ธนาคารที่ดินสมัครอย่างไร ขั้นตอนขอความช่วยเหลือเดิมและตอนนี้ยื่นที่ไหน

คำตอบเร็ว: ตอนนี้ยังไม่มีช่องทางสมัครธนาคารที่ดินที่ยืนยันได้ เพราะสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) ถูกยุบเลิกมีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 (ประกาศลงวันที่ 28 กันยายน 2569) และผู้เขียนไม่พบประกาศทางการที่เปิดรับคำขอใหม่ สิ่งที่ยืนยันได้คือ สคทช. รับภารกิจและภาระผูกพันที่ค้างอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน ดังนั้นถ้ามีเรื่องที่ดินเดือดร้อน ให้เริ่มจากเก็บเอกสารให้ครบ จดวันครบกำหนดตามสัญญา แล้วสอบถาม สคทช. โดยตรงก่อนยื่นหรือจ่ายเงินให้ใคร (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

คนที่พิมพ์ค้นว่า "ธนาคารที่ดินสมัครอย่างไร" ส่วนใหญ่ไม่ได้อยากรู้ประวัติองค์กร แต่กำลังมีปัญหาจริง เช่น ที่ดินที่จำนองไว้ใกล้ครบกำหนด หรือครอบครัวที่เช่าที่ทำกินแล้วกลัวสัญญาหายไป บทความนี้จึงเขียนเป็นขั้นตอนใช้งานได้ โดยแยกให้เห็นว่าขั้นตอนไหนคือ "ของเดิมก่อนยุบ" ขั้นตอนไหนคือ "สิ่งที่ควรทำตอนนี้" และส่วนไหนที่ผู้เขียนค้นแล้วไม่พบข้อมูลทางการ จึงไม่ขอแต่งเติม

สถานะตอนนี้: ก่อนอ่านขั้นตอน ต้องรู้ 3 เรื่อง

1. บจธ. ถูกยุบเลิกแล้ว ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีลงวันที่ 28 กันยายน 2569 มีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ตามหน้าประกาศบนเว็บไซต์ บจธ. และรายงานของไทยพีบีเอส
2. สคทช. รับช่วงภารกิจและภาระผูกพันที่ค้าง ในช่วงเปลี่ยนผ่าน และต้องเสนอคณะรัฐมนตรีภายใน 1 ปีว่าหน่วยงานใดรับผิดชอบต่อ ตามที่ฐานเศรษฐกิจและ iLaw รายงาน การชำระบัญชีต้องเสร็จภายใน 1 ปี
3. ไม่พบประกาศรับคำขอใหม่ ผู้เขียนตรวจเว็บไซต์ บจธ. ข่าวหลายสำนักและเอกสารมติคณะรัฐมนตรีที่เข้าถึงได้ ไม่พบข้อความที่เปิดรับสมัครใช้บริการรายใหม่หลังวันยุบเลิก

ภาพรวมของเหตุการณ์ทั้งหมดอยู่ที่ ธนาคารที่ดินถูกยุบแล้วจริงไหม หลัง 1 ต.ค. 2569 เกิดอะไรขึ้นกับ บจธ. ส่วนผู้ที่เคยเข้าข่ายและวงเงินเดิม อยู่ใน ใครเคยมีสิทธิ์ใช้บริการธนาคารที่ดิน คุณสมบัติและเงื่อนไขของ บจธ.

ขั้นตอนเดิมก่อนยุบ: ที่ยืนยันได้และที่ยืนยันไม่ได้

ผู้เขียนเปิดหน้าโครงการและหน้าแนวทางช่วยเหลือปี 2567 บนเว็บไซต์ บจธ. พบข้อมูลเกี่ยวกับ "บริการ" แต่ไม่พบคู่มือประชาชนฉบับเต็มที่ลงรายละเอียดทุกขั้นตอนและรายการเอกสารในหน้าที่เปิดได้ จึงสรุปได้เพียงภาพกว้างตามตารางนี้

ผู้เขียนจงใจไม่ใส่ตัวเลขโทรศัพท์หรือที่อยู่ลงในบทความนี้ แม้เว็บไซต์เดิมยังแสดงอยู่ เพราะหน่วยงานถูกยุบแล้ว หมายเลขเดิมอาจไม่มีผู้รับหรืออาจถูกโอนไปหน่วยอื่น ผู้อ่านที่ต้องการติดต่อควรดูช่องทางล่าสุดของ สคทช. จากเว็บไซต์ทางการของหน่วยงานนั้นเอง

สิ่งที่ควรทำตอนนี้ ทีละขั้น

ขั้นที่ 1 แยกให้ออกว่าคุณอยู่ในสถานะไหน

สถานะต่างกันต้องไปคนละทาง ตรวจตัวเองจากตารางนี้

ขั้นที่ 2 รวบรวมเอกสารและบันทึกวันสำคัญ

ข้อนี้เป็นคำแนะนำทั่วไปที่ผู้เขียนเรียบเรียงเอง ไม่ใช่รายการเอกสารทางการของ บจธ. หรือ สคทช. เพราะผู้เขียนไม่พบรายการนั้น แต่เป็นสิ่งที่เจ้าหน้าที่หน่วยงานใดก็ตามต้องใช้ประกอบการพิจารณาเรื่องที่ดิน จึงควรเตรียมไว้ก่อน

• บัตรประจำตัวประชาชนและทะเบียนบ้านของผู้ขอและสมาชิกครัวเรือนที่เกี่ยวข้อง
• เอกสารสิทธิ์ที่ดินแปลงที่มีปัญหา เช่น โฉนด หรือหลักฐานการครอบครอง
• สัญญาจำนอง สัญญาขายฝาก หนังสือแจ้งหนี้ หนังสือบอกกล่าว หรือคำบังคับ ถ้ามี
• สัญญาและใบเสร็จทุกฉบับที่เคยทำกับ บจธ. ถ้าเป็นผู้ใช้บริการเดิม
• แผนที่สังเขปหรือภาพถ่ายแปลงที่ดิน และรายละเอียดว่าใช้ปลูกหรือเลี้ยงอะไร
• กระดาษหนึ่งแผ่นที่จดไทม์ไลน์ เช่น ทำสัญญาเมื่อไร ครบกำหนดไถ่ถอนเมื่อไร ค้างชำระเท่าไร

ที่ผู้เขียนเน้นให้จดวันครบกำหนดไว้ เพราะในงานที่ดิน วันเวลาเป็นตัวตัดสินมากกว่าความตั้งใจ สัญญาขายฝากและการไถ่ถอนจากจำนองมีกำหนดเวลาตามสัญญาและกฎหมาย ผู้เขียนไม่พบประกาศว่าหน่วยงานใดจะขยายกำหนดเหล่านั้นให้ ใครที่เห็นว่าใกล้ครบกำหนดควรติดต่อผู้เชี่ยวชาญกฎหมายทันที ไม่ต้องรอผลการประสานจากหน่วยงานรัฐ

ขั้นที่ 3 สอบถาม สคทช. ให้ถูกคำถาม

สคทช. คือสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ ซึ่งในช่วงเปลี่ยนผ่านรับผิดชอบภารกิจและภาระผูกพันที่ค้าง ตอนติดต่อให้ถามคำถามเจาะจง จะได้คำตอบที่ใช้ได้

1. ผมเคยเป็นผู้ใช้บริการหรือเคยยื่นคำขอกับ บจธ. ชื่อและเลขที่สัญญาตามนี้ เรื่องของผมอยู่ที่ใดตอนนี้
2. ตอนนี้มีช่องทางรับเรื่องใหม่จากผู้ที่ที่ดินกำลังจะหลุดมือหรือไม่ ถ้าไม่มี ให้ส่งต่อหน่วยงานใด
3. การชำระค่าเช่าหรืองวดผ่อนในช่วงชำระบัญชี ต้องจ่ายที่ไหน ผ่านวิธีใด และขอหลักฐานรับเงินจากใคร
4. ขอให้ตอบเป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อความที่เก็บไว้ได้

จดชื่อเจ้าหน้าที่ วันที่ และสิ่งที่ได้รับแจ้งทุกครั้ง เพราะช่วงเปลี่ยนผ่านมักมีการเปลี่ยนผู้รับผิดชอบ หลักฐานของคุณช่วยได้ในภายหลัง

ขั้นที่ 4 ใช้ช่องทางคู่ขนาน

ระหว่างรอคำตอบ ไม่ควรหยุดรอ ช่องทางทั่วไปที่ใช้ได้โดยไม่ต้องพึ่งโครงการใดโดยเฉพาะ ได้แก่ ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเกษตรอำเภอ สำหรับปรึกษาเบื้องต้นและส่งต่อ ผู้ให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายในพื้นที่ สำหรับกรณีสัญญา ขายฝาก หรือคดี และ ธ.ก.ส. หรือสหกรณ์ สำหรับกรณีต้องการรีไฟแนนซ์หนี้ ซึ่งแต่ละแห่งมีเงื่อนไขของตนเองและไม่ได้เป็นผู้สืบทอดโครงการ บจธ. เทียบเงื่อนไขกู้ซื้อที่ดินได้ใน กู้ธนาคารพาณิชย์ทั่วไปซื้อที่ดินทำเกษตร เทียบกู้ ธ.ก.ส. ถ้าที่ดินอยู่ในระบบ ส.ป.ก. ให้ดูกติกาของระบบนั้นใน ซื้อที่ดิน ส.ป.ก. มาทำเกษตรได้ไหม

ตอนนี้ยื่นที่ไหน: คำตอบตรง ๆ

ผู้เขียนไม่พบประกาศว่าจะรับคำขอใหม่ที่หน่วยงานใดหลังวันที่ 1 ตุลาคม 2569 จึงไม่ขอระบุสถานที่ยื่นให้ สิ่งที่รู้คือ สคทช. ดูแลภาระผูกพันที่ค้าง ส่วนอนาคตของภารกิจอยู่ระหว่างถกเถียง ตามที่เว็บไซต์ลานเนอร์รายงาน ฝ่ายรัฐบาลโดยรองนายกรัฐมนตรีรายหนึ่งเสนอขยายเวลา 6 เดือนเพื่อสะสางงานค้าง แต่รองนายกรัฐมนตรีอีกรายที่ดูแลงานกฎหมายคัดค้านและเห็นว่า สคทช. รับภารกิจได้ ขณะที่เครือข่ายพีมูฟเสนอโอนภารกิจไปที่ พอช. ซึ่งรัฐบาลรับไว้พิจารณา และมีนัดประชุมวันที่ 5 ตุลาคม 2569 ผลการประชุมยังไม่พบรายงานทางการ ณ วันที่เขียน ทั้งหมดเป็นจุดยืนของแต่ละฝ่าย ยังไม่ใช่คำตัดสิน รายละเอียดอ่านที่ ทำไมรัฐบาลยุบธนาคารที่ดิน เหตุผลภาครัฐ ข้อคัดค้านของเกษตรกร และข้อเสนอโอนภารกิจ

เหตุผลที่รัฐบาลให้ตามที่ iLaw สรุปคือ มองว่าภารกิจซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่นในการปฏิรูปการบริหาร ขณะที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเคยเสนอให้คงไว้พร้อมปรับโครงสร้าง ความเห็นเหล่านี้อยู่ในรายงานของ iLaw ไม่ใช่ข้อสรุปของผู้เขียน

เทียบ "ตอนมี บจธ." กับ "ตอนนี้"

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เชื่อโพสต์หรือคลิปที่บอกว่า "ยื่นธนาคารที่ดินได้ถึงสิ้นเดือน" โดยไม่ตรวจประกาศทางการ ซึ่งผู้เขียนไม่พบประกาศเช่นนั้น
• จ่าย "ค่าดำเนินการ" ให้นายหน้าหรือผู้ที่อ้างว่ามีสายในหน่วยงาน ทั้งที่ยังไม่มีช่องทางรับเรื่องที่ยืนยันได้
• หยุดชำระค่าเช่าหรืองวดเพราะคิดว่าหน่วยงานถูกยุบแล้วหนี้หายไป ภาระผูกพันยังอยู่ และ สคทช. ต้องบริหารต่อ ควรถามช่องทางจ่ายที่ถูกต้องและขอหลักฐานรับเงิน
• ไม่เก็บสำเนาสัญญากับใบเสร็จไว้ เมื่อมีการโอนข้อมูลระหว่างหน่วยงาน เอกสารที่คุณถือคือหลักฐานชุดแรกที่ช่วยยืนยันสถานะ
• รอคำตอบจากหน่วยงานเดียวจนเลยกำหนดไถ่ถอน ทั้งที่วันครบกำหนดตามกฎหมายไม่เลื่อนตามกระบวนการราชการ
• ไปที่อยู่เดิมของ บจธ. โดยไม่โทรหรือตรวจประกาศล่าสุดก่อน เสียค่าเดินทางและเวลาโดยไม่จำเป็น

ตัวอย่างการจัดลำดับความเร่งด่วน

ตัวอย่างนี้เป็นสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่กรณีจริง สมมติครอบครัวหนึ่งขายฝากที่นาไว้ และตามสัญญาเหลือเวลาไถ่ถอนไม่ถึงสามเดือน ลำดับที่แนะนำคือ หนึ่ง ดูวันครบกำหนดจากสัญญาและจดไว้ สอง ปรึกษาผู้ให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายในสัปดาห์นั้น เพราะเป็นเรื่องที่เสียหายมากที่สุดถ้าพลาด สาม สอบถาม สคทช. ว่ามีช่องทางประสานหรือไม่ สี่ ประเมินแหล่งเงินไถ่ถอนอื่นคู่ขนาน เช่น สอบถามสถาบันการเงินเกษตรเรื่องรีไฟแนนซ์ จะเห็นว่าเรื่อง สคทช. ไม่ได้อยู่ลำดับแรก เพราะไม่มีประกาศว่าจะรับเรื่องใหม่ ขณะที่วันครบกำหนดเป็นข้อเท็จจริงที่ตรวจได้จากสัญญา

สรุป

ขั้นตอนสมัครธนาคารที่ดินแบบเดิมไม่ควรถูกมองว่าเป็นช่องทางที่ใช้ได้ต่อไป เพราะ บจธ. ถูกยุบเลิกมีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 และไม่พบประกาศรับเรื่องใหม่ สิ่งที่ควรทำคือเก็บเอกสารและวันครบกำหนดให้ครบ สอบถาม สคทช. ซึ่งดูแลภาระผูกพันที่ค้างในช่วงเปลี่ยนผ่าน และใช้ช่องทางคู่ขนานด้านกฎหมายและสินเชื่อ โดยไม่โอนเงินให้ผู้ที่อ้างว่าช่วยยื่นเรื่องจนกว่าจะยืนยันกับหน่วยงานราชการได้

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) — ประกาศยุบเลิก และการส่งมอบข้อมูลภารกิจให้ สคทช. labai.or.th
• 📄สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) — แนวทางช่วยเหลือเกษตรกรและผู้ยากจน ป้องกันการสูญเสียสิทธิในที่ดิน ประจำปี 2567 labai.or.th
• 📄สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (บจธ.) — หน้าโครงการของ บจธ. และช่องทางติดต่อเดิม labai.or.th
• 📄ไทยพีบีเอส — ราชกิจจาฯ ประกาศยุบเลิกธนาคารที่ดิน ตั้งแต่ 1 ต.ค. 69 thaipbs.or.th
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — กรอบเวลาชำระบัญชี 1 ปี บทบาท สคทช. และภาระผูกพันเกษตรกรช่วงเปลี่ยนผ่าน thansettakij.com
• 📄iLaw — ปิดฉาก 15 ปี สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน ilaw.or.th
• 📄ลานเนอร์ นิวส์ — ข้อเสนอโอนภารกิจไป พอช. ข้อถกเถียงในรัฐบาล และจุดยืนของ สกน. lannernews.com

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ