โรคแอนแทรคโนสช่วงออกดอกที่มีหมอกและน้ำค้าง เสี่ยงกับพืชอะไรบ้างและลดความเสี่ยงอย่างไร

คำตอบเร็ว: ในมะม่วง แอนแทรคโนสช่วงออกดอกทำให้ช่อดอกเหี่ยวแห้งและดอกร่วงก่อนติดผล และอาจแฝงในผลอ่อนจนมาแสดงอาการตอนสุก ตารางเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรจัดโรคนี้ไว้ในช่วงอากาศเย็นและความชื้นสูงตอนกลางคืนถึงเช้า พืชอื่นที่กรมระบุมีสตรอว์เบอร์รีและกาแฟ แนวทางหลักคือตรวจแปลงสม่ำเสมอ ตัดส่วนที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง กำจัดวัชพืช ไม่ใส่ไนโตรเจนมากเกินไป และหลีกเลี่ยงการพ่นสารตอนดอกบาน ข้อมูล ณ พ.ย. 2569

เมื่อคืนมีหมอกและเช้ามีน้ำค้างเกาะช่อดอกมะม่วง คำถามที่ตามมาคือจะเสี่ยงแอนแทรคโนสหรือไม่ บทความนี้ตอบเฉพาะประเด็นออกดอกในช่วงหมอกและน้ำค้าง และพืชที่กรมวิชาการเกษตรระบุโรคนี้ไว้ในตารางเตือนภัย ส่วนเรื่องโรคนี้ในมะม่วงแบบลงลึกกว่านี้ ผู้อ่านดูบทความอื่นของเว็บที่ลิงก์ไว้ด้านล่างได้

ข้อจำกัดของข้อมูลต้องบอกก่อน ตารางเตือนภัยรอบต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 ผู้เขียนเปิดไม่ได้ในวันที่เขียน (7 พ.ย. 2569) เพราะเว็บไซต์ของกรมวิชาการเกษตรตอบกลับว่าระบบขัดข้อง และตารางที่เปิดอ่านได้ไม่ได้ระบุกฎเฉพาะเรื่อง "หมอก" หรือ "น้ำค้าง" ตรง ๆ สิ่งที่ตารางระบุคือสภาพอากาศเย็นและความชื้นสูงตอนกลางคืนถึงเช้า ผู้เขียนจึงใช้คำว่าหมอกและน้ำค้างในความหมายของสภาพความชื้นสูงตอนเช้านี้เท่านั้น

พืชที่กรมวิชาการเกษตรระบุว่าเป็นแอนแทรคโนส

ตารางนี้ไม่ใช่รายชื่อพืชทั้งหมดที่เป็นแอนแทรคโนสได้ แต่เป็นพืชที่ปรากฏในเอกสารที่ผู้เขียนเปิดอ่านจริง พริก องุ่น และพืชอื่นก็มีแอนแทรคโนส ดูบทความเฉพาะที่ลิงก์ไว้ในแต่ละหัวข้อ

มะม่วง อาการตามระยะ

กรมวิชาการเกษตรอธิบายว่าเชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides เข้าทำลายมะม่วงได้ทุกระยะการเจริญเติบโต อาการเรียงตามส่วนของต้นได้ดังนี้

• ใบอ่อน: จุดฉ่ำน้ำ ต่อมาเป็นแผลสีน้ำตาลดำ ถ้ารุนแรงแผลขยายติดกันทั้งผืนใบ ใบบิดเบี้ยว ยอดอ่อนเหี่ยวและดำ
• ใบแก่: แผลค่อนข้างเหลี่ยม ถ้ารุนแรงแผลทะลุเป็นรู
• ช่อดอก: จุดหรือขีดสีน้ำตาลแดงเล็ก ๆ บนก้านช่อดอก แผลขยายใหญ่ ถ้าความชื้นสูงพบเมือกสีส้มซึ่งเป็นกลุ่มสปอร์ ช่อดอกเหี่ยวแห้งและดอกหลุดร่วงก่อนติดผล
• ผลอ่อน: จุดแผลสีน้ำตาลดำ ถ้าสภาพเหมาะสมผลที่ถูกทำลายเป็นสีดำและหลุดร่วงก่อนกำหนด บางครั้งเชื้อเข้าแบบแฝงโดยไม่แสดงอาการ แล้วแสดงอาการเมื่อผลสุก
• ผลแก่หรือผลสุกหลังเก็บเกี่ยว: จุดแผลสีดำเล็ก ๆ ขยายลุกลามและยุบตัว หลายแผลรวมกันเป็นแอ่งบุ๋มจนเน่าทั้งผล บางครั้งพบเมือกสีส้ม

จุดที่ควรย้ำคือการเข้าทำลายแบบแฝงในผลอ่อน ผลที่เก็บเกี่ยวดูปกติอาจแสดงโรคหลังจากส่งถึงปลายทาง ผู้ที่ปลูกเพื่อส่งออกหรือขายผลสุกควรตรวจความเสี่ยงตั้งแต่ช่วงออกดอกและติดผลอ่อน ไม่ใช่รอตรวจแค่ช่วงเก็บเกี่ยว ดูแนวทางส่งออกได้ที่ แอนแทรคโนสมะม่วงเพื่อการส่งออก และการแยกวินิจฉัยที่ วินิจฉัยแอนแทรคโนสมะม่วง

ทำไมช่วงหมอกและน้ำค้างจึงต้องระวัง

ตารางเตือนภัยรอบ 28 ธันวาคม 2565 ถึง 10 มกราคม 2566 (ลำปาง) ระบุสภาพของรอบนั้นว่า "อากาศเย็น มีความชื้นสูงในตอนกลางคืนและเช้า" แล้วจัดมะม่วงระยะออกดอกถึงติดผลเล็กไว้เป็นพืชที่อาจเกิดผลกระทบ โดยมีแอนแทรคโนสอยู่ในรายการปัญหา เอกสารที่นครปฐมเรียบเรียงจากกรมวิชาการเกษตรก็ระบุว่า ถ้าความชื้นสูงจะพบเมือกสีส้มซึ่งเป็นสปอร์ที่แผลช่อดอกและแผลผล

อ่านรวมกันแล้ว ความชื้นสูงตอนเช้าเป็นเงื่อนไขที่เอกสารเชื่อมกับการพบสปอร์ที่แผล ซึ่งเป็นช่วงที่เชื้อพร้อมแพร่ แต่เอกสารไม่ได้ให้ตัวเลขชั่วโมงใบเปียกหรืออุณหภูมิที่ทำให้ระบาด ผู้เขียนจึงไม่ใส่ตัวเลขเหล่านั้น เกษตรกรที่ต้องการเกณฑ์เชิงตัวเลขสำหรับพื้นที่ตัวเองควรถามเกษตรอำเภอหรือศูนย์วิจัยที่ดูแลพื้นที่

แยกจากโรคที่ช่อดอกหน้าตาคล้ายกัน

สามโรคนี้จัดการต่างกัน ราดำเอกสารแนะนำให้ล้างด้วยน้ำเปล่าและจัดการแมลงปากดูดเป็นต้นเหตุ ราแป้งมีสารกลุ่มที่เอกสารระบุไว้ต่างจากแอนแทรคโนส ถ้าเห็นเมือกสีส้มบนแผลคล้ำเมื่อความชื้นสูงก็เข้าข่ายแอนแทรคโนสมากกว่า ถ้าไม่แน่ใจให้ถ่ายรูปช่อดอกไปถามเกษตรอำเภอ ผู้อ่านที่เจอแผลบนใบและผลไม้ตระกูลอื่นดู เปรียบเทียบแอนแทรคโนสองุ่นกับมะม่วง

สตรอว์เบอร์รีและกาแฟ

สตรอว์เบอร์รี

ตารางเตือนภัยรอบ 10 ถึง 23 ธันวาคม 2568 ระบุว่าอาการบนก้านใบและลำต้นเริ่มจากแผลสีม่วงแดงขนาดเล็ก ขยายตามความยาวของก้านใบและลำต้น แล้วเป็นสีน้ำตาลและเนื้อเยื่อแห้งเป็นรอยคอด รุนแรงทำให้ต้นเหี่ยวและตาย บนไหลพบแผลสีม่วงแดงที่กลายเป็นสีน้ำตาลและเกิดรอยคอด บนผลแผลฉ่ำน้ำสีน้ำตาลเข้ม ขอบซีด ยุบตัว และผลเน่าเมื่อรุนแรง ในอากาศชื้นอาจพบกลุ่มสปอร์สีส้มที่แผล

แนวทางที่เอกสารให้ คือใช้ส่วนขยายพันธุ์จากแหล่งที่ไม่มีโรคระบาดและไม่มีอาการของโรค ตรวจแปลงสม่ำเสมอ ตัดส่วนที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง และเก็บซากพืชหลังเก็บเกี่ยวไปทำลายนอกแปลงในแปลงที่เป็นโรค เอกสารมีชื่อสารผสมสำหรับพ่นด้วย แต่ผู้เขียนไม่ยกชื่อมา ให้ดูฉลากและถามเกษตรอำเภอ

กาแฟ

ตารางรอบ 18 กุมภาพันธ์ ถึง 3 มีนาคม 2569 ระบุว่าแอนแทรคโนสของกาแฟ (หรือที่เรียกใบไหม้สีน้ำตาล กิ่งแห้ง ผลแห้ง) เกิดจากเชื้อ Colletotrichum gloeosporioides และ Colletotrichum coffeanum อาการที่ใบเป็นจุดสีน้ำตาลที่ขยายเป็นแผลใหญ่จนใบไหม้ ที่กิ่งทำให้ใบเหลืองร่วงและกิ่งแห้ง ที่ผลเป็นจุดสีน้ำตาลเข้มที่ขยายรวมกัน เนื้อเยื่อยุบตัว ผลหยุดเจริญเปลี่ยนเป็นสีดำ แต่ยังติดอยู่บนกิ่ง

แนวทางในเอกสาร ได้แก่ รักษาระดับร่มเงาให้เหมาะสมเพื่อรักษาระดับความชื้น ตรวจแปลงสม่ำเสมอ เก็บผล ตัดกิ่ง ใบ และดอกที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง สำรวจและป้องกันกำจัดมอดเจาะผลกาแฟในระยะติดผลเพราะรอยเจาะเป็นช่องทางให้เชื้อเข้าทำลายผล และหลังเก็บเกี่ยวตัดแต่งกิ่งและให้ปุ๋ยบำรุงต้น

พริกและพืชอื่น

ผู้เขียนไม่ได้เปิดตารางเตือนภัยที่ระบุแอนแทรคโนสของพริกในช่วงหมอกและน้ำค้างโดยตรง จึงไม่ขอเขียนอาการหรืออัตราใช้ของพริกในบทความนี้ ผู้ที่ปลูกพริกดูแนวทางจัดการหน้าฝนที่ แอนแทรคโนสพริกหน้าฝน แล้วตรวจกับเกษตรอำเภอว่ารอบเตือนภัยล่าสุดเรื่องพริกระบุอะไรไว้

ขั้นตอนลดความเสี่ยงในแปลง

ข้อต่อไปนี้ดัดแปลงจากข้อแนะนำของกรมวิชาการเกษตรสำหรับมะม่วงเป็นหลัก ส่วนพืชอื่นดูหัวข้อของพืชนั้น

1. เดินตรวจแปลงสม่ำเสมอ เมื่อพบต้นเริ่มมีอาการ ให้ตัดแต่งและเก็บส่วนที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลงเพื่อลดปริมาณเชื้อ
2. กำจัดวัชพืชรอบโคนต้นเพื่อลดความชื้นในทรงพุ่ม
3. ควบคุมปริมาณธาตุอาหารให้เหมาะสม ไม่ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไป
4. ในแหล่งปลูกที่พบโรคระบาดเป็นประจำ ช่วงที่มะม่วงแตกใบอ่อน เริ่มแทงช่อดอก และหลังติดผลอ่อน เป็นช่วงที่เอกสารแนะนำให้พ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืช
5. หลีกเลี่ยงการพ่นสารป้องกันกำจัดโรคพืชในช่วงดอกบาน เพื่อไม่กระทบการผสมเกสร
6. หลังเก็บเกี่ยว ตัดแต่งกิ่งให้ทรงพุ่มโปร่ง โดยเฉพาะกิ่งที่เป็นโรค และเก็บส่วนที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลงเพื่อไม่ให้เป็นแหล่งสะสมโรคในฤดูถัดไป

เรื่องสารป้องกันกำจัดโรคพืช

สำหรับแอนแทรคโนสมะม่วงในแหล่งที่พบโรคเป็นประจำ เอกสารของกรมวิชาการเกษตรยกตัวอย่างสารสามัญสามชื่อ คือ แมนโคเซบ อะซอกซีสโตรบิน และโพรคลอราซ พ่นทุก 7 ถึง 10 วัน ผู้เขียนไม่ใส่อัตราใช้และไม่ระบุยี่ห้อ เพราะอัตราและช่วงเก็บเกี่ยวหลังพ่นเปลี่ยนตามฉลากของแต่ละผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียน ก่อนใช้ควรอ่านฉลาก ดูว่าขึ้นทะเบียนกับมะม่วงหรือไม่ และถามเกษตรอำเภอว่าแปลงของคุณจำเป็นต้องพ่นหรือไม่

ข้อที่ควรย้ำตามเอกสารคือไม่พ่นตอนดอกบานเพื่อไม่กระทบการผสมเกสร ซึ่งแปลว่ามะม่วงที่กำลังออกดอกเต็มที่ต้องวางแผนช่วงพ่นให้ดี และถ้าเป็นกาแฟ เอกสารบอกให้หยุดพ่นเมื่อผลเริ่มแก่จนกระทั่งเก็บเกี่ยว

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ดูแค่ใบที่อ่อนแล้วละเลยก้านช่อดอก ทั้งที่แผลช่อดอกคือจุดที่ทำให้ดอกร่วงก่อนติดผล
• เข้าใจว่าผลอ่อนที่ไม่มีแผลปลอดภัยแล้ว ทั้งที่เชื้ออาจแฝงอยู่และมาแสดงอาการตอนสุก
• พ่นสารตอนดอกบานเต็มที่โดยไม่คำนึงถึงการผสมเกสร
• ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไปเพื่อเร่งใบ จนทรงพุ่มแน่นและชื้น
• ทิ้งช่อดอกและกิ่งที่เป็นโรคไว้ในแปลง แทนที่จะนำไปทำลายนอกแปลง
• สับสนระหว่างแอนแทรคโนส ราแป้ง และราดำ แล้วใช้วิธีของโรคหนึ่งกับอีกโรคหนึ่ง

เช็กลิสต์ตอนเช้าที่มีหมอก

• ตรวจก้านช่อดอกและใบอ่อน มีจุดสีน้ำตาลแดงหรือเมือกสีส้มหรือไม่
• แยกจากผงสีขาวของราแป้ง และคราบดำของราดำ
• ถ่ายรูปพร้อมวันที่เพื่อเทียบการลุกลาม
• ตัดส่วนที่เป็นโรคใส่ถุงปิดนำออกนอกแปลง
• ตรวจวัชพืชรอบโคนต้นและความโปร่งของทรงพุ่ม
• อย่าตัดสินใจพ่นสารตอนดอกบาน ถามเกษตรอำเภอและเปิดตารางเตือนภัยรอบล่าสุดที่ at.doa.go.th/ew

สรุป

แอนแทรคโนสช่วงออกดอกเป็นโรคที่ต้องตรวจตั้งแต่ก้านช่อดอก เพราะช่อดอกเหี่ยวและดอกร่วงทำให้ไม่ติดผล และผลอ่อนอาจมีเชื้อแฝงจนแสดงอาการตอนสุก ตารางเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรเชื่อมโรคนี้กับความชื้นสูงตอนกลางคืนถึงเช้า แต่ไม่ได้ให้เกณฑ์เฉพาะเรื่องหมอก ข้อมูลในบทความเป็น ณ พ.ย. 2569 และอิงตารางเตือนภัยหลายรอบที่เปิดอ่านจริง ให้ตรวจตารางรอบล่าสุดและปรึกษาเกษตรอำเภอก่อนเลือกใช้สาร

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร ช่วงวันที่ 28 ธันวาคม 2565 ถึง 10 มกราคม 2566 (ฉบับสำนักงานเกษตรจังหวัดลำปาง) — อากาศเย็น ความชื้นสูงตอนกลางคืนและเช้า มะม่วงออกดอกถึงติดผลเล็ก แอนแทรคโนสและราดำ (https://www.opsmoac.go.th/lampang-warning-files-451891791022)
• 📄กรมวิชาการเกษตร: ระวัง โรคแอนแทรคโนส ในมะม่วง (เรียบเรียงโดยสำนักงานเกษตรจังหวัดนครปฐม) — อาการตามส่วนของต้น การเข้าทำลายแบบแฝง แนวทางป้องกัน และการหลีกเลี่ยงการพ่นสารช่วงดอกบาน รวมถึงราแป้งมะม่วง (https://www.opsmoac.go.th/nakhonpathom-warning-files-442991791434)
• 📄กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร ช่วงวันที่ 10-23 ธันวาคม 2568 (ฉบับสำนักงานเกษตรจังหวัดพิจิตร) — แอนแทรคโนสมะม่วงระยะแทงช่อดอกถึงพัฒนาผล และสตรอว์เบอร์รี (https://www.opsmoac.go.th/phichit-warning-files-472991791009)
• 📄กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร ช่วงวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ถึง 3 มีนาคม 2569 (ฉบับสำนักงานเกษตรจังหวัดปทุมธานี) — แอนแทรคโนสกาแฟ อาการและแนวทางจัดการ (https://www.opsmoac.go.th/pathumthani-warning-files-481991791034)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ