบไม่ได้ว่าทำนาปรังได้กี่ไร่ สิ่งที่รู้แล้วคือน้ำในอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่และขนาดกลางทั้งประเทศอยู่ที่ร้อยละ 84 ของความจุ น้อยกว่าปีที่แล้วเล็กน้อย และปีที่ผ่านมาแผนฤดูแล้งออกราวต้นเดือนพฤศจิกายน ก่อนตกกล้าให้เช็กกับโครงการชลประทานในพื้นที่ เว็บศูนย์ปฏิบัติการน้ำอัจฉริยะของกรมชลประทาน (swoc.rid.go.th) หรือสายด่วน 1460 และเกษตรอำเภอ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

ช่วงนี้ชาวนาเขตชลประทานหลายพื้นที่ยังเกี่ยวข้าวนาปีไม่เสร็จ แต่คำถามเรื่องนาปรังเริ่มมาแล้ว ในวงร้านกาแฟมีทั้งคนที่บอกว่าน้ำเต็มเขื่อนทำได้สองรอบ และคนที่บอกว่าปีนี้เอลนีโญมา ต้องงดนาปรัง คำตอบที่ตรงที่สุดตอนนี้คือ ยังไม่มีตัวเลขทางการ และการตัดสินใจที่ดีต้องรอดูสามอย่าง คือแผนจัดสรรน้ำของประเทศ แผนส่งน้ำของโครงการชลประทานที่แปลงเราอยู่ และรอบเวรน้ำในคลองซอยของกลุ่มผู้ใช้น้ำ

ตอนนี้มีอะไรประกาศแล้วบ้าง

รายงานสถานการณ์น้ำประจำวันของกรมชลประทาน วันที่ 19 ต.ค. 2569 ระบุว่า อ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่และขนาดกลางทั้งประเทศมีน้ำรวม 64,277 ล้านลูกบาศก์เมตร หรือร้อยละ 84 ของความจุ เป็นน้ำใช้การได้ 40,300 ล้านลูกบาศก์เมตร (ร้อยละ 76) น้อยกว่าปี 2568 ที่มีน้ำ 67,345 ล้านลูกบาศก์เมตร (ร้อยละ 88) อยู่ 3,068 ล้านลูกบาศก์เมตร

สำหรับลุ่มเจ้าพระยา ซึ่งเป็นพื้นที่นาปรังผืนใหญ่ที่สุด ตัวเลขของ 4 เขื่อนหลักมีดังนี้

ที่มา: รายงานสถานการณ์น้ำประจำวันของกรมชลประทาน ข้อมูลวันที่ 19 ต.ค. 2569 ตัวเลขเปลี่ยนทุกวัน

สิ่งที่ควรสังเกตคือ ภาพรวมทั้งประเทศดูดี แต่เขื่อนภูมิพลมีน้ำใช้การได้ร้อยละ 59 ต่ำกว่าเขื่อนอื่นในกลุ่ม และในรายงานฉบับเดียวกันยังมีน้ำท่วมใน 20 จังหวัด ปีที่น้ำท่วมบางพื้นที่กับปีที่น้ำในเขื่อนพอสำหรับนาปรัง ไม่ได้เป็นเรื่องเดียวกัน น้ำที่ล้นทุ่งตอนนี้ส่วนใหญ่เก็บไว้ใช้หน้าแล้งไม่ได้

อีกตัวเลขหนึ่งที่สะท้อนว่าการเพาะปลูกยังไม่จบ คือข้าวนาปีในเขตชลประทาน ณ 14 ต.ค. 2569 ปลูกไปแล้ว 15.88 ล้านไร่ จากแผน 16.97 ล้านไร่ แต่เก็บเกี่ยวแล้วเพียง 7.78 ล้านไร่ ในลุ่มเจ้าพระยาปลูก 7.64 ล้านไร่ เก็บเกี่ยวแล้ว 6.49 ล้านไร่ แปลว่ายังมีข้าวนาปีค้างในนาอีกมาก ช่วงนี้ยังต้องใช้น้ำและต้องรอเกี่ยว ก่อนจะถึงคิวนาปรัง

แผนฤดูแล้งปกติออกเมื่อไร และหน้าตาเป็นอย่างไร

ฤดูแล้งตามปฏิทินของกรมชลประทานเริ่ม 1 พฤศจิกายน และสิ้นสุด 30 เมษายนของปีถัดไป ถ้าดูจากปีที่ผ่านมา ข่าววันที่ 4 พ.ย. 2567 รายงานแผนจัดสรรน้ำฤดูแล้ง 2567/68 (1 พ.ย. 2567 ถึง 30 เม.ย. 2568) ไว้ดังนี้ ตารางนี้เป็นข้อมูลของปีก่อน ใช้ดูหน้าตาของแผนเท่านั้น ไม่ใช่ตัวเลขของปีนี้

ข้อสังเกตจากตารางนี้คือ แผนไม่ได้เอาน้ำทั้งหมดมาให้ทำนา มีส่วนที่ต้องกันไว้รักษาระบบนิเวศ ผลักดันน้ำเค็ม อุปโภคบริโภค และต้องสำรองไว้ต้นฤดูฝนปีหน้าด้วย ตอนวางแผนฤดูฝน 2569 กรมชลประทานก็ระบุว่าวางแผนให้มีน้ำเหลือพอสำหรับฤดูแล้ง 2569/70 และขอให้เกษตรกรใช้น้ำฝนเป็นหลัก ส่วนแผนฤดูฝน 2569 (1 พ.ค. ถึง 31 ต.ค. 2569) รายงานวันที่ 19 ต.ค. 2569 ระบุว่ามีการใช้น้ำไปแล้ว 23,725 ล้านลูกบาศก์เมตร คิดเป็นร้อยละ 159 ของแผน ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องรอดูว่าจะมีผลกับการตั้งแผนฤดูแล้งอย่างไร

เอลนีโญเกี่ยวอะไรกับนาปรังรอบนี้

เอกสารคาดหมายฤดูหนาวของกรมอุตุนิยมวิทยา ออกเมื่อ 9 ต.ค. 2569 คาดว่าปรากฏการณ์เอลนีโญจะมีกำลังแรงขึ้นช่วงปลายปี 2569 และต่อเนื่องถึงต้นปี 2570 ปีที่มีเอลนีโญมักทำให้หน่วยงานวางแผนน้ำอย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะการกันน้ำไว้ใช้ต้นฤดูฝนปีหน้า ซึ่งอาจกระทบพื้นที่นาปรังรอบสองมากกว่ารอบแรก บทความนี้ไม่ได้บอกว่าปีนี้จะงดนาปรัง เพราะยังไม่มีประกาศ แต่ควรเผื่อใจไว้ว่าอาจมีการขอความร่วมมือจำกัดรอบ อ่านมุมของนาปรังรอบสองในปีเอลนีโญได้ที่ เอลนีโญกับนาปรังรอบสอง

อีกเรื่องที่เกี่ยวกับอากาศคือ กรมอุตุฯ คาดว่าช่วงหนาวที่สุดปีนี้เป็นปลายธันวาคม 2569 ถึงต้นกุมภาพันธ์ 2570 นาปรังที่ตกกล้าหรือหว่านในช่วงนั้นอาจเจอปัญหาข้าวกระทบหนาว ดูวิธีสังเกตและป้องกันได้ที่ ข้าวนาปรังกระทบหนาว

ต้องเช็กประกาศจากไหน เรียงจากใกล้ตัวที่สุด

1. โครงการชลประทานหรือโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาที่แปลงเราอยู่ เป็นคนกำหนดแผนส่งน้ำจริงในพื้นที่ วันเปิดปิดประตูน้ำ และรอบเวร ข่าวระดับประเทศบอกได้แค่ภาพรวม
2. กลุ่มผู้ใช้น้ำและหัวหน้าคลองซอย รู้ว่าน้ำจะมาถึงปลายคลองวันไหน ปลายคลองมักได้น้ำช้ากว่าต้นคลองหลายวัน
3. กรมชลประทาน รายงานสถานการณ์น้ำประจำวันและแผนจัดสรรน้ำ ดูได้ที่ศูนย์ปฏิบัติการน้ำอัจฉริยะ swoc.rid.go.th หรือโทรสายด่วน 1460
4. สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) เป็นหน่วยประสานแผนน้ำระดับประเทศ มักมีการแถลงมาตรการรับมือฤดูแล้งในช่วงต้นฤดู
5. เกษตรอำเภอ ดูเรื่องการขึ้นทะเบียนเกษตรกรและการแจ้งปลูก ถ้าปลูกนอกแผนแล้วเสียหายจากภัยแล้ง เรื่องการช่วยเหลือจะยุ่งกว่า

เรื่องที่ชาวนาหลายคนพลาดคือ เห็นข่าวแผนระดับประเทศออกแล้วรีบตกกล้า แต่โครงการในพื้นที่ยังไม่ได้ประกาศรอบส่งน้ำ หรือพื้นที่เราอยู่นอกเขตที่แผนกำหนดให้ปลูก ให้ถามโครงการชลประทานก่อนเสมอ

ระหว่างรอแผน ควรเตรียมอะไร

• คิดต้นทุนนาปรังเผื่อไว้สองแบบ แบบได้น้ำชลประทานตามรอบ กับแบบต้องสูบน้ำเองบางช่วง ค่าน้ำมันหรือค่าไฟสูบน้ำเป็นตัวที่ทำให้กำไรต่างกันมาก ดูวิธีเทียบต้นทุนน้ำได้ที่ เทียบต้นทุนน้ำนาปีกับนาปรัง
• ถ้ามีบ่อหรือสระในแปลง ตรวจระดับน้ำตอนนี้ แล้วประเมินว่าพอช่วงไหนบ้าง
• เคลียร์ร่องน้ำ คันนา และท่อเข้านาให้พร้อม เพราะเวลาได้รอบน้ำมักสั้น ถ้าคันนารั่ว น้ำที่ได้จะไม่พอ
• ไม่ซื้อเมล็ดพันธุ์และปุ๋ยล่วงหน้าเกินจำเป็นจนกว่าจะรู้แผนพื้นที่
• คุยกับเพื่อนบ้านในคลองซอยเดียวกันเรื่องวันตกกล้า ถ้าตกพร้อมกันได้ จะใช้รอบน้ำได้คุ้มกว่า

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เห็นน้ำท่วมทุ่งแล้วคิดว่าน้ำพอ น้ำท่วมตอนนี้กับน้ำที่เก็บในเขื่อนสำหรับหน้าแล้งเป็นคนละส่วนกัน
• เชื่อตัวเลขพื้นที่นาปรังของปีที่แล้ว ตัวเลขปีก่อนใช้ดูหน้าตาแผนได้ แต่ไม่ใช่โควตาของปีนี้
• ตกกล้าก่อนโครงการชลประทานประกาศรอบส่งน้ำ ถ้าน้ำมาไม่ทัน กล้าแก่คาแปลงหรือต้องสูบน้ำเองแพงกว่าที่คิด
• ไม่แจ้งปลูกกับเกษตรอำเภอ เวลาเกิดภัยแล้ง เรื่องการขอรับความช่วยเหลือจะยุ่งยากกว่ามาก อ่านเรื่องการชดเชยภัยแล้งได้ที่ เงินชดเชยภัยแล้งสำหรับเกษตรกร
• ลืมเรื่องหนาว นาปรังที่ตกกล้าปลายธันวาคมถึงมกราคมเสี่ยงข้าวกระทบหนาว
• ฟังข่าวจากกลุ่มไลน์ที่ไม่ระบุวันที่ ประกาศเรื่องน้ำเปลี่ยนตามสถานการณ์ ให้ดูวันที่และหน่วยงานที่ออกประกาศทุกครั้ง

สรุป

ตอนนี้ยังไม่มีตัวเลขทางการว่าฤดูแล้ง 2569/70 ทำนาปรังได้แค่ไหน น้ำในเขื่อนภาพรวมอยู่ที่ร้อยละ 84 น้อยกว่าปีที่แล้วเล็กน้อย และกรมอุตุฯ คาดว่าเอลนีโญจะแรงขึ้นช่วงปลายปี ให้รอแผนของกรมชลประทานซึ่งปีก่อนออกราวต้นพฤศจิกายน แล้วยึดรอบส่งน้ำของโครงการชลประทานในพื้นที่เป็นหลักก่อนตกกล้า

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมชลประทาน: รายงานสถานการณ์น้ำประจำวัน (19 ต.ค. 2569) — ปริมาณน้ำในอ่าง 4 เขื่อนหลัก แผนฤดูฝน 2569 ข้าวนาปี สายด่วน 1460 https://water.rid.go.th/flood/flood/daily.pdf
• 📄อินโฟเควสท์: แผนจัดสรรน้ำฤดูแล้ง 2567/68 (4 พ.ย. 2567) — ตัวเลขแผนปีก่อน พื้นที่นาปรังคาดการณ์ https://www.infoquest.co.th/?p=442647
• 📄กรุงเทพธุรกิจ: กรมชลประทานวางแผนฤดูฝน 2569 — กันน้ำไว้สำหรับฤดูแล้ง 2569/70 และขอให้ใช้น้ำฝน https://www.bangkokbiznews.com/economics/1234172
• 📄กรมอุตุนิยมวิทยา: การคาดหมายลักษณะอากาศช่วงฤดูหนาวของประเทศไทย พ.ศ. 2569 — เอลนีโญแรงขึ้นปลายปี 2569 ช่วงหนาวที่สุด https://www.tmd.go.th/forecast/seasonal

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ