ขายตะเคียนที่ไหน ช่องทางตลาดและวิธีตั้งราคา

คำตอบเร็ว: ตะเคียนที่ปลูกเองในที่ดินมีโฉนดหรือเอกสารสิทธิ์ขายได้ผ่านโรงเลื่อยหรือผู้รับซื้อไม้ในพื้นที่ ทั้งแบบขายต้นยืน ขายเป็นท่อน หรือแปรรูปเอง แต่ต้นทางที่ต้องเคลียร์ก่อนคือที่มาของไม้และเอกสารเคลื่อนย้าย ส่วนราคาไม่มีตัวเลขกลางที่เปิดเผยแบบทางการให้ใช้อ้างอิง ต้องวัดขนาดไม้จริง ถามราคาอย่างน้อย 3 ราย แล้วเทียบด้วยหน่วยเดียวกัน (ข้อมูล ณ พ.ย. 2569)

คนปลูกตะเคียนทองมักเจอคำถามเดียวกันเมื่อต้นไม้โตขึ้น คือ "จะขายใคร ขายยังไง แล้วราคาควรเป็นเท่าไร" คำถามนี้ยากกว่าที่คิด เพราะไม้ตะเคียนไม่ได้มีตลาดกลางประกาศราคารายวันเหมือนข้าวหรือยางพารา ราคาขึ้นกับขนาด ความตรง ตำหนิ และผู้ซื้อแต่ละราย บทความนี้จึงไม่ให้ตัวเลขราคาต่อลูกบาศก์เมตรหรือต่อท่อน เพราะผู้เขียนค้นแล้วไม่พบราคาที่มีวันที่และหน่วยงานรับรองชัดเจน แต่จะพาไล่ตั้งแต่เรื่องกฎหมาย ช่องทางขาย วิธีวัดและคิดราคาเอง ไปจนถึงรายการเอกสารที่ควรเตรียมก่อนคุยกับผู้ซื้อ

บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่อง "ขายที่ไหนและตั้งราคาอย่างไร" ถ้าอยากรู้วิธีปลูกและดูแลตะเคียนทองก่อนถึงวันตัด อ่านได้ที่ ปลูกตะเคียนทองให้ได้ผลดี เลือกพันธุ์ ดูแลน้ำปุ๋ย และจัดการโรคแมลงอย่างไร

ก่อนหาที่ขาย ต้องตอบให้ได้ว่าไม้ของคุณมาจากไหน

ตะเคียนเป็นไม้ที่ในอดีตจัดอยู่ในกลุ่มไม้หวงห้าม และข่าวคดีลักลอบตัดตะเคียนยักษ์จากป่ามีให้เห็นอยู่เรื่อย ๆ ผู้ซื้อที่ทำธุรกิจถูกกฎหมายจึงถามเรื่องที่มาของไม้ก่อนเสมอ ใครที่ปลูกเองในที่ดินของตัวเองต้องเตรียมคำตอบนี้ให้ชัด

จากข่าวที่ไทยพีบีเอสสรุปผลการดำเนินงานโครงการชุมชนไม้มีค่าต่อ ครม. เมื่อ 13 ธ.ค. 2565 ระบุว่ามีการแก้ไข พ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 7 เพื่อไม่ให้ไม้มีค่าที่ปลูกบนที่ดินที่ไม่ใช่ป่าถูกจัดเป็นไม้หวงห้ามอีกต่อไป และข่าวไทยรัฐฉบับ 3 ก.ค. 2562 ก็ระบุเรื่องการปลดล็อกไม้หวงห้ามและไม้หายาก 171 ชนิดให้ปลูกและตัดขายได้ ข้อมูลสองชิ้นนี้ชี้ไปทางเดียวกันว่าไม้ที่ปลูกในที่ดินเอกชนไม่ได้ถูกมองเป็นไม้หวงห้ามแบบไม้ในป่า

แต่ข่าวไม่ใช่ตัวบทกฎหมาย ขั้นตอนเอกสารจริงเช่น ใบเบิกทาง หนังสือกำกับไม้ หรือการลงทะเบียนต้นไม้ อาจมีรายละเอียดต่างกันตามพื้นที่และเปลี่ยนตามระเบียบใหม่ กรมป่าไม้มีหน้าบริการประชาชนที่ระบุบริการ e-Tree สำหรับลงทะเบียนต้นไม้ที่ปลูกบนที่ดินเอกชน และ RFD Single Window สำหรับขอใบเบิกทาง หนังสือกำกับไม้ และใบรับรองไม้ สายด่วนกรมป่าไม้คือ 1310 กด 3 ก่อนตัดต้นแรก ควรโทรหรือเดินเข้าสำนักงานป่าไม้จังหวัดหรืออำเภอถามว่า "ตะเคียนที่ปลูกในโฉนดของผม ต้องทำอะไรบ้างก่อนตัดและก่อนขนออกจากแปลง" แล้วจดชื่อเจ้าหน้าที่ วันที่ และคำตอบไว้

ถ้าไม่ได้ปลูกเอง หรือที่ดินไม่มีเอกสารสิทธิ์

ข่าวไทยพีบีเอสเรื่องการใช้ต้นไม้ค้ำประกันระบุว่าการใช้ต้นไม้เป็นหลักประกันยังจำกัดอยู่ในพื้นที่ที่มีเอกสารสิทธิ ซึ่งสะท้อนว่าสถานะของที่ดินมีผลต่อสิทธิในไม้ ถ้าตะเคียนอยู่ในที่ดินที่ไม่มีเอกสารสิทธิ์ เช่น ที่ ส.ป.ก. หรือที่ทำกินในเขตป่า สถานะของไม้ต้องถามหน่วยงานที่ดูแลที่ดินนั้นโดยตรง อย่าเริ่มเจรจาขายก่อนได้คำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร

ส่วนตะเคียนที่ซื้อต่อหรือรับมาโดยไม่รู้ที่มา ข่าวคดีไม้มะค่าแต้ที่ไทยพีบีเอสรายงานเมื่อ 20 ม.ค. 2564 ระบุว่ากรมป่าไม้แจ้งความผู้ครอบครองไม้หวงห้ามโดยไม่ได้รับอนุญาตตาม พ.ร.บ.ป่าไม้ พ.ศ. 2484 มาตรา 69 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปีและปรับไม่เกิน 50,000 บาท ข่าวนี้เป็นกรณีมะค่าแต้ ไม่ใช่ตะเคียน แต่ใช้เตือนใจได้ว่าการ "ไม่รู้ที่มา" ไม่ใช่ข้อแก้ตัวที่สบายใจ

ตะเคียนในรายชื่อไม้มีค่า 58 ชนิด หมายความว่าอะไรสำหรับคนขาย

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเผยแพร่รายชื่อต้นไม้ 58 ชนิดเมื่อ 26 ต.ค. 2565 ตะเคียนอยู่ในรายชื่อถึง 3 ข้อ คือ ตะเคียนทอง (ข้อ 1) ตะเคียนหิน (ข้อ 2) และตะเคียนชันตาแมว (ข้อ 3) รายชื่อนี้เชื่อมกับโครงการชุมชนไม้มีค่าและการคำนวณคาร์บอนเครดิต สิ่งที่มันบอกคือรัฐรับรองว่าเป็นไม้ที่ส่งเสริมให้ปลูก ใช้ค้ำประกันเงินกู้ได้ตามโครงการ และนับคาร์บอนได้

สิ่งที่รายชื่อนี้ไม่ได้บอกคือ ราคารับซื้อ ผู้ซื้อ หรือรับประกันว่าจะขายออกได้ในเวลาที่ต้องการ คนปลูกจำนวนมากเข้าใจผิดตรงนี้ จึงไม่ได้ถามตลาดก่อนปลูก แล้วมาเจอปัญหาตอนไม้โตว่าผู้ซื้อในจังหวัดมีน้อยราย

ช่องทางขายตะเคียนที่เป็นไปได้

ตารางด้านล่างเป็นการจัดกลุ่มช่องทางตามลักษณะการซื้อขายไม้โดยทั่วไป ไม่ใช่รายชื่อผู้ซื้อที่รับรองแล้ว และไม่มีราคา ผู้ปลูกต้องโทรสอบถามผู้ซื้อในพื้นที่เองว่ารับไม้แบบไหน

เรื่องการใช้ต้นไม้ค้ำประกัน ข่าวไทยพีบีเอสสรุปว่าโครงการชุมชนไม้มีค่าระยะที่ 1 (พ.ศ. 2562-2564) มีการจดทะเบียนไม้ยืนต้น 1.43 แสนต้น ค้ำประกันเงินรวม 136.83 ล้านบาท ตัวเลขนี้บอกว่ากลไกใช้งานได้จริงในระดับหนึ่ง แต่เงื่อนไขการกู้ วงเงิน และการประเมินมูลค่าเป็นไปตามระเบียบของ ธ.ก.ส. ต้องไปสอบถามที่สาขา ผู้ปลูกที่ต้องการอ่านเพิ่มเรื่องคาร์บอนเครดิตจากสวนไม้ดูได้ที่ ตลาดคาร์บอนเครดิตจากสวนวนเกษตรผสมผสาน ขายได้จริงไหม เกี่ยวข้องกับกฎหมายอะไรบ้าง และ คาร์บอนเครดิตภาคเกษตร เกษตรกรรายย่อยเข้าร่วมและขายเครดิตได้จริงไหม

ถ้าต้องการลงทะเบียนสวนป่าไว้ก่อน

บริการ e-Farms ของกรมป่าไม้ตามที่ระบุในหน้าบริการประชาชน คือการลงทะเบียนสวนป่าเพื่อให้มีสิทธิในไม้ที่ปลูก เช่น การตัด แปรรูป และซื้อขาย ผู้ที่ปลูกตะเคียนเป็นแปลงใหญ่ควรสอบถามว่าแปลงของตนเข้าข่ายหรือไม่ และการลงทะเบียนช่วยให้การขนไม้ง่ายขึ้นแค่ไหน ปฏิทินงานของสวนป่าเขียนไว้แล้วในบทความ ปฏิทินขึ้นทะเบียนสวนป่าไม้สักเศรษฐกิจตาม พ.ร.บ.สวนป่า ตลอดปี ซึ่งเขียนตัวอย่างด้วยไม้สัก แต่ลำดับคิดใช้เทียบกับตะเคียนได้

วิธีตั้งราคาตะเคียนด้วยตัวเอง เริ่มจากวัดไม้ให้เป็นหน่วยเดียวกับผู้ซื้อ

ปัญหาที่พบบ่อยคือผู้ขายบอกราคา "ต่อท่อน" ผู้ซื้อบอก "ต่อลูกบาศก์ฟุต" หรือ "ต่อตัน" แล้วเทียบกันไม่ได้ วิธีป้องกันคือวัดไม้ของตัวเองเป็นข้อมูลดิบก่อน แล้วค่อยแปลงตามหน่วยที่ผู้ซื้อใช้

ข้อมูลที่ควรวัดและบันทึกต่อต้น

1. เส้นรอบวงที่ความสูง 130 เซนติเมตรจากพื้น ใช้เทปวัดต้นไม้หรือสายวัดเส้นรอบวงพันรอบลำต้น วิธีนี้เป็นมาตรฐานเดียวกับที่ ธ.ก.ส. ใช้ในแอป Tree Bank ตามที่ Thaipublica รายงานเมื่อ 1 ก.ย. 2565 จึงใช้ข้อมูลชุดเดียวกันได้ทั้งตอนกู้และตอนขาย
2. ความสูงถึงจุดแตกกิ่งแรก เพราะส่วนที่ตรงและไม่มีกิ่งคือส่วนที่เลื่อยเป็นไม้แปรรูปได้ดี Thaipublica ระบุว่าวัดความสูงด้วยการปีนวัด ใช้ไม้ไผ่ หรือท่อ PVC ที่รู้ความยาวทาบเทียบได้ ถ้ามีเครื่องวัดความสูงต้นไม้ก็ใช้ได้
3. ความตรงของลำต้น ให้ระดับคร่าว ๆ เช่น ตรงมาก ตรงปานกลาง คด ถ่ายรูปด้านข้างจากระยะเดียวกัน
4. ตำหนิที่เห็นจากภายนอก เช่น แผลหนอนเจาะ โพรง ตุ่มปม รอยไฟไหม้ ราก้อนบนเปลือก
5. ความสะดวกในการเข้าถึง ระยะจากต้นถึงถนนที่รถบรรทุกเข้าได้ ถ้ารถเข้าไม่ถึง ต้องรวมค่าชักลากเข้าไปในการต่อรอง

แปลงเส้นรอบวงเป็นเส้นผ่านศูนย์กลาง และประมาณปริมาตรแบบหยาบ

เส้นผ่านศูนย์กลาง (D) = เส้นรอบวง ÷ 3.14 และปริมาตรท่อนไม้แบบทรงกระบอกอย่างหยาบ = 3.14 × (D ÷ 2)² × ความยาว ท่อนไม้จริงเรียวลง ปริมาตรจริงจึงน้อยกว่าสูตรนี้ ผู้ซื้อแต่ละรายมีสูตรวัดของตนเอง บางรายวัดจากเส้นผ่านศูนย์กลางปลายเล็ก บางรายเหมาเป็นต้น ก่อนตกลงจึงต้องถามว่า "คุณวัดไม้ยังไง วัดตรงไหน หักเปลือกหรือไม่ ปัดเศษอย่างไร" คำตอบนี้มีผลต่อรายได้มากกว่าตัวเลขราคาต่อหน่วยด้วยซ้ำ

ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวเลขสมมติ เพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่ราคาตลาด)

สมมติท่อนตะเคียนยาว 2 เมตร วัดเส้นรอบวงได้ 157 เซนติเมตร เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 50 เซนติเมตร (157 ÷ 3.14) รัศมี 0.25 เมตร ปริมาตรแบบหยาบ = 3.14 × 0.25 × 0.25 × 2 ประมาณ 0.39 ลูกบาศก์เมตร ถ้าผู้ซื้อเสนอราคาต่อลูกบาศก์เมตรเป็น X บาท ราคาท่อนนี้ประมาณ 0.39 × X บาท ก่อนหักเปลือกและส่วนที่ผู้ซื้อไม่นับ ตัวเลข 50 เซนติเมตร และ 2 เมตรในตัวอย่างเป็นขนาดสมมติที่ใช้ให้เห็นขั้นตอนคำนวณเท่านั้น ผู้เขียนไม่ได้อ้างว่าเป็นขนาดมาตรฐานของตลาด

ตารางจดข้อมูลสำหรับต่อรอง (กรอบให้กรอกเอง)

รายได้สุทธิ = ราคาที่ผู้ซื้อจ่าย − ค่าตัดและชักลาก − ค่าขนส่งที่ผู้ขายรับผิดชอบ − ค่าธรรมเนียมและเอกสาร ก่อนจะบอกว่าผู้ซื้อรายไหนให้ราคาดีกว่า ให้คำนวณบรรทัดสุดท้ายนี้ให้ครบทุกราย เพราะผู้ซื้อที่เสนอราคาต่อหน่วยสูง แต่ให้ผู้ขายออกค่าตัดและค่าขนเอง อาจได้เงินสุทธิน้อยกว่าผู้ซื้อที่เสนอต่ำกว่าแต่ออกให้ทั้งหมด

ขั้นตอนก่อนนัดผู้ซื้อ เรียงตามลำดับ

1. ตรวจว่าที่ดินมีเอกสารสิทธิ์และชื่อผู้ถือครองตรงกับผู้ขาย
2. โทรสอบถามสำนักงานป่าไม้จังหวัดหรืออำเภอ (หรือสายด่วน 1310 กด 3) เรื่องเอกสารที่ต้องใช้สำหรับไม้ที่ปลูกเองก่อนตัดและก่อนขนออก จดคำตอบพร้อมวันที่
3. ถามว่าควรลงทะเบียนต้นไม้ผ่านระบบ e-Tree หรือไม่ เพราะข้อมูลที่ลงไว้ล่วงหน้ามีประโยชน์ตอนพิสูจน์ที่มา
4. วัดและถ่ายรูปต้นไม้ทุกต้นตามตารางด้านบน เก็บรูปพร้อมวันที่
5. หาผู้ซื้ออย่างน้อย 3 ราย จากโรงเลื่อยหรือผู้รับซื้อไม้ที่มีที่ตั้งชัด ขอให้ส่งคนมาดูไม้จริง ไม่ตกลงราคาจากรูปทางแชทอย่างเดียว
6. เขียนข้อตกลงซื้อขายเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุจำนวนต้น วิธีวัด ราคา วันตัด วันจ่ายเงิน และผู้รับผิดชอบเอกสาร
7. ถ้าตัดเองด้วยเลื่อยโซ่ยนต์ ตรวจว่าเครื่องและผู้ใช้เป็นไปตามกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง หน้าบริการของกรมป่าไม้มีรายการเกี่ยวกับการรับรองเลื่อยโซ่ยนต์นำเข้า จึงควรถามสำนักงานป่าไม้ว่าเงื่อนไขการใช้เลื่อยโซ่ยนต์ในพื้นที่ของคุณเป็นอย่างไร ใช้ช่างที่มีประสบการณ์ล้มต้นไม้ใหญ่เพราะความเสี่ยงอุบัติเหตุสูง

เรื่องที่ผู้ปลูกตะเคียนควรรู้เพิ่มก่อนเจรจา

ตะเคียนต้นใหญ่ตัดครั้งเดียว ผิดพลาดแก้ไม่ได้

ไม้ที่ปลูกมาหลายปีตัดแล้วเอากลับไม่ได้ ถ้าไม่รีบใช้เงิน การถามราคาไว้หลายรอบแล้วค่อยตัดสินใจจึงไม่เสียหายอะไร ผู้ซื้อที่เร่งให้ตัดสินใจภายในวันเดียวมักเป็นสัญญาณที่ควรชะลอ

ความเชื่อของคนในชุมชน

ในบางพื้นที่คนมีความเชื่อเรื่องต้นตะเคียน ผู้ซื้อหรือคนงานบางรายอาจไม่อยากตัดหรือมีพิธีก่อนตัด เรื่องนี้ไม่ใช่ข้อกฎหมายและไม่มีผลต่อราคาโดยตรง แต่มีผลต่อการหาคนทำงาน ถ้าคุณอยู่ในชุมชนที่ใส่ใจเรื่องนี้ ควรคุยกับเพื่อนบ้านล่วงหน้าเพื่อไม่ให้เกิดความขัดแย้ง

ตะเคียนที่ยังไม่ถึงขนาด

ต้นเล็กหรือต้นที่มีขนาดไม่สม่ำเสมออาจขายยากกว่า แนวคิดคือรอให้ถึงขนาดที่ผู้ซื้อในพื้นที่ระบุว่าพร้อมรับ แต่ไม่มีตัวเลขอายุหรือเส้นผ่านศูนย์กลางกลางที่ผู้เขียนตรวจสอบได้จากแหล่งทางการ ให้ถามผู้ซื้อโดยตรงว่าขนาดต่ำสุดที่รับคือเท่าไร แล้วใช้คำตอบนั้นวางแผนตัดแต่งและดูแลแปลง หากต้องวางแผนปลูกแซมพืชระหว่างรอ ดูตัวอย่างไม้ยางนาได้ที่ ปลูกไม้ยางนาแล้วแซมพืชช่วงรอตัดโค่น ต้องวางแผนช่วงไหนของอายุต้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยตอนขายตะเคียน

• ตกลงราคาก่อนรู้ว่าผู้ซื้อวัดไม้ด้วยวิธีไหน แล้วมาเจอตอนชั่งวัดว่าปริมาตรน้อยกว่าที่คิด
• รับเงินมัดจำก้อนเล็กแล้วให้ผู้ซื้อตัดไม้ไปก่อน โดยไม่มีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร
• ไม่ถามเรื่องเอกสารเคลื่อนย้ายไม้ ปล่อยให้ผู้ซื้อขนไม้ไปโดยไม่มีเอกสารกำกับ แล้วไม้ถูกตรวจยึดระหว่างทาง ทำให้เจ้าของที่ดินถูกเรียกไปให้ปากคำ
• เชื่อราคาที่ผู้ซื้อ "เคยให้ที่อื่น" โดยไม่ขอดูหลักฐาน หรือเชื่อราคาจากข่าวที่ไม่มีวันที่
• ขายไม้ทั้งแปลงในรอบเดียวโดยไม่ทดลองขายบางต้นก่อนเพื่อดูว่าผู้ซื้อวัดไม้และจ่ายเงินตามที่ตกลงหรือไม่
• ลืมรวมค่าชักลาก ค่าถนน ค่าเสียหายพืชข้างเคียงเข้าไปในต้นทุนการขาย
• ไม่เก็บหลักฐานการปลูก เช่น ใบเสร็จกล้าไม้ ภาพถ่ายตอนปลูก ทำให้พิสูจน์ที่มาไม้ยากถ้ามีคนสงสัย

สรุป

การขายตะเคียนเริ่มจากการพิสูจน์ที่มาของไม้และถามป่าไม้จังหวัดเรื่องเอกสารก่อนตัด ไม่ใช่เริ่มที่การถามราคา ช่องทางขายมีทั้งขายต้นยืน ขายท่อน และแปรรูป ส่วนราคาไม่มีตัวเลขกลางที่ตรวจสอบได้ ผู้ปลูกควรวัดไม้ด้วยวิธีเดียวกับที่ผู้ซื้อใช้ เทียบข้อเสนออย่างน้อย 3 ราย และคำนวณรายได้สุทธิหลังหักค่าตัด ค่าขน และค่าเอกสารก่อนตัดสินใจ ข้อมูล ณ พ.ย. 2569 ควรตรวจกฎระเบียบล่าสุดกับกรมป่าไม้อีกครั้งก่อนลงมือ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) — รายชื่อต้นไม้ 58 ชนิด (ตะเคียนทอง ตะเคียนหิน ตะเคียนชันตาแมวอยู่ในรายการ) 26 ต.ค. 2565 onep.go.th
• 📄ไทยพีบีเอส — ครม. รับทราบผลโครงการชุมชนไม้มีค่า แก้ พ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 7 จดทะเบียนไม้ยืนต้น 1.43 แสนต้น (13 ธ.ค. 2565) thaipbs.or.th/news/content/322512
• 📄ไทยพีบีเอส — คดีไม้มะค่าแต้ โทษตาม พ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 69 (20 ม.ค. 2564) thaipbs.or.th/news/content/300515
• 📄กรมป่าไม้ — หน้าบริการประชาชน (e-Tree, e-Farms, RFD Single Window, สายด่วน 1310) forest.go.th/services/citizen
• 📄Thaipublica — แอป Tree Bank ของ ธ.ก.ส. วิธีวัดเส้นรอบวงที่ 130 เซนติเมตร (1 ก.ย. 2565) thaipublica.org
• 📄ไทยรัฐ — ข่าวปลดล็อกไม้หวงห้ามและไม้หายาก 171 ชนิด (3 ก.ค. 2562) thairath.co.th/newspaper/1605441

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ