ส้มสายน้ำผึ้งต้นทุนและรายได้ตัวอย่าง คุ้มไหมก่อนตัดสินใจลงทุน

คำตอบเร็ว: ส้มสายน้ำผึ้งคุ้มหรือไม่ขึ้นกับสามตัวเลขที่ต้องรู้ คือผลผลิตต่อไร่ ต้นทุนต่อไร่ และราคาที่ขายได้จริงเมื่อรวมทุกเกรด ข้อมูลสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรปี 2566/67 ระบุผลผลิตเฉลี่ยราว 3,349 กิโลกรัมต่อไร่ ส่วนข่าวสยามรัฐปี 2569 อ้างต้นทุนราว 50,000 ถึง 100,000 บาทต่อไร่ ถ้าใช้สองตัวเลขนี้คำนวณ ราคาเฉลี่ยที่เท่าทุนจะอยู่ราว 15 ถึง 30 บาทต่อกิโลกรัม ซึ่งเป็นการคำนวณตัวอย่างไม่ใช่การรับรองผลกำไร ข้อมูล ณ พ.ย. 2569

บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องต้นทุนและรายได้ตัวอย่างของส้มสายน้ำผึ้ง เพื่อให้คุณลองใส่ตัวเลขของตัวเองก่อนลงทุน ส่วนวิธีปลูกและดูแลดูได้ที่ ส้มสายน้ำผึ้ง และเรื่องช่วงเก็บผลก่อนตรุษจีนอยู่ที่ ส้มเขียวหวานก่อนตรุษจีน ตัวเลขทุกตัวในบทความนี้ระบุที่มาและปีไว้ เพราะต้นทุนและราคาส้มเปลี่ยนไปตามปี และไม่มีตัวเลขที่ใช้ได้กับทุกสวน

ตัวเลขจริงที่มีแหล่งอ้างอิง

ข้อมูลที่ผมตรวจสอบได้มีสามกลุ่ม แต่ละกลุ่มมาจากปีและบริบทต่างกัน จึงต้องอ่านแยกกัน

ข้อควรระวัง คือตัวเลขต้นทุนของสยามรัฐเป็นการกล่าวถึงของแหล่งข่าวโดยไม่ระบุว่ารวมค่าแรงตัวเองหรือไม่ รวมต้นทุนปีที่ยังไม่ให้ผลหรือเปล่า และช่วงกว้างถึงสองเท่า จึงใช้เป็นกรอบประมาณการ ไม่ใช่ต้นทุนที่แน่ชัดของสวนใดสวนหนึ่ง

ราคาที่เกษตรกรขายได้ ขึ้นกับเบอร์และช่วงเวลา

ข่าวไทยรัฐอ้างราคาหน้าสวนเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2566 แยกตามขนาดผล ซึ่งสะท้อนว่าราคาเฉลี่ยของสวนขึ้นกับสัดส่วนผลใหญ่ที่คัดได้

ส่วนข่าวสยามรัฐ ปี 2569 รายงานราคารวมหลายเกรดช่วงต้นปีราว 10 ถึง 15 บาทต่อกิโลกรัม และใกล้ตรุษจีนราว 30 ถึง 40 บาทต่อกิโลกรัม ทั้งสองข่าวเป็นราคาของปีที่รายงานเท่านั้น ราคาปีนี้ให้ตรวจกับสำนักงานเกษตรอำเภอหรือผู้รับซื้อในพื้นที่ ผลผลิตเดือนธันวาคมมีมากที่สุดราว 48,437 ตัน หรือราวร้อยละ 40 ของทั้งฤดูตามข้อมูลเดียวกัน ซึ่งอธิบายว่าทำไมราคาจึงผันผวนตามช่วงเวลา และผลที่ออกตอนต้นฤดูหรือใกล้ตรุษจีนอาจได้ราคาต่างกัน

ตารางตัวอย่างคำนวณ: ราคาเท่าไรจึงเท่าทุน

ตารางนี้เป็นตัวอย่างประกอบการคิด ไม่ใช่การประมาณรายได้ของใคร ฐานการคำนวณคือ ผลผลิต 3,349 กิโลกรัมต่อไร่ตามค่าเฉลี่ยของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ต้นทุน 50,000 และ 100,000 บาทต่อไร่ตามช่วงที่สยามรัฐอ้าง ราคาคงที่ทุกเกรด ไม่นับปีที่ต้นยังไม่ให้ผล ไม่หักผลเสียหายหรือตกเกรดนอกเหนือจากที่รวมอยู่ในผลผลิตเฉลี่ยแล้ว

สูตรที่ใช้ คือ รายได้รวม = ปริมาณขาย × ราคาขาย และกำไรสุทธิ = รายได้รวม − ต้นทุนรวม ราคาเท่าทุน = ต้นทุน ÷ ปริมาณ ได้ 50,000 ÷ 3,349 ราว 14.93 บาทต่อกิโลกรัม และ 100,000 ÷ 3,349 ราว 29.86 บาทต่อกิโลกรัม ตัวเลขสองค่านี้บอกขอบเขตของความเสี่ยง ถ้าต้นทุนสวนอยู่ฝั่งต่ำ ราคาเฉลี่ยราว 15 บาทก็เริ่มเท่าทุน แต่ถ้าต้นทุนอยู่ฝั่งสูง ต้องขายเฉลี่ยราว 30 บาทจึงเท่าทุน ซึ่งเกินกว่าราคาต้นปีที่สยามรัฐรายงานมาก

ตัวเลขอีกชุดจากงานวิจัยเก่า (ปี 2558)

งานวิจัยที่นำเสนอที่ มหาวิทยาลัยรังสิตปี 2558 สำรวจเกษตรกรส้มสายน้ำผึ้ง 21 ราย โดยสมมติราคาขาย 30 บาทต่อกิโลกรัม ได้ตัวเลขต่อไร่ต่อปีดังนี้

สิ่งที่น่าสนใจกว่าตัวเลขกำไรคือรูปแบบ งานเดียวกันระบุว่าสวนขนาดเล็กมีสัดส่วนค่าแรงสูงสุด (ร้อยละ 41.01 ในกลุ่มต่ำกว่า 50 ไร่) เพราะนับแรงงานในครัวเรือนเป็นต้นทุนด้วย ตัวเลขเป็นของปี 2558 และใช้ราคาสมมติ จึงไม่ควรเอามาเทียบตรง ๆ กับยุคนี้ ตัวอ่านกำลังคือ ต้นทุนต่อไร่ของสวนเล็กไม่ได้ต่ำกว่าสวนใหญ่ และการนับแรงงานตัวเองหรือไม่ทำให้ผลต่างกันมาก ผมไม่พบแหล่งทางการที่ลงตัวเลขกำไรต่อไร่ของส้มสายน้ำผึ้งที่ใหม่กว่านี้

ต้นทุนมีอะไรบ้าง ให้จดเป็นหมวด

ถ้าจะตอบว่าคุ้มหรือไม่ ต้องรวมให้ครบ หมวดที่คนมักลืมคือค่าแรงตัวเอง ค่าเสื่อมของระบบน้ำ และต้นทุนช่วงที่ต้นยังไม่ให้ผล

ต้นส้มที่ขยายด้วยการตอนหรือทาบกิ่ง เริ่มให้ผลราวปีที่ 3 ตามเอกสารส้มบางมดของห้องสมุด มจธ. (ใช้เป็นแนวคิด เพราะเป็นข้อมูลส้มบางมด) ดังนั้นสวนใหม่มีหลายปีที่ต้นทุนสะสมโดยไม่มีรายได้ จึงควรนับระยะคืนทุนจากต้นทุนรวมตั้งแต่ปีแรก

ความเสี่ยงที่ทำให้ตัวเลขจริงต่างจากตัวอย่าง

• ราคา: ช่วงต้นปีราว 10 ถึง 15 บาทต่อกิโลกรัมเทียบกับราว 30 ถึง 40 บาทใกล้ตรุษจีนตามที่สยามรัฐรายงาน ต่างกันถึงสามเท่า
• เกรด: ราคาเบอร์ 6 ณ 14 พ.ย. 2566 คือ 35 บาท เบอร์ 2 คือ 10 บาท สัดส่วนผลใหญ่ของสวนจึงสำคัญ
• โรคและแมลง: เพลี้ยไก่แจ้ส้มเป็นพาหะโรคกรีนนิ่งตามแผ่นพับกรมส่งเสริมการเกษตร ปี 2566 ถ้าต้นป่วยต้องกำจัดและปลูกทดแทน ต้นทุนเพิ่ม ดูที่ โรคกรีนนิ่งของส้ม
• ผลผลิตออกพร้อมกัน: เดือนธันวาคมออกราวร้อยละ 40 ตามข้อมูลสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ถ้าคนในพื้นที่ปลูกเยอะ ราคาอาจกดลง
• นอกฤดู: สยามรัฐระบุว่าฤดูหลักคือพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ และมีช่วงนอกฤดูมีนาคมถึงตุลาคม แต่ผมไม่พบแหล่งทางการที่ระบุต้นทุนและราคาของการทำนอกฤดูจึงไม่ประเมินตัวเลข

ช่องทางขายมีผลต่อราคาเฉลี่ย

ข้อมูลสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรระบุว่าผลผลิตราวร้อยละ 71 ขายออกนอกจังหวัด และร้อยละ 29 ขายในจังหวัด นอกจากนี้ มีแปลงที่ได้รับรองมาตรฐานจีเอพี 80 แปลง รวม 3,827 ไร่ ตามข้อมูลเดียวกัน ข่าวสยามรัฐระบุช่องทางของกลุ่มฝางว่ามีทั้งเครือข่ายสหกรณ์ พ่อค้าท้องถิ่นและบริษัท และออนไลน์ แนวคิดที่ใช้ได้คือ แยกผลใหญ่เกรดดีไว้ขายตรงหรือช่วงตรุษจีน ส่วนผลเล็กขายพ่อค้าหรือแปรรูป ดูวิธีตั้งราคาและแพ็กในบทความ ขายผลไม้หน้าสวน และการจดบัญชี ทำบัญชีฟาร์มแบบง่าย

วิธีคิดคุ้มไม่คุ้มด้วยตัวเลขของคุณ

1. จดต้นทุนทุกหมวดทั้งปีที่ผ่านมา รวมค่าแรงตัวเอง แล้วรวมเป็นต้นทุนรวมต่อไร่
2. ชั่งผลผลิตที่ขายได้จริงทั้งฤดู หารด้วยจำนวนไร่ให้เป็นกิโลกรัมต่อไร่
3. คำนวณราคาเท่าทุน = ต้นทุนรวม ÷ ผลผลิตที่ขายได้
4. เทียบราคาเท่าทุนกับราคาเฉลี่ยจริงที่ได้รับ ไม่ใช่ราคาสูงสุดที่ได้ยินมา
5. ลองลดผลผลิตลงร้อยละ 20 และลดราคาลงร้อยละ 20 ดูว่ายังไม่ขาดทุนหรือไม่ เพื่อทดสอบความเสี่ยง
6. ถ้าเป็นสวนใหม่ ให้นับต้นทุนสะสมก่อนผลผลิตแรกด้วย แล้วคำนวณจำนวนปีคืนทุน

ข้อผิดพลาดเวลาประเมินความคุ้มค่า

• ใช้ราคาใกล้ตรุษจีนเป็นราคาเฉลี่ยทั้งฤดู ทำให้รายได้สูงเกินจริง
• ไม่นับค่าแรงตัวเองและครอบครัว
• นำกำไรจากสวนใหญ่มาคิดกับสวนเล็กโดยไม่ดูสัดส่วนค่าแรง
• ไม่หักผลตกเกรดและผลที่ขายไม่ได้
• ลืมนับปีที่ต้นยังไม่ให้ผล
• ใช้ตัวเลขเก่าอย่างปี 2558 เป็นต้นทุนวันนี้

สรุป

ส้มสายน้ำผึ้งคุ้มหรือไม่ ขึ้นกับว่าราคาเฉลี่ยที่ขายได้จริงสูงกว่าต้นทุนต่อกิโลกรัมของสวนคุณหรือเปล่า ใช้ผลผลิตเฉลี่ย 3,349 กิโลกรัมต่อไร่ ถ้าต้นทุน 50,000 บาท ราคาเท่าทุนราว 14.93 บาท ถ้า 100,000 บาท ราคาเท่าทุนราว 29.86 บาท ตัวเลขนี้เป็นการคำนวณตัวอย่างจากข้อมูลที่ระบุที่มา ไม่ใช่การคาดการณ์รายได้ ก่อนลงทุนให้จดต้นทุนจริงรวมค่าแรง นับปีที่ยังไม่ให้ผล และทดสอบเมื่อราคาลดลง ข้อมูล ณ พ.ย. 2569 ราคาและต้นทุนปัจจุบันให้ตรวจกับเกษตรอำเภอหรือสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรเขตในพื้นที่

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄ไทยรัฐ (ข้อมูลสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร) — พื้นที่ ผลผลิต ราคาตามเบอร์ ช่องทางขายส้มสายน้ำผึ้ง ลงวันที่ 16 พฤศจิกายน 2566 (https://www.thairath.co.th/agriculture/agricultural-product-prices/2741189)
• 📄สยามรัฐ — ข่าวกลุ่มเกษตรกรส้มสายน้ำผึ้ง อำเภอฝาง ต้นทุน ราคา ช่องทางขาย ลงวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 (https://siamrath.co.th/regional/cooperatives/128998)
• 📄มหาวิทยาลัยรังสิต (การประชุมวิชาการระดับชาติ 2558) — การศึกษาต้นทุนและผลตอบแทนส้มสายน้ำผึ้ง 21 ราย (ข้อมูลปี 2558) (https://rsucon.rsu.ac.th/files/proceedings/nation2015/G4-59.pdf)
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — แผ่นพับการจัดการศัตรูส้ม ปี 2566 (เพลี้ยไก่แจ้ส้มเป็นพาหะโรคกรีนนิ่ง) (https://www.doae.go.th/wp-content/uploads/2023/03/%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%AA%E0%B9%89%E0%B8%A1Forweb-Final.pdf)
• 📄ห้องสมุด มจธ. — การปลูกและขยายพันธุ์ส้มบางมด (ปีที่เริ่มให้ผล ใช้เป็นแนวคิด) (https://www.lib.kmutt.ac.th/en/planting-and-propagating-sombangmod/)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ