สำรวจความเสียหายพืช ประมง ปศุสัตว์จากน้ำท่วม เกษตรกรควรเตรียมหลักฐานอะไรไม่ให้ตกหล่น

คำตอบเร็ว: หลักฐานที่เป็นแกนของการสำรวจน้ำท่วมคือ "ชื่อและแปลงในทะเบียน" ที่ทำไว้ก่อนเกิดภัย บวกแบบขอรับความช่วยเหลือ กษ 01 (ด้านพืช) หรือ กษ.01-ทบ.1 (ด้านประมง) ที่ให้ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน อบต. หรือเทศบาลรับรองความเสียหาย ส่วนภาพถ่าย พิกัด และบันทึกจำนวนไร่หรือจำนวนสัตว์ เป็นข้อมูลเสริมที่เกษตรกรควรเก็บไว้เองเพื่อไม่ให้ตกหล่น แหล่งทางการที่ผู้เขียนอ่านไม่ได้ระบุว่าบังคับภาพถ่าย (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

น้ำท่วมรอบนี้กระทบเกษตรกรหลายประเภทพร้อมกัน นาข้าวจมน้ำ บ่อปลาล้น คอกสัตว์ถูกน้ำล้อมและต้องอพยพ พอน้ำเริ่มลด เจ้าหน้าที่จะลงสำรวจ แต่ที่เจอบ่อยคือเกษตรกรไปตกหล่นเพราะ "ไม่รู้ว่าต้องเตรียมอะไร" หรือ "มาถึงวันสำรวจแล้วของที่เสียหายถูกเก็บกวาดไปหมด" บทความนี้เรียงลำดับสิ่งที่ควรทำและควรเก็บ แยกตามพืช ประมง และปศุสัตว์ โดยแยกจากขั้นตอนเยียวยาที่เว็บเรามีอยู่แล้ว

ภาพรวมการสำรวจ ใครทำอะไร

กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายขั้นตอนด้านพืชไว้ 3 ข้อ คือ ตรวจว่าพื้นที่ปลูกขึ้นทะเบียนหรือปรับปรุงทะเบียนไว้ก่อนเกิดภัย ยื่นแบบ กษ 01 ที่สำนักงานเกษตรอำเภอ (ดาวน์โหลดได้จาก disaster.doae.go.th) โดยต้องให้ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน นายก อบต. หรือนายกเทศมนตรีตรวจสอบและรับรองความเสียหาย แล้วไปร่วมประชาคมตามที่เจ้าหน้าที่นัด และตรวจรายชื่อผู้ผ่านการตรวจสอบ ก.ช.ภ.อ. (คณะกรรมการช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติอำเภอ) พิจารณาภายใน 40 วันนับแต่วันเกิดภัย เงินโอนผ่าน ธ.ก.ส. เข้าบัญชีเกษตรกรโดยตรง

ข้อมูลช่องทางด้านปศุสัตว์มาจากข่าวสื่อ (ประชาชาติธุรกิจ 27 ก.ย. 2569) ไม่ใช่ประกาศฉบับเต็มของกรมปศุสัตว์ จึงควรโทรถามปศุสัตว์อำเภอก่อนไปยื่น

ขั้นที่ 1 ตรวจทะเบียนก่อน ก่อนแตะเรื่องอื่น

กรมส่งเสริมการเกษตรย้ำว่าทะเบียนเกษตรกรคือหลักฐานสำคัญในการตรวจสิทธิ ถ้าพื้นที่ปลูกไม่ได้ขึ้นทะเบียนหรือไม่ได้ปรับปรุงข้อมูลก่อนเกิดภัย อาจไม่มีสิทธิ์ตามหลักเกณฑ์ ดังนั้นสิ่งแรกที่ควรทำเมื่อน้ำลดคือเดินไปที่เกษตรตำบลหรือเกษตรอำเภอ ถามว่า

• ชื่อเราอยู่ในทะเบียนไหม แปลงที่ท่วมถูกบันทึกครบทุกแปลงหรือไม่
• พืชที่ปลูกในรอบนี้ตรงกับที่ลงไว้หรือไม่ เช่น ลงไว้ว่านาข้าวแต่ปลูกผักแซมหลังคันนา
• จำนวนไร่ในทะเบียนตรงกับของจริงหรือไม่

ผู้เลี้ยงสัตว์ใช้ระบบทะเบียนของกรมปศุสัตว์ (DLD e-Regist) ซึ่งหน้าเว็บของกรมระบุว่าขึ้นทะเบียนได้ทางแอปและเว็บ eregist.dld.go.th โดยยืนยันตัวตนด้วย ThaiD ผู้เลี้ยงสัตว์น้ำใช้ทะเบียนกับกรมประมง ซึ่งกรมประมงระบุว่าผู้ที่จะได้รับการช่วยเหลือต้องขึ้นทะเบียนและปรับปรุงทะเบียนก่อนเกิดภัย แต่รับแบบ กษ.01-ทบ.1 จากทั้งผู้ที่ขึ้นทะเบียนแล้วและยังไม่ขึ้นทะเบียน เงื่อนไขนี้อ่านได้สองแง่ จึงควรถามประมงอำเภอว่ากรณีของคุณอยู่ตรงไหน ส่วนข่าวเดลินิวส์ 18 ต.ค. รายงานว่ากระทรวงเกษตรฯ ให้กรมประมงเตรียมของบกลางเพื่อช่วยผู้เลี้ยงที่ไม่ขึ้นทะเบียน ซึ่งยังเป็นขั้นเตรียมเสนอ

ขั้นที่ 2 เก็บหลักฐานก่อนเก็บกวาด

ส่วนนี้เป็นคำแนะนำปฏิบัติจากประสบการณ์ภาคสนามของงานส่งเสริม ไม่ใช่รายการเอกสารที่หน่วยงานระบุเป็นข้อบังคับ ผู้เขียนไม่พบข้อกำหนดเรื่องภาพถ่ายในหน้าทางการที่เปิดอ่านรอบนี้ แต่ภาพและบันทึกช่วยให้ตอบเจ้าหน้าที่ได้ตรงเมื่อถูกถามย้อนหลัง

พืช

• ถ่ายภาพกว้างของแปลง เห็นหลักหมาย ถนน หรือต้นไม้ใหญ่ใกล้แปลง เพื่อชี้ได้ว่าเป็นแปลงไหนในทะเบียน แล้วถ่ายภาพใกล้ของต้นพืชให้เห็นระดับตะกอนหรือคราบน้ำ
• ถ้าพืชเป็นไม้ผลไม้ยืนต้น ให้แยกบันทึกต้นที่ตายกับต้นที่ชะงักแต่ยังฟื้นได้ เพราะเกณฑ์ของกรมส่งเสริมการเกษตรแยกสองกรณี (ตายหรือฟื้นไม่ได้ ไร่ละ 6,800 บาท ชะงักแต่ฟื้นได้ ไร่ละ 3,400 บาท ตามข้อมูลกรมฯ)
• ถ้าตะกอนโคลนทับแปลงหนา ให้ถ่ายก่อนไถหรือเกลี่ย เกณฑ์ระบุค่าขนย้ายดิน ทราย โคลน หรือวัสดุที่ทับพื้นที่เกษตรไม่เกิน 5 ไร่ ไร่ละ 16,000 บาท
• จดวันที่น้ำเข้า วันที่น้ำลด และจำนวนวันที่แปลงจมน้ำ

ประมง

• ถ่ายภาพบ่อหรือกระชังก่อนเก็บซาก เห็นแนวน้ำล้นคันบ่อ และถ่ายปลาที่ตายหรือลอยหนีให้เห็นขนาดของบ่อ
• จดชนิดสัตว์น้ำ พื้นที่บ่อเป็นไร่ หรือพื้นที่กระชังเป็นตารางเมตร เพราะอัตราของกรมประมงคิดต่างกัน กุ้งก้ามกราม กุ้งทะเล หอยทะเล ไร่ละ 12,350 บาท (ไม่เกิน 5 ไร่) ปลาและสัตว์น้ำอื่นในบ่อดิน นาข้าว ร่องสวน ไร่ละ 4,890 บาท (ไม่เกิน 5 ไร่) กระชังหรือบ่อซีเมนต์ ตารางเมตรละ 390 บาท (ไม่เกิน 80 ตารางเมตร) ตามข่าวประชาสัมพันธ์กรมประมง 15 ต.ค. 2569
• กรณีปลาตายจำนวนมากและสงสัยน้ำเสียจากโรงงาน อย่าเทน้ำในบ่อทิ้งทันที ให้แจ้งประมงอำเภอและอ่านวิธีเก็บหลักฐานใน น้ำเสียโรงงานไหลเข้านาหรือบ่อปลา ร้องเรียนที่ไหน

ปศุสัตว์

• จดชนิด จำนวน และอายุโดยประมาณของสัตว์ที่ตาย สูญหาย หรืออพยพ เพราะอัตราตามเกณฑ์ที่สื่อรายงานแปรผันตามอายุ (โค 13,000-35,000 บาทต่อตัว กระบือ 15,000-39,000 บาทต่อตัว สุกรและแพะแกะ 1,500-3,000 บาทต่อตัว จำกัดจำนวนต่อครัวเรือน)
• แปลงหญ้าที่เสียหายจนฟื้นไม่ได้ ข่าวระบุไร่ละ 3,180 บาท ไม่เกิน 30 ไร่ ให้บันทึกพื้นที่เป็นไร่ไว้เช่นกัน
• ซากสัตว์ให้ปรึกษาปศุสัตว์อำเภอเรื่องการจัดการและการรายงาน ไม่ควรทิ้งลงแหล่งน้ำ สัตว์ป่วยหรือผิดปกติให้เรียกสัตวแพทย์

ขั้นที่ 3 ยื่นแบบและขอการรับรอง

ด้านพืช ให้ไปรับแบบ กษ 01 ที่เกษตรอำเภอหรือดาวน์โหลด กรอกให้ตรงกับทะเบียน แล้วนำไปให้ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน นายก อบต. หรือนายกเทศมนตรีรับรอง ก่อนยื่น อ่านรายละเอียดช่องกรอกใน แบบ กษ.01 น้ำท่วม คืออะไร ยื่นที่ไหน ต้องใครรับรอง และภาพรวมทั้งขั้นตอนใน เยียวยาเกษตรกรน้ำท่วม 2569 ขั้นตอนตั้งแต่ทะเบียนเกษตรกรถึงรับเงิน

ด้านประมง ข่าวเดลินิวส์ 18 ต.ค. รายงานว่ากรมประมงตั้งเป้าสำรวจและจัดทำแบบ กษ.01 ให้เสร็จภายใน 31 ต.ค. 2569 แต่ข่าวประชาสัมพันธ์กรมประมงฉบับ 15 ต.ค. ไม่ได้ระบุวันปิดรับ จึงควรโทรถามประมงอำเภอว่ายังรับถึงวันไหน กรมประมงให้เบอร์สำหรับสอบถามกลุ่มช่วยเหลือเกษตรกร กองโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ 0 2558 0236 และแจ้งว่าต้องช่วยเหลือเสร็จภายใน 90 วัน

ด้านปศุสัตว์ ติดต่อปศุสัตว์อำเภอเพื่อแจ้งความเสียหาย เจ้าหน้าที่จะสำรวจและตรวจสอบตามข่าวกรมปศุสัตว์ ระหว่างนี้มีหน่วยสัตวแพทย์เคลื่อนที่และเวชภัณฑ์ช่วยเหลือเฉพาะหน้า

ขั้นที่ 4 วันสำรวจและประชาคม

ตามข่าวกรมส่งเสริมการเกษตร หลังยื่นแบบ เกษตรอำเภอจะรวบรวมเสนอ ก.ช.ภ.อ. พร้อมลงพื้นที่ตรวจสอบระดับหมู่บ้านและประชาคม เกษตรกรควรไปตามนัด ตรวจชื่อในบัญชีรายชื่อว่าสะกดถูก จำนวนไร่ตรงกับที่ยื่น ถ้าเห็นว่าข้อมูลผิดให้ท้วงในที่ประชุมและขอให้เจ้าหน้าที่จดไว้ ในการสำรวจแต่ละแปลง ถ้าเจ้าของแปลงไม่อยู่ ให้คนในครอบครัวที่รู้ขอบเขตแปลงมาแทน

ผู้เช่า ผู้ทำกินในที่คนอื่น เตรียมอย่างไร

ผู้เขียนไม่พบรายการเอกสารเฉพาะกรณีผู้เช่าในหน้าทางการที่เปิดอ่านรอบนี้ ข้อที่ควรทำคือถามเกษตรอำเภอก่อนว่าทะเบียนของผู้เช่าใช้สัญญาเช่าหรือหนังสือยินยอมจากเจ้าของที่ดินแบบใด และขอให้บอกว่าชื่อใครอยู่ในทะเบียนแปลงนั้น เพราะถ้าเจ้าของแปลงลงทะเบียนไว้แต่ผู้เช่าเป็นคนปลูกจริง การยื่น กษ 01 อาจสับสน เก็บสำเนาสัญญาเช่า ใบเสร็จค่าเช่า และภาพที่แสดงว่าคุณเป็นคนลงทุนปลูก เช่น ใบเสร็จเมล็ดพันธุ์ ไว้เป็นข้อมูลประกอบการอธิบาย

ตัวอย่างบันทึกที่ควรมี (ตัวอย่างสมมติ)

ตัวอย่างข้างต้นสมมติขึ้นเพื่อให้เห็นรูปแบบการจด ตัวเลขทั้งหมดไม่ใช่ข้อมูลจริงของใคร และการประเมินว่าเสียหายสิ้นเชิงหรือไม่เป็นดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่ตามเกณฑ์

ถ้ายังสงสัยว่าจะใช้โดรนช่วยถ่ายภาพมุมสูงของแปลงได้หรือไม่ ให้ดู โดรนสำรวจแปลงนาประเมินความเสียหายจากน้ำท่วม ใช้งานได้จริงไหม แต่การรับรองความเสียหายยังต้องผ่านเจ้าหน้าที่ตามขั้นตอนข้างต้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เก็บกวาดโคลนหรือฝังซากก่อนถ่ายภาพ ทำให้ไม่มีอะไรให้เห็นตอนเจ้าหน้าที่มา
• ไม่ตรวจทะเบียนก่อน แล้วมารู้ตอนยื่นว่าพืชหรือแปลงไม่ตรง
• กรอกจำนวนไร่ตามความรู้สึก ไม่ตรงกับทะเบียนหรือแผนที่แปลง
• รวมหลายแปลงของคนละชนิดพืชไว้ในบรรทัดเดียว ทำให้คิดอัตราต่อไร่ไม่ได้
• ไม่แจ้งปศุสัตว์อำเภอหรือประมงอำเภอ เพราะคิดว่าเกษตรอำเภอแจ้งให้ทุกด้าน ทั้งที่แต่ละด้านมีหน่วยงานของตัวเอง
• ปล่อยให้ผู้อื่นที่อ้างเป็นเจ้าหน้าที่เก็บเงินค่าดำเนินการ ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรย้ำว่าเงินโอนเข้าบัญชีเกษตรกรโดยตรง

สรุป

ก่อนจะคิดเรื่องภาพถ่าย ให้ตรวจก่อนว่าชื่อและแปลงของคุณอยู่ในทะเบียนของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แล้วเก็บภาพ วันที่ และตัวเลขความเสียหายไว้ก่อนเก็บกวาด จากนั้นยื่น กษ 01 หรือ กษ.01-ทบ.1 ตามด้านที่เสียหาย และไปร่วมประชาคมตามนัด ส่วนวันปิดรับและเงื่อนไขของผู้ไม่ขึ้นทะเบียนบางส่วนยังไม่ชัด ให้สอบถามเกษตรอำเภอ ประมงอำเภอ หรือปศุสัตว์อำเภอโดยตรง (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — ขั้นตอนขอรับความช่วยเหลือ แบบ กษ 01 ก.ช.ภ.อ. 40 วัน อัตรารายไร่ตามหลักเกณฑ์ใหม่ (https://doaenews.doae.go.th/archives/34053)
• 📄กรมส่งเสริมการเกษตร — ข่าวสำรวจน้ำท่วมจังหวัดน่าน 22 ส.ค. 2569 และสิ่งที่เกษตรกรต้องทำ (https://doaenews.doae.go.th/archives/34044)
• 📄กรมประมง ผ่านเว็บข่าวจริงประเทศไทย — ข่าวประชาสัมพันธ์ 15 ต.ค. 2569 อัตราช่วยเหลือ แบบ กษ.01-ทบ.1 90 วัน และเบอร์สอบถาม (https://www.realnewsthailand.net/article/74875/)
• 📄เดลินิวส์ — รายงาน 18 ต.ค. 2569 กรมประมงเตรียมของบกลางและเป้าสำรวจ 31 ต.ค. (https://www.dailynews.co.th/news/6284180/)
• 📄ประชาชาติธุรกิจ — รายงาน 27 ก.ย. 2569 อัตราช่วยเหลือด้านปศุสัตว์และช่องทางลงทะเบียน (https://www.prachachat.net/economic/news-2072494)
• 📄เดลินิวส์ — รายงาน 28 ก.ย. 2569 คำสั่งสำรวจความเสียหายปศุสัตว์ตามระเบียบกระทรวงการคลัง (https://www.dailynews.co.th/news/6227529/)
• 📄กรมปศุสัตว์ สำนักงานปศุสัตว์เขต 3 — ช่องทางขึ้นทะเบียนเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ DLD e-Regist ลงวันที่ 3 ธ.ค. 2568 (https://region3.dld.go.th/index.php/th/news-office6/infographic/rabb-thabeiyn-kestrkr-phu-leiyng-satw-dld-e-regist-sahrab-prachachn-ni-3-chxng-thang)
• 📄ผู้จัดการออนไลน์ — รายงาน 22 ต.ค. 2569 สั่งสำรวจให้ครอบคลุมผู้ไม่ขึ้นทะเบียน และขั้นตอนเสนอ ก.ช.ภ.อ./ก.ช.ภ.จ. (https://mgronline.com/business/detail/9690000101956)

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ