ระเบียบเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกช่วงพบไข้หวัดนก ฟาร์มไก่รายเล็กต้องทำตามขั้นตอนอะไรบ้าง

คำตอบเร็ว: เมื่อพบไข้หวัดนกในพื้นที่ กรมปศุสัตว์จะประกาศเขตโรคระบาดและเขตเฝ้าระวังโรคเป็นรัศมีรอบจุดที่พบเชื้อตาม พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 ฟาร์มไก่-เป็ดที่อยู่ในรัศมีดังกล่าวห้ามเคลื่อนย้ายสัตว์ปีก ซาก หรือผลิตภัณฑ์ออกนอกเขตโดยไม่ได้รับอนุญาต ต้องยื่นขอใบอนุญาตเคลื่อนย้ายจากปศุสัตว์อำเภอก่อนทุกครั้ง พร้อมแสดงหลักฐานสุขภาพสัตว์ หากฝ่าฝืนมีโทษตามกฎหมาย ควรตรวจสอบแผนที่เขตประกาศและเงื่อนไขล่าสุดกับปศุสัตว์อำเภอในพื้นที่โดยตรง เพราะรายละเอียดปรับเปลี่ยนตามสถานการณ์การระบาดแต่ละครั้ง

เกษตรกรผู้เลี้ยงไก่ไข่และไก่เนื้อรายเล็กมักตกใจเมื่อได้ยินข่าวพบไข้หวัดนกในตำบลใกล้เคียง เพราะไม่แน่ใจว่าฟาร์มของตัวเองต้องหยุดขายทันทีหรือไม่ ต้องขอเอกสารอะไรก่อนขนไก่ไปตลาด และถ้าฝ่าฝืนจะมีความผิดร้ายแรงแค่ไหน บทความนี้อธิบายเฉพาะขั้นตอนตามกฎหมายเรื่องการเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกเมื่อมีการประกาศเขตควบคุมโรค ไม่ใช่คำแนะนำทางสัตวแพทย์เรื่องการรักษาหรือป้องกันโรค

เขตควบคุมโรคและรัศมีที่มีผลบังคับใช้

เมื่อพบสัตว์ปีกป่วยหรือตายผิดปกติและตรวจยืนยันว่าเป็นไข้หวัดนก สัตวแพทย์ของกรมปศุสัตว์จะประกาศพื้นที่ตามระดับความเสี่ยงเป็นชั้น ๆ โดยหลักการทั่วไปจะมีลักษณะเป็นวงรัศมีรอบจุดเกิดโรค ได้แก่ เขตโรคระบาด (พื้นที่ที่พบเชื้อโดยตรงและพื้นที่ใกล้เคียงที่มีความเสี่ยงสูง) และเขตเฝ้าระวังโรค (พื้นที่รอบนอกที่ต้องจับตาแต่ยังไม่พบเชื้อ) รัศมีที่แท้จริงในแต่ละครั้งจะถูกกำหนดโดยสัตวแพทย์ประจำพื้นที่ตามลักษณะการแพร่กระจายและความหนาแน่นของฟาร์มในพื้นที่นั้น ไม่ใช่ตัวเลขตายตัวที่ใช้เหมือนกันทุกครั้ง เกษตรกรจึงต้องตรวจสอบประกาศฉบับที่ประกาศจริงในช่วงเวลานั้นกับปศุสัตว์อำเภอหรือปศุสัตว์จังหวัด แทนที่จะยึดตัวเลขจากเหตุการณ์ครั้งก่อน

ฟาร์มที่อยู่ในเขตประกาศจะได้รับแจ้งจากเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์อำเภอโดยตรง หรือสามารถตรวจสอบได้จากประกาศของสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดและอำเภอในพื้นที่ ซึ่งมักติดประกาศที่ที่ว่าการอำเภอและแจ้งผ่านอาสาปศุสัตว์ประจำหมู่บ้านด้วย

เอกสารขอใบอนุญาตเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกจากปศุสัตว์อำเภอ

ฟาร์มที่อยู่ในเขตควบคุมโรคและมีความจำเป็นต้องเคลื่อนย้ายสัตว์ปีก ซาก หรือผลิตภัณฑ์ออกนอกพื้นที่ ต้องยื่นขอใบอนุญาตกับสำนักงานปศุสัตว์อำเภอก่อนทุกครั้ง โดยทั่วไปกระบวนการมีขั้นตอนดังนี้

1. แจ้งเจตนาเคลื่อนย้ายล่วงหน้ากับปศุสัตว์อำเภอในพื้นที่ที่ฟาร์มตั้งอยู่ ระบุจำนวนสัตว์ ต้นทางและปลายทางให้ชัดเจน
2. เตรียมหลักฐานทะเบียนฟาร์มและประวัติการเลี้ยง หากฟาร์มเคยขึ้นทะเบียนกับกรมปศุสัตว์ไว้แล้วจะช่วยให้กระบวนการตรวจสอบเร็วขึ้น
3. สัตวแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์จะเข้าตรวจสุขภาพฝูงสัตว์ก่อนอนุญาตให้เคลื่อนย้าย เพื่อยืนยันว่าไม่มีอาการป่วยหรือความเสี่ยงในฝูง
4. เมื่อผ่านการตรวจ เจ้าหน้าที่จะออกเอกสารใบอนุญาตเคลื่อนย้ายสัตว์หรือซากสัตว์ ซึ่งต้องพกติดตัวไปกับพาหนะขนส่งตลอดเส้นทาง
5. บางกรณีอาจกำหนดให้ต้องเคลื่อนย้ายผ่านเส้นทางที่กำหนดเท่านั้น หรือต้องทำความสะอาดฆ่าเชื้อยานพาหนะก่อนและหลังการขนส่ง

เกษตรกรที่ไม่แน่ใจว่าฟาร์มของตัวเองอยู่ในเขตประกาศหรือไม่ ควรโทรสอบถามปศุสัตว์อำเภอโดยตรงก่อนวางแผนขนส่งทุกครั้ง เพราะเขตประกาศอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามสถานการณ์

ข้อห้ามเคลื่อนย้ายในช่วงประกาศเขตโรคระบาด

ในช่วงที่มีการประกาศเขตโรคระบาด ข้อห้ามหลักที่ฟาร์มในพื้นที่ต้องระวังคือ ห้ามเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกมีชีวิต ซากสัตว์ปีก และผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องออกจากพื้นที่หรือเข้าสู่พื้นที่โดยไม่ได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ ครอบคลุมทั้งการขนส่งเพื่อจำหน่าย การย้ายฝูงไปเลี้ยงที่อื่น และการนำสัตว์ปีกจากนอกพื้นที่เข้ามาในเขตด้วยเช่นกัน เพราะอาจนำเชื้อเข้ามาซ้ำเติมสถานการณ์ นอกจากนี้มักมีมาตรการเสริม เช่น การจำกัดการเข้า-ออกฟาร์มของบุคคลภายนอก การพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อยานพาหนะที่ผ่านจุดตรวจในพื้นที่ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของมาตรการควบคุมโรคที่ประกาศคู่กันไป

บทลงโทษกรณีเคลื่อนย้ายโดยไม่ได้รับอนุญาต

การเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกหรือซากสัตว์ปีกเข้า-ออกเขตโรคระบาดโดยไม่ได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ เป็นความผิดตาม พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 ซึ่งกำหนดโทษทั้งจำและปรับไว้สำหรับผู้ฝ่าฝืน โดยอัตราโทษที่แน่นอนขึ้นอยู่กับลักษณะการกระทำผิดและดุลยพินิจของศาลในแต่ละคดี เกษตรกรที่ไม่แน่ใจสถานะของตัวเองไม่ควรเสี่ยงเคลื่อนย้ายโดยไม่ขออนุญาตก่อน เพราะนอกจากความผิดทางกฎหมายแล้ว ยังเสี่ยงทำให้โรคแพร่กระจายเป็นวงกว้างขึ้น ซึ่งจะกระทบกับฟาร์มอื่นในพื้นที่และอาจทำให้ระยะเวลาควบคุมโรคยืดออกไปอีก ควรสอบถามอัตราโทษและรายละเอียดที่ชัดเจนล่าสุดกับปศุสัตว์อำเภอหรือนิติกรของกรมปศุสัตว์โดยตรง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ไม่ตรวจสอบว่าฟาร์มตัวเองอยู่ในเขตประกาศหรือไม่ ทำการขนส่งไปตามปกติจนถูกเจ้าหน้าที่ตรวจพบ
• รอจนใกล้วันขนส่งจริงจึงเริ่มยื่นขอใบอนุญาต ทำให้ไม่ทันเวลาที่ต้องการ
• คิดว่าเขตควบคุมใช้เฉพาะฟาร์มเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ ไม่รวมฟาร์มรายเล็กหรือไก่ที่เลี้ยงเป็นงานอดิเรก ทั้งที่กฎหมายครอบคลุมสัตว์ปีกทุกชนิดในพื้นที่ประกาศ
• ขนย้ายสัตว์ปีกผ่านเส้นทางที่ไม่ได้รับอนุญาตเพื่อหลีกเลี่ยงจุดตรวจ ซึ่งเสี่ยงทั้งผิดกฎหมายและแพร่เชื้อโดยไม่รู้ตัว
• ไม่แจ้งเจ้าหน้าที่ทันทีเมื่อพบสัตว์ปีกป่วยหรือตายผิดปกติในฟาร์ม เพราะกลัวถูกจำกัดการเคลื่อนย้าย ทั้งที่การแจ้งเร็วช่วยควบคุมสถานการณ์ได้ดีกว่า
• เข้าใจว่าเขตประกาศคงที่ตลอดช่วงการระบาด ไม่ติดตามประกาศปรับปรุงล่าสุดที่อาจขยายหรือลดขอบเขต

สรุป

เมื่อมีการประกาศเขตควบคุมโรคไข้หวัดนก ฟาร์มไก่-เป็ดรายเล็กที่อยู่ในรัศมีต้องหยุดเคลื่อนย้ายสัตว์ปีก ซาก และผลิตภัณฑ์ออกนอกพื้นที่ทันทีจนกว่าจะได้รับใบอนุญาตจากปศุสัตว์อำเภอ ขั้นตอนหลักคือแจ้งเจตนาล่วงหน้า เตรียมหลักฐานฟาร์ม ให้สัตวแพทย์ตรวจสุขภาพฝูง แล้วจึงรับใบอนุญาตก่อนขนส่ง การฝ่าฝืนมีทั้งความเสี่ยงทางกฎหมายและความเสี่ยงทำให้โรคแพร่กระจายเป็นวงกว้าง เกษตรกรควรติดต่อปศุสัตว์อำเภอในพื้นที่โดยตรงทุกครั้งที่ไม่แน่ใจสถานะเขตประกาศ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมปศุสัตว์ — หน่วยงานที่ประกาศเขตควบคุมโรคระบาดสัตว์และออกใบอนุญาตเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกตาม พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558
• 📄สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ/จังหวัด — จุดติดต่อยื่นขอใบอนุญาตและตรวจสอบเขตประกาศล่าสุดในพื้นที่

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ