ขายมะค่าที่ไหน ช่องทางตลาดและวิธีตั้งราคา

คำตอบเร็ว: มะค่าที่ปลูกเองในที่ดินมีเอกสารสิทธิ์ขายได้ผ่านผู้รับซื้อไม้และโรงเลื่อยในพื้นที่ ทั้งขายต้นยืน ขายเป็นท่อน หรือแปรรูปเอง แต่ต้องพิสูจน์ที่มาของไม้และถามสำนักงานป่าไม้เรื่องเอกสารเคลื่อนย้ายก่อนตัด ส่วนราคาไม่มีราคากลางทางการที่มีวันที่ให้อ้างอิง ผู้ปลูกต้องวัดไม้ ถามผู้ซื้ออย่างน้อย 3 ราย แล้วเทียบรายได้สุทธิด้วยหน่วยเดียวกัน (ข้อมูล ณ พ.ย. 2569)

คนที่ปลูกมะค่าไว้ในที่ดินมักเริ่มสงสัยเมื่อต้นโตขึ้นว่า ถึงเวลาตัดแล้วจะขายใคร และจะเรียกราคาเท่าไรจึงไม่เสียเปรียบ คำถามนี้ตอบยากกว่าพืชที่มีตลาดกลาง เพราะไม้ยืนต้นมูลค่าสูงไม่มีการประกาศราคารายวันแบบข้าวหรือยางพารา ผู้เขียนค้นข้อมูลแล้วไม่พบราคามะค่าที่มีวันที่และหน่วยงานรับรองชัดเจน บทความนี้จึงไม่ใส่ตัวเลขราคาต่อลูกบาศก์เมตรหรือต่อท่อน แต่จะให้ลำดับการตัดสินใจ ช่องทางขายที่เป็นไปได้ วิธีวัดไม้ และวิธีเทียบข้อเสนอของผู้ซื้อ ซึ่งผู้ปลูกนำไปใช้ได้จริงโดยไม่ต้องพึ่งตัวเลขที่ไม่มีที่มา

บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องตลาดและการตั้งราคา ถ้าต้องการอ่านวิธีปลูกและดูแลมะค่าตั้งแต่เริ่มต้น ดูได้ที่ มะค่าโมงปลูกอย่างไร ใช้เวลากี่เดือน ต้นทุนและปัญหาที่พบบ่อย

มะค่ามีหลายชนิด ต้องรู้ก่อนว่าของคุณคือชนิดไหน

ในรายชื่อต้นไม้ 58 ชนิดที่สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เผยแพร่เมื่อ 26 ต.ค. 2565 มีมะค่าอยู่สองชนิดคือ มะค่าโมง (ข้อ 29) และมะค่าแต้ (ข้อ 30) สองชนิดนี้เป็นพืชคนละชนิดกัน แม้ชื่อเรียกสั้น ๆ ว่า "มะค่า" เหมือนกัน เวลาคุยกับผู้ซื้อ ผู้ซื้อบางรายถามชนิดก่อนเสนอราคา ผู้ปลูกจึงควรรู้ว่าต้นของตนซื้อกล้ามาเป็นชนิดไหน เก็บใบเสร็จหรือป้ายกล้าไว้ ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามสำนักงานป่าไม้หรือหน่วยงานที่ให้กล้า อย่าเดาชนิดเอง เพราะชนิดที่ระบุผิดอาจทำให้เอกสารและการเจรจาสะดุด

รายชื่อ 58 ชนิดนี้เชื่อมกับโครงการชุมชนไม้มีค่าและการคำนวณคาร์บอนเครดิต สิ่งที่รายชื่อบอกคือรัฐส่งเสริมให้ปลูกและใช้เป็นหลักประกันตามโครงการได้ ไม่ได้บอกราคารับซื้อ ผู้ซื้อ หรือรับรองว่าจะขายได้ในช่วงเวลาที่ต้องการ

ก่อนหาผู้ซื้อ ต้องตอบเรื่องที่มาของไม้ให้ได้

มะค่าเป็นไม้ที่เคยอยู่ในกลุ่มไม้หวงห้าม และข่าวจับกุมผู้ครอบครองมะค่าโดยไม่มีเอกสารมีให้เห็นเป็นระยะ ไทยพีบีเอสรายงานเมื่อ 20 ม.ค. 2564 ถึงคดีไม้มะค่าแต้ที่กรมป่าไม้แจ้งความดำเนินคดีผู้ครอบครองไม้หวงห้ามโดยไม่ได้รับอนุญาตตาม พ.ร.บ.ป่าไม้ พ.ศ. 2484 มาตรา 69 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปีและหรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท ข่าวเดียวกันระบุว่าไม้ที่ปลูกบนที่ดินที่มีเอกสารสิทธิ์ตัดได้ตามมาตรา 7 และผู้ครอบครองไม้หวงห้ามต้องแสดงหรือแจ้งตามกำหนด ผู้ซื้อที่ทำธุรกิจถูกกฎหมายจึงถามที่มาของไม้ก่อนเสมอ ผู้ขายที่ตอบไม่ได้จะเสียเปรียบทั้งในการต่อรองและในความเสี่ยงทางกฎหมาย

อีกด้านหนึ่ง ข่าวไทยพีบีเอสเมื่อ 13 ธ.ค. 2565 ที่สรุปผลโครงการชุมชนไม้มีค่าต่อคณะรัฐมนตรี ระบุว่ามีการแก้ไข พ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 7 เพื่อไม่ให้ไม้มีค่าที่ปลูกบนที่ดินที่ไม่ใช่ป่าถูกจัดเป็นไม้หวงห้าม และข่าวไทยรัฐฉบับ 3 ก.ค. 2562 ก็รายงานการปลดล็อกไม้หวงห้ามและไม้หายาก 171 ชนิดให้ปลูกและตัดขายได้ ข้อมูลสองชิ้นนี้ชี้ไปทางเดียวกัน แต่ข่าวไม่ใช่ตัวบทกฎหมาย รายละเอียดของเอกสารที่ต้องใช้จริงให้ถามกรมป่าไม้โดยตรง

หน่วยงานที่ควรถามก่อนตัดต้นแรก

หน้าบริการประชาชนของกรมป่าไม้ระบุบริการหลายรายการที่เกี่ยวกับไม้ที่ปลูก ได้แก่ e-Tree สำหรับลงทะเบียนต้นไม้ที่ปลูกบนที่ดินเอกชน e-Farms สำหรับลงทะเบียนสวนป่า และ RFD Single Window สำหรับขอใบเบิกทาง หนังสือกำกับไม้ และใบรับรองไม้ สายด่วนคือ 1310 กด 3 คำถามที่ควรถามคือ "มะค่าที่ปลูกเองในโฉนดของผม ต้องทำอะไรก่อนตัดและก่อนขนออกจากแปลง" จดชื่อเจ้าหน้าที่ วันที่ และคำตอบไว้ เพราะระเบียบอาจเปลี่ยนและแต่ละจังหวัดอาจมีรายละเอียดต่างกัน

ถ้าที่ดินไม่มีเอกสารสิทธิ์ หรือไม้ไม่ได้ปลูกเอง

ข่าวไทยพีบีเอสเรื่องการใช้ต้นไม้ค้ำประกันระบุว่าหลักประกันจำกัดอยู่ในพื้นที่ที่มีเอกสารสิทธิ สะท้อนว่าสถานะที่ดินสำคัญต่อสิทธิในไม้ ถ้ามะค่าอยู่ในที่ดินประเภทอื่น เช่น ที่ ส.ป.ก. หรือที่ทำกินในเขตป่า ให้ถามหน่วยงานที่ดูแลที่ดินนั้นก่อนเจรจาขาย และขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร ส่วนมะค่าที่ซื้อต่อมาโดยไม่รู้ที่มา ไม่ควรรับซื้อหรือขายต่อ เพราะข่าวคดีมะค่าแต้ข้างต้นแสดงว่าผู้ครอบครองต้องรับผิดชอบเรื่องที่มาของไม้

ช่องทางขายมะค่าที่เป็นไปได้

ตารางนี้จัดกลุ่มช่องทางตามลักษณะการซื้อขายไม้โดยทั่วไป ไม่ใช่รายชื่อผู้ซื้อที่ตรวจสอบแล้ว และไม่มีราคา ผู้ปลูกต้องโทรสอบถามผู้ซื้อในพื้นที่ว่ารับมะค่าหรือไม่ และรับแบบไหน

ข่าวไทยพีบีเอสเมื่อ 13 ธ.ค. 2565 สรุปว่าโครงการชุมชนไม้มีค่าระยะที่ 1 (พ.ศ. 2562-2564) มีการจดทะเบียนไม้ยืนต้น 1.43 แสนต้น ค้ำประกันเงินรวม 136.83 ล้านบาท ตัวเลขนี้บอกว่ากลไกใช้งานได้ในระดับหนึ่ง แต่เงื่อนไขการกู้และการประเมินมูลค่าต้นไม้เป็นไปตามระเบียบของ ธ.ก.ส. ต้องถามที่สาขา เรื่องคาร์บอนเครดิตจากสวนไม้อ่านเพิ่มได้ที่ ตลาดคาร์บอนเครดิตจากสวนวนเกษตรผสมผสาน ขายได้จริงไหม เกี่ยวข้องกับกฎหมายอะไรบ้าง และ คาร์บอนเครดิตภาคเกษตร เกษตรกรรายย่อยเข้าร่วมและขายเครดิตได้จริงไหม

ถ้าปลูกเป็นแปลงใหญ่

บริการ e-Farms ของกรมป่าไม้ตามที่ระบุในหน้าบริการประชาชนคือการลงทะเบียนสวนป่า ผู้ที่ปลูกมะค่าเป็นแปลงใหญ่ควรถามว่าแปลงของตนเข้าข่ายหรือไม่ และการลงทะเบียนช่วยเรื่องการตัดและเคลื่อนย้ายไม้อย่างไร ลำดับงานของสวนป่าดูเทียบได้จากบทความ ปฏิทินขึ้นทะเบียนสวนป่าไม้สักเศรษฐกิจตาม พ.ร.บ.สวนป่า ตลอดปี ซึ่งใช้ไม้สักเป็นตัวอย่าง

วิธีตั้งราคามะค่าด้วยตัวเอง เริ่มจากวัดไม้

ความสับสนที่พบบ่อยคือผู้ขายคิดราคาเป็นต่อต้นหรือต่อท่อน ส่วนผู้ซื้อคิดต่อลูกบาศก์เมตรหรือต่อลูกบาศก์ฟุต ทำให้เทียบกันไม่ได้ วิธีที่ปลอดภัยคือวัดไม้ของตัวเองเป็นข้อมูลดิบก่อน แล้วค่อยแปลงเป็นหน่วยที่ผู้ซื้อใช้

ข้อมูลที่ควรวัดต่อต้น

1. เส้นรอบวงที่ความสูง 130 เซนติเมตรจากพื้น ใช้เทปวัดต้นไม้พันรอบลำต้น วิธีเดียวกับที่ ธ.ก.ส. ใช้ในแอป Tree Bank ตามที่ Thaipublica รายงานเมื่อ 1 ก.ย. 2565 ข้อมูลชุดเดียวกันใช้ได้ทั้งตอนกู้และตอนขาย
2. ความสูงถึงจุดแตกกิ่งแรก ส่วนที่ตรงและไม่มีกิ่งคือส่วนที่เลื่อยเป็นไม้แปรรูปได้ดี Thaipublica ระบุว่าวัดความสูงด้วยการปีนวัด ใช้ไม้ไผ่หรือท่อ PVC ที่รู้ความยาวทาบเทียบ
3. ความตรงของลำต้น ให้ระดับคร่าว ๆ เช่น ตรงมาก ตรงปานกลาง คด ถ่ายรูปด้านข้างจากระยะเดียวกันทุกต้น
4. ตำหนิภายนอก เช่น โพรง แผลหนอนเจาะ รอยไฟไหม้ ตุ่มปม
5. ระยะจากต้นถึงถนน ถ้ารถบรรทุกเข้าไม่ถึง ค่าชักลากต้องรวมในการต่อรอง

แปลงเส้นรอบวงเป็นปริมาตรแบบหยาบ

เส้นผ่านศูนย์กลาง (D) = เส้นรอบวง ÷ 3.14 และปริมาตรท่อนแบบทรงกระบอกอย่างหยาบ = 3.14 × (D ÷ 2)² × ความยาว ท่อนไม้จริงเรียวลง ปริมาตรจริงจึงน้อยกว่าสูตรนี้ ผู้ซื้อแต่ละรายมีวิธีวัดของตัวเอง บางรายวัดที่ปลายเล็ก บางรายหักเปลือก บางรายเหมาเป็นต้น ก่อนตกลงต้องถามว่า "วัดตรงไหน หักเปลือกหรือไม่ ปัดเศษอย่างไร" คำตอบนี้กระทบรายได้มากกว่าราคาต่อหน่วยด้วยซ้ำ

ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวเลขสมมติ ไม่ใช่ราคาตลาด)

สมมติท่อนมะค่ายาว 2 เมตร วัดเส้นรอบวงได้ 126 เซนติเมตร เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 40 เซนติเมตร (126 ÷ 3.14) รัศมี 0.2 เมตร ปริมาตรแบบหยาบ = 3.14 × 0.2 × 0.2 × 2 ประมาณ 0.25 ลูกบาศก์เมตร ถ้าผู้ซื้อเสนอราคาต่อลูกบาศก์เมตรเป็น X บาท ท่อนนี้ประมาณ 0.25 × X บาท ก่อนหักส่วนที่ผู้ซื้อไม่นับ ตัวเลข 40 เซนติเมตรและ 2 เมตรเป็นขนาดสมมติเพื่อแสดงขั้นตอนคิด ไม่ใช่ขนาดมาตรฐานของตลาด และ X ไม่มีค่าอ้างอิงเพราะผู้เขียนไม่พบราคามะค่าที่มีวันที่และแหล่งรับรอง

ตารางจดข้อมูล (กรอบให้กรอกเอง)

รายได้สุทธิ = ราคาที่ผู้ซื้อจ่าย − ค่าตัดและชักลาก − ค่าขนส่งที่ผู้ขายรับผิดชอบ − ค่าเอกสารและค่าธรรมเนียม คำนวณบรรทัดสุดท้ายให้ครบทุกรายก่อนตัดสินใจ เพราะผู้ซื้อที่เสนอราคาต่อหน่วยสูงแต่ให้ผู้ขายออกค่าตัดและขนเอง อาจให้เงินสุทธิน้อยกว่าผู้ซื้อที่เสนอต่ำกว่าแต่ออกค่าใช้จ่ายให้ทั้งหมด

ลำดับขั้นตอนก่อนนัดผู้ซื้อ

1. ตรวจว่าเอกสารสิทธิ์ที่ดินมีชื่อผู้ถือครองตรงกับผู้ขาย และรวบรวมหลักฐานการปลูก เช่น ใบเสร็จกล้า ภาพถ่ายตอนปลูก
2. โทรสำนักงานป่าไม้จังหวัดหรืออำเภอ หรือสายด่วน 1310 กด 3 ถามเรื่องเอกสารสำหรับไม้ที่ปลูกเองก่อนตัดและก่อนขนออก จดคำตอบพร้อมวันที่
3. ถามว่าควรลงทะเบียนต้นไม้ผ่าน e-Tree หรือไม่ ข้อมูลที่ลงไว้ล่วงหน้าช่วยพิสูจน์ที่มา
4. วัดและถ่ายรูปต้นไม้ตามตารางด้านบน เก็บรูปพร้อมวันที่
5. หาผู้ซื้ออย่างน้อย 3 ราย จากโรงเลื่อยหรือผู้รับซื้อไม้ที่มีที่ตั้งชัด ให้มาดูไม้จริง ไม่ตกลงจากรูปทางแชทอย่างเดียว
6. เขียนข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุจำนวนต้น วิธีวัด ราคา วันตัด วันจ่ายเงิน และผู้รับผิดชอบเอกสาร
7. ถ้าตัดด้วยเลื่อยโซ่ยนต์ ให้ถามสำนักงานป่าไม้ว่ามีเงื่อนไขการใช้เลื่อยโซ่ยนต์ในพื้นที่หรือไม่ และใช้ช่างที่มีประสบการณ์ล้มไม้ใหญ่ เพราะความเสี่ยงอุบัติเหตุสูง

เรื่องที่ควรรู้เพิ่มก่อนเจรจา

ตัดแล้วเอากลับไม่ได้

มะค่าที่ปลูกมาหลายปีตัดแล้วไม่มีโอกาสแก้ ถ้าไม่ได้รีบใช้เงิน การถามราคาหลายรอบแล้วค่อยตัดสินใจไม่เสียหาย ผู้ซื้อที่เร่งให้ตกลงภายในวันเดียวเป็นสัญญาณที่ควรชะลอ

ขนาดและอายุที่ผู้ซื้อรับ

ผู้เขียนไม่พบแหล่งทางการที่ระบุขนาดหรืออายุต่ำสุดของมะค่าที่ตลาดรับซื้อ ให้ถามผู้ซื้อในพื้นที่โดยตรงว่าขนาดต่ำสุดที่รับคือเท่าไร แล้วนำคำตอบไปวางแผนว่าจะรอหรือจะขายก่อน ระหว่างรอ การปลูกพืชแซมช่วยให้มีรายได้บางส่วน ตัวอย่างการวางแผนปลูกแซมใต้ไม้ยืนต้นดูได้จากบทความ ปลูกไม้ยางนาแล้วแซมพืชช่วงรอตัดโค่น ต้องวางแผนช่วงไหนของอายุต้น ซึ่งใช้ไม้ยางนาเป็นตัวอย่างแต่หลักคิดใช้เทียบได้

ไม้แปรรูปเทียบกับขายท่อน

การแปรรูปเองอาจเพิ่มมูลค่าต่อลูกบาศก์เมตร แต่ต้องมีต้นทุนค่าเลื่อย พื้นที่ตากไม้ เวลา และเงินจมในสต็อกจนกว่าจะขายได้ ถ้าไม่มีผู้ซื้อประจำ การขายท่อนหรือต้นยืนมักเสี่ยงน้อยกว่า คำแนะนำนี้เป็นหลักคิดทั่วไป ไม่ใช่ผลคำนวณจากข้อมูลตลาด ผู้ปลูกควรเอาตัวเลขค่าใช้จ่ายของตนมาลองเทียบในตารางด้านบน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยตอนขายมะค่า

• ตกลงราคาก่อนรู้ว่าผู้ซื้อวัดไม้ด้วยวิธีไหน แล้วมาเจอตอนวัดว่าปริมาตรน้อยกว่าที่คิด
• ไม่ระบุชนิดมะค่า (มะค่าโมงหรือมะค่าแต้) ในข้อตกลง ทำให้เกิดข้อโต้แย้งภายหลัง
• รับมัดจำก้อนเล็กแล้วปล่อยให้ผู้ซื้อเข้าตัดโดยไม่มีสัญญา
• ปล่อยให้ผู้ซื้อขนไม้ไปโดยไม่มีเอกสารเคลื่อนย้าย แล้วถูกตรวจยึดกลางทาง เจ้าของที่ดินอาจถูกเรียกไปให้ปากคำ
• เชื่อราคาที่ผู้ซื้อบอกว่า "เคยให้ที่อื่น" โดยไม่มีหลักฐาน หรือเชื่อราคาจากโพสต์ที่ไม่ระบุวันที่ ขนาด และวิธีวัด
• ขายทั้งแปลงในรอบเดียวโดยไม่ทดลองขายบางต้นก่อนเพื่อดูว่าผู้ซื้อวัดและจ่ายเงินตามที่ตกลงหรือไม่
• ลืมรวมค่าชักลาก ค่าซ่อมถนน และค่าความเสียหายพืชข้างเคียงในต้นทุน
• ไม่เก็บหลักฐานการปลูก ทำให้พิสูจน์ที่มาไม้ยากเมื่อมีผู้สงสัย

สรุป

การขายมะค่าเริ่มจากการระบุชนิดไม้และพิสูจน์ที่มา แล้วถามป่าไม้จังหวัดเรื่องเอกสารก่อนตัด ไม่ใช่เริ่มที่การถามราคา ช่องทางขายมีทั้งขายต้นยืน ขายท่อน และแปรรูป ส่วนราคาไม่มีตัวเลขกลางที่ตรวจสอบได้ ผู้ปลูกควรวัดไม้ด้วยวิธีเดียวกับผู้ซื้อ เทียบข้อเสนออย่างน้อย 3 ราย และคำนวณรายได้สุทธิหลังหักค่าตัด ค่าขน และค่าเอกสารก่อนตัดสินใจ ข้อมูล ณ พ.ย. 2569 ควรตรวจกฎระเบียบล่าสุดกับกรมป่าไม้อีกครั้งก่อนลงมือ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) — รายชื่อต้นไม้ 58 ชนิด (มะค่าโมง ข้อ 29, มะค่าแต้ ข้อ 30) 26 ต.ค. 2565 onep.go.th
• 📄ไทยพีบีเอส — ครม. รับทราบผลโครงการชุมชนไม้มีค่า แก้ พ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 7 จดทะเบียนไม้ยืนต้น 1.43 แสนต้น (13 ธ.ค. 2565) thaipbs.or.th/news/content/322512
• 📄ไทยพีบีเอส — คดีไม้มะค่าแต้ โทษตาม พ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 69 (20 ม.ค. 2564) thaipbs.or.th/news/content/300515
• 📄กรมป่าไม้ — หน้าบริการประชาชน (e-Tree, e-Farms, RFD Single Window, สายด่วน 1310) forest.go.th/services/citizen
• 📄Thaipublica — แอป Tree Bank ของ ธ.ก.ส. วิธีวัดเส้นรอบวงที่ 130 เซนติเมตร (1 ก.ย. 2565) thaipublica.org
• 📄ไทยรัฐ — ข่าวปลดล็อกไม้หวงห้ามและไม้หายาก 171 ชนิด (3 ก.ค. 2562) thairath.co.th/newspaper/1605441

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ