กระชังปลาน้ำท่วม ป้องกันและซ่อมอย่างไร

คำตอบเร็ว: กระชังปลาน้ำท่วมเสียหายได้ทั้งจากกระแสน้ำแรง ขยะและท่อนไม้ที่ลอยมาชน และเชือกยึดที่ขาด ก่อนน้ำมาให้เช็กจุดยึดและพิจารณาจับปลาขายก่อน ระหว่างน้ำหลากให้ความปลอดภัยของคนมาก่อน หลังน้ำลดให้ถ่ายรูปความเสียหาย วัดพื้นที่กระชังเป็นตารางเมตร แล้วแจ้งผ่านแบบ กษ 01 ออนไลน์หรือสำนักงานประมงอำเภอ อัตราเยียวยาตามหลักเกณฑ์ฯ พ.ศ. 2569 คือตารางเมตรละ 390 บาท ไม่เกินรายละ 80 ตารางเมตร ถ้าคำนวณแล้วต่ำกว่า 390 บาทให้ได้ 390 บาท (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

คนเลี้ยงปลาในกระชังตามแม่น้ำเจอความเสี่ยงต่างจากบ่อดิน บ่อดินกลัวน้ำล้นคัน แต่กระชังกลัวน้ำไหลแรง เมื่อระดับน้ำขึ้นเร็ว กระแสน้ำจะพาผักตบชวา ขยะ และท่อนไม้มาอัดหน้ากระชัง แรงกดทำให้เชือกยึดขาด ทุ่นเอียง ตาข่ายฉีก และปลาหลุดออกไปทั้งกระชังในคืนเดียว บทความนี้แบ่งงานเป็น 3 ช่วง คือก่อนน้ำมา ระหว่างน้ำหลาก และหลังน้ำลด พร้อมอัตราเยียวยากระชังที่ยืนยันจากเอกสารทางการ

ข้อควรรู้ก่อนอ่าน ณ ต.ค. 2569 ยังไม่พบคู่มือเชิงเทคนิคฉบับปี 2569 ของกรมประมงเรื่องการป้องกันกระชังหรือตาข่ายกันปลาหลุดในช่วงน้ำท่วม คำแนะนำด้านการป้องกันและซ่อมในบทความนี้จึงเป็นหลักปฏิบัติทั่วไปที่ไม่มีตัวเลขสเปก ถ้าต้องการรายละเอียดเฉพาะพื้นที่ ให้ปรึกษาสำนักงานประมงอำเภอ

ช่วงที่ 1: ก่อนน้ำมา เตรียมกระชังอย่างไร

สัญญาณที่คนเลี้ยงกระชังในแม่น้ำสังเกตได้ก่อนคือสีน้ำเริ่มขุ่นแดง กระแสไหลเร็วขึ้น และมีผักตบกับเศษไม้ลอยมามากผิดปกติ เมื่อเห็นสัญญาณแบบนี้ให้เริ่มงานต่อไปนี้

• ตัดสินใจเรื่องปลาที่ใกล้ได้ขนาด: ถ้าปลาใกล้จับขายแล้ว การจับก่อนกำหนดอาจลดความเสียหายได้มากกว่าการเสี่ยงรอ เพราะอัตราเยียวยาคิดตามพื้นที่กระชัง ไม่ได้คิดตามมูลค่าปลาที่เสียไป
• ตรวจเชือกและจุดยึด: ไล่ดูเชือกที่เปื่อย ขึ้นรา หรือเสียดสีจนบาง และจุดผูกกับหลักหรือสมอทุกจุด เปลี่ยนเส้นที่ไม่แน่ใจ
• ตรวจตาข่ายและทุ่น: ซ่อมรูขาดเล็ก ๆ ตั้งแต่ตอนนี้ เพราะเมื่อกระแสแรงรูเล็กจะฉีกกว้างเร็ว
• เตรียมทางเลือกย้ายกระชัง: ถ้าพื้นที่มีจุดอับกระแสที่ปลอดภัยกว่า ให้คุยกับเพื่อนบ้านและผู้นำชุมชนไว้ก่อนว่าจะย้ายไปที่ไหน
• เก็บหลักฐานสภาพก่อนน้ำมา: ถ่ายรูปกระชังทุกลูก วัดขนาดกว้างคูณยาวจดไว้ และเก็บใบเสร็จค่าพันธุ์ปลาและอาหาร หลักฐานชุดนี้มีค่ามากเมื่อต้องขอเยียวยาหลังน้ำลด
• เช็กทะเบียน: ดูว่าคุณขึ้นทะเบียนเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำกับกรมประมงไว้แล้ว เพราะหลักเกณฑ์ช่วยเหลือเฉพาะผู้ที่ขึ้นทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัยเท่านั้น

ช่วงที่ 2: ระหว่างน้ำหลาก อะไรทำได้ อะไรไม่ควรทำ

ช่วงนี้เป็นช่วงที่คนเลี้ยงกระชังเสี่ยงชีวิตมากที่สุด เพราะอยากลงเรือออกไปกู้กระชัง กรมประมงตั้ง War Room ภายใต้ศูนย์อำนวยการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการประมง (ศปภ.ปม.) มีเจ้าหน้าที่ 191 คน เรือ 58 ลำ และรถ 39 คัน ถ้าต้องการความช่วยเหลือให้ติดต่อหน่วยงานแทนการเสี่ยงเอง

• อย่าออกเรือไปกระชังตอนกลางคืนหรือตอนกระแสแรง ไม่ว่าปลาจะมีมูลค่าเท่าไหร่
• สวมเสื้อชูชีพทุกครั้งที่ลงเรือ และไปอย่างน้อยสองคน
• ถ้าจำเป็นต้องเก็บขยะหน้ากระชัง ให้ทำจากฝั่งหรือจุดที่มั่นคง ไม่ปีนขึ้นไปยืนบนกระชังที่เอียง
• ถ้าพื้นที่มีฟาร์มจระเข้ใกล้เคียง กรมประมงเตือนว่าหากพบจระเข้หลุดรอดออกจากสถานที่เลี้ยง ให้แจ้งสำนักงานประมงจังหวัด และไม่ควรเข้าใกล้ ไล่ต้อน หรือพยายามจับด้วยตนเอง

ช่วงที่ 3: หลังน้ำลด ซ่อมกระชังและเก็บหลักฐาน

ลำดับงานซ่อมกระชัง

1. ถ่ายรูปก่อนซ่อม: ถ่ายทุกกระชังที่เสียหาย ทั้งตาข่ายที่ฉีก ทุ่นที่หลุด โครงที่หัก และปลาที่ตาย ก่อนแตะต้องอะไร
2. วัดพื้นที่กระชังเป็นตารางเมตร: กว้าง × ยาว ของแต่ละลูก แล้วรวมกัน เพราะอัตราเยียวยาคิดเป็นตารางเมตร
3. เก็บปลาตายออก: สวมถุงมือ ไม่นำปลาตายไปขายหรือกินโดยไม่รู้สาเหตุ และไม่ทิ้งลงแม่น้ำ ให้สอบถามประมงอำเภอหรือท้องถิ่นเรื่องวิธีกำจัด
4. ตรวจโครงสร้าง: โครงเหล็กหรือไม้ที่บิดงอ ทุ่นที่รั่ว และจุดยึดทั้งหมด ซ่อมโครงสร้างก่อนเปลี่ยนตาข่าย
5. เปลี่ยนหรือปะตาข่าย: ตาข่ายที่ฉีกกว้างหรือเปื่อยควรเปลี่ยนใหม่มากกว่าปะ เพราะจุดปะมักเป็นจุดแรกที่ขาดเมื่อเจอกระแสอีกรอบ
6. ประเมินน้ำก่อนปล่อยปลาใหม่: น้ำหลังท่วมมักขุ่น ยังไม่มีแนวทางทางการปี 2569 เรื่องค่าคุณภาพน้ำ ให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่ประมงก่อนลงลูกปลารอบใหม่ อ่านเพิ่มที่ น้ำขุ่นและออกซิเจนต่ำในบ่อปลาหลังน้ำท่วม แก้อย่างไร

ข้อสังเกตจากคนเลี้ยงกระชังคือ ปลาที่รอดในกระชังหลังน้ำหลากมักบอบช้ำจากการกระแทกตาข่าย ถ้าเห็นปลาลอยหัว ว่ายเชื่องช้า หรือมีแผลตามตัว ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ประมง อย่าซื้อยาหรือสารมาใส่เองโดยไม่รู้อัตราที่เหมาะสม

อัตราเยียวยากระชังปลาน้ำท่วม 2569

เอกสาร "หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยเกี่ยวกับการให้ความช่วยเหลือด้านการเกษตรผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน พ.ศ. 2569" ข้อ 5.2.3 ระบุว่าสัตว์น้ำที่เลี้ยงในกระชัง บ่อซีเมนต์ หรือที่เลี้ยงในลักษณะอื่นที่คล้ายคลึงกัน ได้ "ตารางเมตรละ 390 บาท ไม่เกินรายละ 80 ตารางเมตร" และ "หากคิดคำนวณพื้นที่เลี้ยงแล้ว…ได้รับการช่วยเหลือเป็นเงินต่ำกว่า 390 บาท ให้ช่วยเหลือในอัตรารายละ 390 บาท" เอกสารลงนาม 21 ส.ค. 2569 ใช้กับภัยที่เกิดตั้งแต่ 21 ส.ค. 2569 เป็นต้นไป

ระวังตัวเลขขัดแย้งในข่าว

ตัวอย่างการคำนวณ (เป็นตัวอย่างเพื่อความเข้าใจเท่านั้น)

ยอดจริงขึ้นกับการตรวจสอบของเจ้าหน้าที่ และควรยืนยันกับสำนักงานประมงอำเภออีกครั้ง หลักเกณฑ์ยังเปิดให้ช่วยเป็นเงิน หรือสนับสนุนพันธุ์สัตว์น้ำ อาหารสัตว์น้ำ และวัสดุทางการประมง ตามความจำเป็นและเหมาะสม ซึ่งสำหรับคนที่ต้องซ่อมกระชัง ความช่วยเหลือเป็นวัสดุอาจตรงความต้องการกว่า ให้สอบถามประมงอำเภอว่าในพื้นที่มีรูปแบบใด

ขั้นตอนขอเยียวยาและช่องทางติดต่อ

• แจ้งความเสียหาย: ใช้แบบ กษ 01 ออนไลน์ (Web Application "แบบแจ้งข้อมูลความเสียหายเบื้องต้นจากภัยพิบัติ") ตามหนังสือกรมประมง กษ 0506.4/ว 3558 ลงวันที่ 17 ส.ค. 2569 หรือแจ้งที่สำนักงานประมงอำเภอ/จังหวัด
• เงื่อนไข: ขึ้นทะเบียนกับกรมประมงก่อนเกิดภัย มี ทบก. (สมุดเล่มเขียว) มีความเสียหายจริง และไม่ซ้ำซ้อนกับความช่วยเหลืออื่น
• กรอบเวลา: หนังสือกรมประมงระบุวันครบกำหนดการให้ความช่วยเหลือ 90 วัน จึงควรแจ้งให้เร็ว ส่วนวันปิดรับเรื่องและขั้นตอนอุทธรณ์ยังไม่มีประกาศที่ยืนยันได้
• โทรศัพท์: ศปภ.ปม. กลุ่มช่วยเหลือเกษตรกรและชาวประมง กรมประมง 0 2558 0236 และศูนย์ช่วยเหลือของกรมประมง สมุทรปราการ 080-065-9633, อยุธยา 063-217-2701, พิษณุโลก 065-895-4595, ระยอง 063-217-3174, สำนักงานกรุงเทพฯ 02-558-0197 ถึง 0198

ถ้าปลาหลุดจากบ่อดินด้วย อ่านต่อที่ ปลาหลุดหรือปลาตายเพราะน้ำท่วม ทำอย่างไรต่อ และขอชดเชยอย่างไร สิทธิทั้งหมดของคนเลี้ยงสัตว์น้ำรวมไว้ที่ ชาวประมงและคนเลี้ยงปลา เลี้ยงกุ้ง น้ำท่วม มีสิทธิช่วยเหลืออะไรบ้าง และภาพรวมทุกด้านอยู่ที่ ศูนย์รวมข้อมูลเกษตรกรน้ำท่วม 2569

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ออกเรือไปกู้กระชังตอนกระแสแรงหรือกลางคืน ทำให้เสี่ยงชีวิตเพื่อทรัพย์สินที่ยังขอเยียวยาได้
• ซ่อมกระชังก่อนถ่ายรูป ทำให้ไม่มีหลักฐานความเสียหายตอนเจ้าหน้าที่ตรวจ
• ไม่ได้วัดขนาดกระชังไว้ ทั้งที่อัตราคิดเป็นตารางเมตร
• คาดหวังเงินตามจำนวนกระชังทั้งหมด ทั้งที่เพดานต่อรายอยู่ที่ 80 ตารางเมตร
• ใช้อัตรา 368 บาทจากข่าวเก่า ซึ่งเป็นอัตรา พ.ศ. 2564 ที่ยกเลิกแล้ว
• ปะตาข่ายเก่าที่เปื่อยแล้วปล่อยปลาใหม่ทันที โดยไม่ตรวจโครงสร้างและจุดยึด

สรุป

กระชังปลาน้ำท่วมป้องกันได้ด้วยการเช็กเชือก จุดยึด และตาข่ายตั้งแต่เห็นสัญญาณน้ำขึ้น พร้อมพิจารณาจับปลาที่ใกล้ได้ขนาดก่อน ระหว่างน้ำหลากให้ความปลอดภัยของคนมาก่อน หลังน้ำลดให้ถ่ายรูป วัดพื้นที่เป็นตารางเมตร แล้วแจ้งผ่านแบบ กษ 01 ออนไลน์หรือประมงอำเภอ อัตราเยียวยาปี 2569 คือตารางเมตรละ 390 บาท ไม่เกิน 80 ตารางเมตร ขั้นต่ำรายละ 390 บาท สำหรับผู้ที่ขึ้นทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัย

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (เผยแพร่โดยกรมประมง) — หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติปลีกย่อยฯ พ.ศ. 2569 ข้อ 5.2.3 อัตรากระชัง https://www4.fisheries.go.th/local/file_document/20260824100414_1_file.pdf
• 📄กรมประมง — หนังสือ ว 3558 เรื่องแบบ กษ 01 ออนไลน์ https://www4.fisheries.go.th/local/index.php/main/view_blog/1245/299372
• 📄บ้านเมือง — รัฐมนตรีช่วยฯ ยืนยันอัตรากระชัง 390 บาท/ตร.ม. (5 ต.ค. 2569) https://www.banmuang.co.th/news/politic/493202
• 📄บ้านเมือง — War Room กรมประมง คำเตือนจระเข้หลุด และเบอร์ ศปภ.ปม. https://www.banmuang.co.th/news/politic/493026
• 📄กรมประชาสัมพันธ์ — ศูนย์ช่วยเหลือของกรมประมง https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/33/iid/545434
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — อัตราเดิมตามหลักเกณฑ์ พ.ศ. 2564 https://www.thansettakij.com/economy/trade-agriculture/652604

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ