ขายมะกอกที่ไหน ช่องทางตลาดและวิธีตั้งราคา

คำตอบเร็ว: มะกอกขายได้ผ่านหลายช่องทาง ได้แก่ ขายตรงให้ร้านส้มตำและร้านอาหารใกล้บ้าน ตลาดนัดชุมชน ตลาดเกษตรกรของกรมส่งเสริมการเกษตร (ผู้ขายต้องเป็นเกษตรกรและสินค้าต้องผ่านการตรวจมาตรฐาน) ตลาดเกษตรกรออนไลน์.com และการแปรรูป ส่วนราคา ณ พ.ย. 2569 ผู้เขียนค้นแล้วไม่พบราคากลางหรือราคาอ้างอิงมะกอกที่หน่วยงานรัฐประกาศ จึงแนะนำให้ตั้งราคาจากต้นทุนต่อกิโลกรัมบวกกำไรที่ต้องการ แล้วเทียบกับราคาที่ผู้ซื้อในพื้นที่จ่ายจริง

ต้นมะกอกที่โตเต็มที่ให้ผลแล้ว ปัญหาถัดมาที่เกษตรกรหลายรายเจอคือ ผลสุกพร้อมกันทั้งต้น ไม่รู้จะส่งใคร ถามราคาจากพ่อค้าแต่ละเจ้าก็ได้ตัวเลขไม่ตรงกัน บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องการขาย คือช่องทางตลาดและวิธีตั้งราคา ส่วนเรื่องการเตรียมแปลง ปลูก และดูแลต้น อ่านต่อได้ที่ วิธีปลูกมะกอกไทย ตั้งแต่เตรียมแปลง ดูแล จนเก็บเกี่ยว

ข้อมูล ณ พ.ย. 2569 ในบทความนี้แยกเป็นสองกลุ่มให้ชัด กลุ่มแรกคือข้อเท็จจริงที่เปิดอ่านจากหน่วยงานแล้ว มีลิงก์อยู่ท้ายบทความ กลุ่มที่สองคือหลักคิดการตั้งราคาและการเลือกช่องทาง ซึ่งเป็นวิธีคำนวณทั่วไป ไม่ใช่ตัวเลขตลาดจริง

ก่อนหาตลาด ต้องรู้ก่อนว่าที่ปลูกอยู่คือมะกอกชนิดไหน

คำว่า "มะกอก" ในภาษาไทยใช้เรียกพืชมากกว่าหนึ่งชนิด และผู้ซื้อแต่ละกลุ่มต้องการไม่เหมือนกัน คลังความรู้ล้านนาของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ACCL) ระบุว่า บ่ากอกหรือมะกอก คือ Spondias pinnata วงศ์ Anacardiaceae เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ใบอ่อนรสเปรี้ยวกินเป็นผักสดจิ้มน้ำพริก ผลดิบใช้ปรุงอาหาร ผลสุกรสเปรี้ยวอมฝาด ส่วนรากและเมล็ดใช้ทำยาได้ และหน้าเดียวกันกล่าวถึงบ่ากอกน้ำ (Elaeocarpus hygrophilus) ว่าเป็นพืชคนละชนิด อยู่คนละวงศ์ ขึ้นริมน้ำ และใช้ดองเป็นอาหาร

เรื่องนี้กระทบการขายโดยตรง เพราะเวลาลูกค้าถามว่า "มีมะกอกไหม" ลูกค้าส้มตำหมายถึงผลมะกอกเปรี้ยวอย่างหนึ่ง คนที่หาของดองหมายถึงอีกอย่างหนึ่ง ก่อนเสนอขายควรบอกชื่อพืชและลักษณะผลให้ตรงกัน และถ้าไม่แน่ใจว่าต้นที่มีคือชนิดใด ให้ถามเกษตรอำเภอหรือหน่วยงานด้านพืชในพื้นที่ช่วยจำแนกก่อน

สิ่งที่ยังไม่มีข้อมูลทางการ และวิธีรับมือ

จากการสืบค้นเพื่อเขียนบทความนี้ ไม่พบข้อมูลต่อไปนี้จากหน่วยงานรัฐหรือสถาบันการศึกษาที่เปิดอ่านได้ ได้แก่ ราคากลางมะกอกต่อกิโลกรัม ปริมาณผลผลิตต่อต้นหรือต่อไร่ และขนาดตลาดมะกอกในประเทศ บทความนี้จึงไม่ระบุตัวเลขเหล่านั้น เพราะถ้าเขียนขึ้นเองอาจทำให้ผู้อ่านตั้งราคาหรือวางแผนผิด

• เรื่องราคา ให้สอบถามราคารับซื้อจากผู้ซื้อในพื้นที่จริง อย่างน้อย 3 ราย แล้วจดวันที่ที่ถามไว้ ราคาผลไม้สดเปลี่ยนตามปริมาณที่ออกสู่ตลาด จึงใช้ตัวเลขเก่ามาตั้งราคาปีนี้ไม่ได้
• เรื่องผลผลิต ให้ชั่งน้ำหนักผลที่เก็บได้จริงของต้นตัวเองอย่างน้อยหนึ่งฤดู แล้วใช้ตัวเลขนั้นวางแผน ไม่ต้องรอตัวเลขเฉลี่ยจากที่อื่น
• เรื่องราคากลางสินค้าเกษตร ถ้าต้องการอ้างอิงราคาตลาดทั่วไป ให้สอบถามสำนักงานเกษตรอำเภอหรือพาณิชย์จังหวัด ว่ามีรายการมะกอกอยู่ในรายงานราคาของจังหวัดหรือไม่ หากไม่มี ก็แปลว่ายังไม่มีราคาอ้างอิงทางการให้ใช้

ช่องทางขายมะกอก 5 แบบ และเหมาะกับใคร

ช่องทางที่เหมาะขึ้นกับปริมาณผลผลิต ระยะทาง และเวลาที่มี ตารางด้านล่างเป็นการเปรียบเทียบเชิงหลักการ ไม่ใช่ตัวเลขยอดขาย

ตลาดเกษตรกรของกรมส่งเสริมการเกษตร

กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่า ตลาดเกษตรกรคือศูนย์เรียนรู้การบริหารจัดการสินค้าเกษตร เป็นโครงการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2558 เพื่อให้ทุกจังหวัดมีที่จำหน่ายผลผลิตที่มีคุณภาพและปลอดภัย ผู้ขายคือเกษตรกรที่ผลิตและขายด้วยตนเอง และสินค้าต้องผ่านการตรวจคุณภาพก่อนวางขาย เช่น มาตรฐานสินค้าเกษตรปลอดภัย GAP เกษตรอินทรีย์ PGS และระบบประกันคุณภาพระดับท้องถิ่น ข้อมูลที่เผยแพร่เมื่อ 18 สิงหาคม 2563 ระบุว่ามีตลาดเกษตรกรถาวร 7 แห่ง ได้แก่ ชัยภูมิ ลำปาง พิจิตร ราชบุรี กาญจนบุรี เชียงราย และกระบี่ ตัวเลขนี้อาจเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรสอบถามสำนักงานเกษตรจังหวัดอีกครั้งว่าปัจจุบันมีตลาดเกษตรกรที่ใดและเปิดให้เกษตรกรเข้าร่วมอย่างไร เพราะหน้าที่อ่านไม่ได้ระบุขั้นตอนสมัครไว้

ถ้าอยากเข้าตลาดนี้ สิ่งที่ควรเตรียมล่วงหน้าคือการรับรอง GAP ของแปลง ซึ่งทำได้ผ่านเกษตรอำเภอ เพราะเงื่อนไขของตลาดอยู่ที่ "สินค้าผ่านมาตรฐาน" ไม่ใช่แค่ผลสวย

ตลาดเกษตรกรออนไลน์.com

หน้าข่าวของกรมส่งเสริมการเกษตร (เผยแพร่ 11 สิงหาคม 2566) ระบุว่าเว็บไซต์ตลาดเกษตรกรออนไลน์.com เปิดให้บริการเมื่อ 27 เมษายน 2563 มีสมาชิกเกษตรกร 1,796 ราย สินค้า 2,547 รายการ และยอดขายสะสม 805,229,119 บาท ตัวเลขนี้บอกว่าช่องทางนี้มีผู้ใช้งานจริง แต่ไม่ได้บอกว่ามีมะกอกขายอยู่หรือขายได้ดีแค่ไหน ศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร (esc.doae.go.th) เผยแพร่บทความเรื่องการสมัครเข้าร่วมเว็บไซต์นี้ แต่เนื้อหาเกณฑ์และขั้นตอนอยู่ในรูปภาพ ที่อ่านเป็นข้อความไม่ได้ ผู้สนใจจึงควรติดต่อผ่านเมนูติดต่อของเว็บไซต์ หรือสอบถามเกษตรอำเภอ

ตัวอย่างวิธีที่หน่วยงานระบายผลผลิตช่วงล้นตลาด

มะกอกไม่มีข้อมูลโครงการโดยเฉพาะ แต่มีตัวอย่างจากลำไยที่ใช้เป็นแนวทางได้ กรมส่งเสริมการเกษตรแถลงเมื่อ 7 สิงหาคม 2567 ว่ากระจายผลผลิตลำไยผ่านสามทาง คือ (1) พื้นที่หน้าร้าน โดยประสานสถานที่จากหน่วยงานรัฐ เอกชน และเครือข่าย ให้เกษตรกรออกร้านขาย รวมถึงตลาดเกษตรกรของกรมในกรุงเทพฯ (2) การสั่งจองล่วงหน้า ผ่านองค์การตลาดเพื่อเกษตรกร (อ.ต.ก.) ที่หาลูกค้าจองและรวบรวมส่งให้ผู้ซื้อ และ (3) ห้างสรรพสินค้าและช่องทางออนไลน์ รวมถึงประชาสัมพันธ์ผ่านตลาดเกษตรกรออนไลน์.com

แนวคิดที่เอามาใช้กับสวนมะกอกขนาดเล็กได้ มี 3 ข้อ ข้อแรก อย่ารอให้ผลสุกแล้วค่อยหาคนซื้อ ให้เปิดรับจองก่อนเก็บ ข้อสอง รวมกลุ่มกับเพื่อนบ้านที่มีมะกอกเพื่อให้ปริมาณพอส่งผู้ซื้อรายใหญ่ ข้อสาม ใช้ทั้งช่องทางหน้าร้านและออนไลน์ควบคู่กัน ไม่พึ่งช่องทางเดียว

วิธีตั้งราคามะกอกอย่างเป็นขั้นตอน

เมื่อไม่มีราคากลาง การตั้งราคาจึงต้องเริ่มจากตัวเลขของตัวเอง สูตรพื้นฐานของการคิดต้นทุนคือ ต้นทุนรวม = ต้นทุนคงที่ + ต้นทุนผันแปร และ ต้นทุนต่อกิโลกรัม = ต้นทุนรวม ÷ ปริมาณที่ขายได้จริง

1. รวมต้นทุนทั้งปี แยกต้นทุนคงที่ (ค่าเสื่อมอุปกรณ์ ค่าที่ดินถ้าเช่า) กับต้นทุนผันแปร (ปุ๋ย น้ำ แรงงานเก็บ ภาชนะ บรรจุภัณฑ์ ค่าเดินทางไปขาย)
2. หารด้วยน้ำหนักที่ขายได้จริง ไม่ใช่น้ำหนักที่เก็บได้ เพราะผลช้ำ ผลสุกเกิน หรือผลที่คัดทิ้งต้องไม่นับเป็นปริมาณขาย
3. บวกกำไรที่ตั้งใจ เช่น ต้องการกำไรกี่เปอร์เซ็นต์ของต้นทุน แล้วได้ราคาต่ำสุดที่ไม่ขาดทุน
4. เทียบกับราคาในตลาดจริง ถามราคาร้านส้มตำและแม่ค้าในพื้นที่ ถ้าราคาที่คำนวณสูงกว่าตลาดมาก ให้กลับไปดูต้นทุนว่าตรงไหนลดได้ หรือหาช่องทางที่ผู้ซื้อจ่ายแพงกว่า เช่น ขายแบบคัดเกรดหรือแพ็กพร้อมส่ง
5. แยกราคาตามเกรดและช่องทาง ผลคัดสวย ขนาดสม่ำเสมอ ตั้งราคาสูงกว่าผลคละ ขายปลีกตั้งสูงกว่าขายส่ง และราคาส่งออนไลน์ต้องรวมค่ากล่องและค่าส่ง

ตัวอย่างตารางคำนวณ (ตัวเลขสมมติเพื่อสาธิตสูตร)

ตารางนี้ใช้ตัวเลขสมมติที่กำหนดเอง เพื่อให้เห็นลำดับการคิด ไม่ใช่ต้นทุนหรือราคาของจริง ผู้อ่านให้แทนด้วยตัวเลขจากสวนตัวเอง

ในตัวอย่าง ถ้าขายได้แค่ 150 กิโลกรัมแทน 200 ต้นทุนต่อกิโลกรัมจะขึ้นเป็นประมาณ 26.7 บาท ราคา 25 บาทจึงขาดทุนทันที นี่คือเหตุผลที่ควรคิดจากปริมาณที่ขายจริง และควรมีแผนระบายผลผลิตก่อนเริ่มเก็บ

เตรียมผลผลิตให้พร้อมขาย

ผลไม้สดที่ผ่านการคัดและบรรจุดี ตั้งราคาได้ดีกว่าผลที่เทกองขาย สิ่งที่ควรเตรียม ได้แก่

• อุปกรณ์เก็บเกี่ยว กรรไกรตัดแต่งกิ่งหรือตะขอเก็บผลไม้ที่มีถุงรองรับ เพื่อไม่ให้ผลตกกระแทก ต้นสูงควรใช้บันไดที่มั่นคง
• ภาชนะ ตะกร้าพลาสติกที่มีรูระบายอากาศ ไม่กองสูงจนผลด้านล่างช้ำ
• เครื่องชั่ง เครื่องชั่งดิจิทัลสำหรับขายปลีก และเครื่องชั่งที่ชั่งได้หลายสิบกิโลกรัมสำหรับขายส่ง เพราะการชั่งต่อหน้าผู้ซื้อสร้างความเชื่อมั่นเรื่องราคา
• บรรจุภัณฑ์ ถุงใส กล่องกระดาษ หรือถังโฟมสำหรับส่งไกล ติดป้ายชื่อสินค้า วันที่เก็บ และชื่อเจ้าของสวน
• การคัดเกรด แยกอย่างน้อยสามกอง คือ ผลสวยขนาดสม่ำเสมอ ผลคละ และผลตำหนิที่ใช้แปรรูปหรือขายราคาถูก

บทความนี้ไม่ระบุอายุเก็บรักษาของผลมะกอกเป็นจำนวนวัน เพราะไม่พบข้อมูลจากแหล่งทางการ ให้ทดลองเก็บผลที่คัดแล้วจำนวนเล็กน้อยในสภาพที่จะใช้ขนส่งจริง แล้วสังเกตว่ากี่วันที่ยังขายได้ ก่อนตกลงส่งลูกค้าประจำ

แผนงานก่อนฤดูเก็บเกี่ยว

1. ก่อนผลสุกประมาณหนึ่งเดือน ถามราคาและความต้องการจากผู้ซื้อในพื้นที่ จดวันที่ที่ถาม
2. ติดต่อเกษตรอำเภอเรื่องตลาดเกษตรกรและการรับรอง GAP
3. ตกลงกับผู้ซื้อรายหลักถึงขนาดผล วันรับ และวิธีชำระเงิน เป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อความที่เก็บไว้ได้
4. เตรียมอุปกรณ์ ภาชนะ และเครื่องชั่งให้ครบก่อนวันเก็บ
5. เก็บเป็นรอบ ตามความสุก ไม่เก็บทั้งต้นพร้อมกันถ้าไม่มีที่รองรับ
6. จดน้ำหนักที่เก็บ ที่ขาย ที่คัดทิ้ง และราคาแต่ละช่องทาง เพื่อใช้ตั้งราคาปีหน้า

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ตั้งราคาตามที่ได้ยินมา โดยไม่คำนวณต้นทุนของตัวเอง ทำให้ไม่รู้ว่าขายแล้วกำไรหรือขาดทุน
• พึ่งผู้ซื้อรายเดียว เมื่อเขาเปลี่ยนใจหรือเลิกซื้อ ผลที่สุกแล้วไม่มีที่ไป
• ไม่ได้ยืนยันชนิดพืช ส่งมะกอกผิดชนิดให้ลูกค้าที่ต้องการอีกอย่างหนึ่ง
• เก็บผลสุกเกินไป เพราะรอราคาดี ผลช้ำเสียระหว่างขนส่ง
• นับกำไรจากน้ำหนักที่เก็บ แทนน้ำหนักที่ขายได้ ลืมนับผลที่คัดทิ้ง
• ขายออนไลน์โดยไม่ทดสอบการส่ง ผลเสียหายแล้วต้องคืนเงินหลายรายการ
• แปรรูปขายโดยไม่ตรวจเงื่อนไขสถานที่ผลิตและฉลาก ควรถามสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดก่อน

สรุป

การขายมะกอกให้ได้ราคา เริ่มจากการยืนยันว่าเป็นมะกอกชนิดใด คำนวณต้นทุนต่อกิโลกรัมจากปริมาณที่ขายได้จริง แล้วเลือกช่องทางที่ผลผลิตและเวลาของตัวเองรองรับได้ ณ พ.ย. 2569 ไม่พบราคากลางมะกอกจากหน่วยงานรัฐ จึงควรเก็บราคาจากผู้ซื้อจริงพร้อมวันที่ และถามเกษตรอำเภอเรื่องตลาดเกษตรกรและมาตรฐาน GAP ที่เป็นเงื่อนไขของบางช่องทาง

อ่านต่อ: คิดต้นทุนและราคาขาย

• ทำบัญชีฟาร์มแบบง่ายสำหรับเกษตรกร: รายรับ รายจ่าย และต้นทุนแฝง
• ตั้งราคาสินค้าเกษตรอย่างไรไม่ให้ขาดทุน: ต้นทุนจริง กำไร และราคาตลาด

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄คลังความรู้ล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ACCL) — ข้อมูลบ่ากอก (มะกอก) Spondias pinnata การใช้ประโยชน์ และข้อแตกต่างจากบ่ากอกน้ำ เผยแพร่ 24 มี.ค. 2563 https://accl.cmu.ac.th/Knowledge/details/1208
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร สำนักงานเลขานุการกรม — ตลาดเกษตรกร ผู้ขายและมาตรฐานสินค้า ตลาดถาวร 7 แห่ง เผยแพร่ 18 ส.ค. 2563 https://secreta.doae.go.th/?p=6544
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — ข่าวตลาดเกษตรกรออนไลน์.com สมาชิก สินค้า และยอดขายสะสม เผยแพร่ 11 ส.ค. 2566 https://www.doae.go.th/กรมส่งเสริมการเกษตรดัน/
• 📄ศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร — หน้าเรื่องการสมัครเข้าร่วมเว็บไซต์ตลาดเกษตรกรออนไลน์ https://esc.doae.go.th/การสมัครเข้าร่วมเว็บไซ/
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร (ข่าวกรมส่งเสริมการเกษตร) — ช่องทางกระจายผลผลิตลำไย ปี 2567 เป็นตัวอย่างแนวทางระบายผลผลิต เผยแพร่ 7 ส.ค. 2567 https://doaenews.doae.go.th/archives/24406

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ